Een Moskouse rechtbank oordeelde dat Michail Chodorkovski alweer schuldig is aan fraude. Ook de komende jaren blijft Vladimir Poetin’s grootste politieke tegenstander achter de tralies.

In de glazen kooi ogen de twee verdachten ontspannen. Ze maken grapjes, bladeren door een stapel documenten en knikken af en toe naar bekenden. Ondertussen leest de zenuwachtige rechter Viktor Danilkin het vonnis voor. Hij is bijna niet te verstaan. Er is geen versterking in de zaal, en Danilkin gaat met een moordend tempo door de uitspraak. Hij oordeelde dat Chodorkovski en zijn zakenparter Platon Lebedev aan het hoofd stonden van een criminele organisatie die fraude pleegde in de Russische energiesector. Volgens de rechtbank stelden valse contracten met dochterondernemingen het oliebedijf Joekos in staat onregelmatig miljarden af te romen. Drie verdiepingen lager schreeuwen honderden demonstranten om rechtvaardigheid. De oproerpolitie greep hard in en arresteert tientallen mensen met plakkaten, spandoeken en foto’s. ‘Rusland zonder Poetin!’ klonk het zelfs door tot aan de rechter, die ongestoord bleef het vonnis voordroeg zonder op of om te kijken.

Tot zijn arrestatie in 2003 was Michail Chodorkovski de rijkste man in Rusland. Hij stond bekend als een harde onderhandelaar en gaf zelfs in een recent interview nog toe ‘geen heilige’ te zijn. Hij haalde zich de woede van toenmalig president Vladimir Poetin op de hals door te breken met de stilzwijgende overeenkomst tussen het Kremlin en de oligarchen. Wanneer de rijkgeworden zakenlieden zich niet met politiek bemoeiden zou de macht hen met rust laten. Chodorkovski financierde allerlei politieke organisaties, steunde democratiseringsprojecten en lobbyde in het buitenland voor politieke doeleinden. Maar toen zijn olieconcern Joekos op het punt stond een ander bedrijf over te nemen werd Chodorkovski opgepakt en twee jaar later veroordeeld wegens fraude. Joekos ging failliet en de losse onderdelen werden per opbod verkocht. Na jaren van opsluiting in een werkkamp en zonder vervroegde vrijlating zou Chodorkovski in 2012 vrijkomen, vlak voor de presidentsverkiezingen. Met de veroordeling van maandag is dat vooruitzicht verleden tijd.

Tijdens een live-televisieshow liet premier Poetin eerder deze week al weten dat ‘een dief in de gevangenis hoort te zitten’. President Dimitri Medvedev reageerde ongekend hard op zijn leermeester en zei dat ‘niemand zich met de rechtsgang mag bemoeien’. Veel Chodorkovski-aanhangers waren hoopten dat die uitspraak wellicht wees op vrijspraak, een scenario waarbij Medvedev in het westen een hoop krediet zou krijgen. ,,Ik denk dat er geen twijfel over hoeft te bestaan wie er druk uitoefent op dit hof”, zei advocaat Vadim Kljoevgant tijdens een korte pauze bij het vonnis. ,,Dit proces is een schertsvertoning, en de aantijgingen zijn absoluut vals, al vrees ik dat de strafmaat juist heel realistisch zal worden”, voegde hij daar aan toe. De overheid heeft er alles aan gedaan om de veroordeling zo stil mogelijk te laten verlopen. De uitspraak werd verplaatst naar de laatste dagen van het jaar, wanneer de westerse wereld vakantie viert. De veroordeling speelde zich bovendien af in een kleine rechtbank waar amper plaats is voor verslaggevers. Hoe lang Chodorkovski en Lebedev nog in de gevangenis moeten zitten is pas duidelijk wanneer het hele vonnis is voorgelezen, iets wat waarschijnlijk nog dagen in beslag zal nemen.

In een Moskouse rechtbank deed de Russische ex-premier Michail Kasjanov deze week in het proces tegen olietycoon Michail Chodorkovski een boekje open over toenmalig president Vladimir Poetin. Kasjanov legt de financiële en vooral de politieke omstandigheden uit. De spanning in de rechtzaak loopt op, binnenkort moeten ook andere politici getuigen.

De Russische ex-premier en oppositiepoliticus Michail Kasjanov noemde het proces tegen oliemagnaat Michail Chodorkovski begin deze week ridicuul en volledig politiek van aard. De verdediging van Chodorkovski voerde Kasjanov op om te bewijzen waar men altijd al van uitging, namelijk dat toenmalig president Vladimir Poetin uit pure wraak Chodorkovski liet oppakken. Chodorkovski, de eigenaar van oliemaatschappij Joekos en tot zijn arrestatie in 2003 de rijkste man in Rusland, zou onder andere de Communistische Partij van geld hebben voorzien om het beleid van president Poetin te ondermijnen. Kasjanov bevestigde in zijn getuigenis dat Poetin tegen hem zou hebben gezegd dat dit de reden was hem op te laten pakken, een opsteker voor Chodorkovski, die tot op heden juist het aspect van wraak maar moeilijk hard kon krijgen. Het Kremlin wil niet reageren op de aantijgingen van Kasjanov. Dimitri Peskov, de woordvoerder van premier Poetin, laat weten dat hij zich een gesprek ‘niet te kunnen herinneren’. Sergej Oboechov, een parlementarier voor de communistische partij, laat in de Russische media weten dat zij nooit geld van Chodorkovski hebben ontvangen. ‘Dit soort informatie is open en transparant, niemand heeft ooit enig bewijs gevonden dat onze partij gefinancierd zou worden door Joekos’.

Een paar maanden na de arrestatie van Chodorkovski werd Kasjanov en zijn kabinet door president Poetin ontslagen. Kasjanov wist in zijn tijd als premier veel liberale hervormingen door te voeren en hield volgens economen de inflatie onder controle. Kasjanovs eigen reputatie is niet geheel vrij van smet. Als minister van financiën onder president Boris Jeltsin heeft hij de dubieuze bijnaam ‘Micha twee procent’ gekregen. Volgens de Russische pers zou hij bij iedere overeenkomst zo’n twee procent commissie opstrijken. De afgelopen jaren voert hij ondermeer met Garry Kasparov felle oppositie tegen het Kremlin. Volgens de Openbaar Aanklager heeft Chordorkovski miljarden gestolen bij Joekos, heeft hij een enorme belastingschuld en zou hij maarliefst 350 miljoen ton olie hebben weggemoffeld. Hij zit een veroordeling van acht jaar uit en in het huidige proces hangt hem nog eens 22 jaar werkkamp boven het hoofd.

Met de verschijning van Kasjanov gaat de zaak tegen Chodorkovski een nieuwe fase in. Eerdere pogingen van de verdediging de huidige minister van Financiën Aleksej Koedrin en de vice-premier Igor Setsjin te sommeren werden afgewezen. Ook Chodorkovski’s verzoek Poetin zelf te horen werd door de rechtbank als prematuur afgewezen. Volgende maand moeten wel German Gref, voormalig minister van economische zaken, en Viktor Christenko, gewezen minister voor industrie en handel, tekst en uitleg komen geven. Volgens veel analisten is de zaak Chodorkovski een lakmoesproef voor president Medvedev. Wanneer hij opnieuw veroordeeld zou worden zou dat betekenen dat in feite premier Poetin nog altijd het recht naar eigen hand zet. Vorige week nog begon Chodorkovksi een tweedagse hongerstaking omdat zijn voorarrest met drie maanden werd verlengd. Volgens een recent decreet van president Medvedev hoeven verdachten van economische delicten niet langer in voorarrest. De Moskouse rechtbank oordeelde echter dat dit geval daar een uitzondering op is, Chdorkovski maakte dinsdag bekend daar niet tegen in beroep te zullen gaan. De gewezen oliemagnaat verblijft nu in een pre-detentie gevangenis waar de condities nog erbarmelijker zijn dan in gewone Russische gevangenissen en werkkampen.

Morgen begint in Moskou opnieuw een proces tegen Michail Chodorkovski, de gewezen directeur van oliebedrijf Joekos. Op de achtergrond speelt een machtsstrijd tussen president Medvedev en premier Poetin. De zaak Chodorkovski is een lakmoesproef voor het moderne Rusland.

Sint Petersburg, 2003. “Handen af van Chodorkovski” door Neeka

MOSKOU ““ Na een reeks verhoren eerder deze maand begint morgen een nieuw hoofdstuk in het proces tegen Michail Chodorkovski (45). Samen met handelspartner Platon Lebedev (53) staat hij terecht voor de verduistering van bijna 20 miljard euro belastinggeld. Volgens critici is de zaak alweer een poging van het Kremlin om Chodorkovski, een uitgesproken tegenstander van Vladimir Poetin, achter slot en grendel te houden.

Tot hij werd gearresteerd in 2003 was Chodorkovski de rijkste man in Rusland. Samen met een aantal andere ‘oligarchen’ maakte hij in het begin van de jaren ‘90 fortuin, voornamelijk door de ingestorte Sovjet-industrie voor spotprijzen op te kopen. Hij maakte zijn bedrijf Joekos tot het op drie na grootste oliebedrijf ter wereld. Chodorkovski brak met de stilzwijgende overeenkomst tussen het Kremlin en de oligarchen zich niet met elkaars zaken te bemoeien. Hij bekritiseerde het beleid van toenmalig president Vladimir Poetin en financierde een breed spectrum aan oppositiebewegingen.

Binnen de muren van het Kremlin is nog altijd een machtsstrijd gaande. President Dimitri Medvedev maakte de hervorming van de rechtstaat tot een van de speerpunten van zijn beleid. Hij gaf toe dat het slecht gesteld is met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en beloofde verbetering. Wanneer Chodorkovski opnieuw zal worden veroordeeld zal dat een flinke deuk zijn in het liberale imago van Medvedev. Vrijspraak zou echter een klap in het gezicht zijn van premier Poetin. Hoewel volgens de grondwet de president meer macht heeft zijn de meeste analysten het er over eens dat op dit moment vooral premier Poetin in Rusland de touwtjes in handen heeft.

Het ziet er dan ook niet gunstig uit voor Chodorkovski. Hij werd in 2005 al tot acht jaar celstraf veroordeeld wegens belastingfraude en werd verbannen naar een strafkamp in het siberische stadje Tsjita. Vorig jaar kwam hij niet in aanmerking voor vervroegde vrijlating, de rechtbank in Tsjita beriep zich onder andere op de feiten dat Chodorkovski eenmalig niet aanwezig was tijdens een naaiklasje en tijdens het luchten zijn handen niet op zijn rug hield. De nieuwe zaak is verplaatst naar de Russische hoofdstad omdat het Openbaar Ministerie van mening is dat de fraude in Moskou heeft plaatsgevonden. Tijdens de hoorzittingen afgelopen maand kreeg de verdediging het niet voor elkaar de rechter te laten vervangen en werd het verzoek de stalen kooi om het beklaagdenbankje te verwijderen afgewezen.

Volgens het Russische Openbaar Ministerie heeft Joekos miljarden achtergehouden door nooit belasting te betalen over de ruwe olie die het naar de buitenlandse markt exporteerde. Chodorkovski spreekt dat tegen en zal vanaf morgen zijn eigen verdediging voeren. Hij liet weten niet op de politieke aspecten van de aanklacht in te gaan. ‘Zelfs de feiten alleen zijn genoeg om mijn onschuld te bewijzen. Het zal aantonen hoe absurd mijn vervolging is.’ Wanneer hij opnieuw veroordeeld zal worden hangt hem ruim 20 jaar gavangenschap boven het hoofd.

Chodorkovski won veel respect onder de bevolking door niet het land uit te vluchten toen duidelijk was dat Poetin hem op korte termijn zou laten arresteren. De bekende Russische advocaat Michail Barsjtjevski vergeleek bij een radioprogramma afgelopen week het proces tegen Chodorkovski met het lot van de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsstrijder Nelson Mandela. “œAls de veroordelingen van Chodorkovski blijven komen zal hij een symbool worden. Net als bij Nelson Mandela weet over een paar jaar niemand meer waarom hij precies veroordeeld is, maar zal iedereen Chodorkovski als een held herinneren.”