De meeste Oekraïners hebben hun buik vol van de politieke onrust die het land de afgelopen jaren in haar greep hield. President Viktor Janoekovitsj staat inmiddels al weer een half jaar aan het roer. Hij werkt hard om de economie vooruit te helpen, maar draait de politieke vrijheiden van de oranje-revolutie resoluut terug.

Voor het eerst in jaren is het Maidan-plein in het centrum van Kiev eens niet het toneel van politieke protesten. Terwijl ook Oekraïne zucht onder een hittegolf zoeken inwoners en toeristen verkoeling op het plein dat voor de gelegenheid deels onder water is gezet. Jonge moeders met hun kroost, studenten en oudere vrouwen komen pootjebaaien om af te koelen. Studente Svetlana Blyznjoek (22) studeert politicologie en legt uit dat zelfs bij haar op de faculteit men het sinds het aantreden van Janoekovitsj minder over politiek heeft. ,,We hebben de afgelopen jaren onze reputatie om zeep geholpen. We worden zowel in Moskou als in Brussel uitgelachen. Het enige wat we nu kunnen doen is zorgen dat de economische motor weer draait”, legt ze uit. Viktor Janoekovitsj won in Februari de presidentiele verkiezingen van aartsrivaal Joelia Timosjenko. Hij beloofde betere relaties met Rusland en zou de economie uit het slob trekken na jaren van politiek gestuntel van de pro-Europese president Viktor Joesjtsjenko.

Vooralsnog krijgt Janoekovitsj het voordeel van de twijfel. Om aan de strenge eisen van de wereldbank te voldoen met het land een aantal pijnlijke hervormingen doorvoeren. Deze week nog stuurde de regering een wetsvoorstel naar het parlement waarin de pensioengerechtigde leeftijd voor vrouwen naar 60 jaar wordt opgerekt. De inefficiënte lokale gemeentebesturen gaan op de schop en in april zijn de consumentenprijzen voor aardgas met meer dan de helft omhoog gegaan. De betalingen voor Russisch gas zijn de achillespees van de Oekraïnse economie, Rusland schroefde in 2005 de prijzen naar het buurland enorm omhoog waardoor het budget en zelfs de gasdoorvoer naar Europa in het geding kwam. President Janoekovitsj wist met de Russische president Dimitri Medvedev een deal te onderhandelen. De Russische marine mag tot 2042 in de Oekraïnse haven Sevastopol aanmeren wanneer Rusland een flinke korting op de gasleveranties geeft. In alle gevallen pakken de hervormingen goed uit, internationale banken schroeven de rating voor het land voorzichtig een tandje hoger. Janoekovitsj houdt zich aan zijn belofte de ‘oranje revolutie terug te draaien’. Volgens analisten hebben de veiligheidsdiensten ruimer spel en worden mensenrechtenactivisten, NGO’s en politieke tegenstanders steeds vaker tegengewerkt. In juni werd de omroepvergunning van het liberale Kanaal 5 ingetrokken en Janoekovitsj wil de ‘temnyky’, een verplichte gedragscode voor journalisten, opnieuw invoeren.

Tegen het einde van de werkdag staan vier mannen met hun blote voeten in het water op het Maidanplein. Ze drinken bier uit plastic glazen. ,,Natuurlijk stonden wij hier ook, vijf jaar geleden tijdens die Oranje Revolutie”, zegt een van hen. ,,Maar beter is het er niet op geworden. We vielen in een diepe crisis en nu is die crimineel van een Janoekovitsj aan de macht. Natuurlijk zijn we daar niet gelukkig mee, maar het is tenminste rustig”, legt Pavel uit. De vier vrienden werken bij een bank die onlangs is opgekocht door de Russen. Het grootste probleem is volgens hen nog altijd de corruptie. ‘Niks aan veranderd sinds de verkiezingen, het is nu alleen een andere kliek die het geld opstrijkt’, zeggen de mannen. De vier collega’s zijn het er over eens dat politieke rust het belangrijkste is. ,,Maar maak je geen zorgen”, lacht Pavel. ,,Ik de herfst komen er in Kiev burgemeestersverkiezingen, dan barst het hele circus weer los!”

Afgelopen woensdag diskwalificeerde de organisatie van de World Press Photo in Amsterdam de Oekraïnse fotograaf Stepan Rudik (27). Hij zou een ‘element’ uit zijn winnende foto hebben weggepoetst. Volgens de fotograaf zelf gaat het om ‘een kleinigheid’ en zijn de regels onduidelijk. Hij denkt dat er opzet in het spel is.

Orgineel (c) Stepan Rudik

Hij baalt. ,,Vooral van het feit dat mijn reputatie als professioneel fotograaf nu in het geding komt. Ik ga niet tegen het besluit van de jury in, dat is zinloos. Maar ik wil wel mijn reputatie redden”, legt Rudik uit per telefoon vanuit Polen, waar hij op dit moment een cursus volgt. ,,Ik heb de afgelopen uren allerlei kranten en blogs aangeschreven, als het goed is trekt zelfs de New York Times op haar fotoblog de berichtgeving recht. Wanneer je de foto’s naast elkaar legt valt het allemaal wel mee”. Rudik won dit jaar de derde prijs in de categorie sport met een fotoserie uit 2007. Het is een fotoverslag van een groep jongeren in Kiev die vrijwillig met elkaar op de vuist gaan. De beelden zijn korrelig en zwart-wit, hier en daar is bloed te zien. Op de website van de World Press Photo zijn de foto’s verdwenen, ‘disqualified‘ staat er nog.

,,De foto waar het om gaat is een detailopname van een jongen die zijn vuisten laat verbinden. Daar zat een storend element in, een wazige voet van een man die meters achter hem stond”, vertelt Rudik. Uit de orginele kleurenfoto blijkt inderdaad dat er meer mensen in de buurt staan, waaronder een man op flinke afstand van de jongen. Zelfs in het orgineel is de voet van de man moeilijk te zien. ,,In de ingezonden foto heb ik dat geretoucheerd, en volgens de regels mag dat ook gewoon. Zo’n retouchering stelt niets voor, het is echt klein bier. Bovendien doet het niks wezenlijks af aan de essentie van de foto, legt Rudik uit. De jury van de World Press Photo is het daar niet mee eens en legt uit dat de retouchering aan het licht kwam toen de Oekraïnse fotografenunie contact met de organisatie opnam. Woordvoerder Sasja de Bie legt uit wat het probleem is. ,,Het been is verwijderd, je ziet niet meer dat daar nog iemand achter stond”. De Bie legt uit dat er inderdaad best aan de foto’s gemorreld mag worden, maar dat het regelement voorschijft dat die verandering niet ‘verder mag gaan dan de standaarden in de industrie’. De aanpassing van Rudik ging volgens de jury te ver. Rudik baalt er vooral van dat de organisatie hem diskwalificeerde zonder de foto’s vrij te geven en mensen zelf te laten oordelen. ,,Nu denkt iedereen dat ik maar een beetje in het wilde weg heb zitten photoshoppen, dat is natuurlijk niet zo”. De Bie begrijpt dat, maar legt uit dat de organisatie de foto’s niet kon vrijgeven omdat het met de diskwalificatie juridisch gezien ook de rechten van de foto kwijt was.

Rudik neemt het de organisatie bovendien kwalijk dat de regels onduidelijk zijn. ,,Dit mag dus blijkbaar niet, maar andere ingrepen die veel verder gaan kunnen blijkbaar wel. Er staat nergens in het regelement opgegeven wat wel kan en wat niet”. Volgens De Bie verschillen de regels inderdaad van elkaar in de verschillende categorieën. Bovendien baalt de Oekraïnse fotojournalist van zijn collega’s. ,,Het is de fotografenunie die contact heeft opgenomen om mij, uit pure afgunst, te diskwalificeren. Ze kunnen ook gewoon trots zijn op een collega, maar dit is de stand van de fotojournalistiek in Oekraïne op dit moment. Ik ben er kapot van, het is erg treurig allemaal. Ik ga het weekend skieën in de Karpaten, dat lijkt me beter.”

Inzending (c) Stepan Rudik

In Kiev telt men de stemmen nog, maar alles wijst erop dat Viktor Janoekovitsj de eerste ronde van de Oekrainse presidentsverkiezingen heeft gewonnen. Analisten voorspellen verschillende scenario’s, maar verwachten dat de rol van premier Joelia Timosjenko voorlopig nog niet is uitgespeeld. Terwijl het politieke spel van start gaat is een ding duidelijk: president Joesjtsjenko staat buiten spel.

In meer dan 33.000 verschillende stembureau’s mochten de 36,5 miljoen kiesgerechtigde Oekrainers vandaag in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen hun stem uitbrengen. Hoewel verschillende analisten er op wezen dat veel Oekrainers genoeg hebben van de verkiezingen was de kiesdrempel ver boven de benodigde 50 procent. Het tellen van de stemmen zal nog tot maandag in beslag nemen, maar de eerste exit-polls en peilingen wijzen erop dat Viktor Janoekovitsj met een marge van 4 tot 11 procent wint. Volgens de peilingen van het Razoemkov instituut steunt 31,5 procent van de bevolking Viktor Jankoekovitsj, 27,2 procent huidig premier Joelia Timosjenko en 13,5 procent de voormalig minister van economische zaken Sergej Tigipko.

Viktor Janoekovitsj (59) en zeer waarschijnlijk Joelia Timosjenko (49) gaan door naar de tweede ronde op 7 febuari. Volgens politiek analist Konstantin Bondarenko gaat de echte strijd om het presidentschap vanaf maandag beginnen. ,,Nu gaat het erom wie de basis van de ‘verslagen’ kandidaten overneemt”, legt hij uit. ,,Wanneer Timosjenko een deal met Tigipko kan sluiten zijn haar kansen nog niet verkeken. Bovendien blijft ze die hele periode, zelfs na het eventuele aantreden van Janoekovitsj, nog altijd aan als premier.” Net als veel andere analisten denkt Bondarenko dat de komende dagen het ‘Maidan-argument’ zal opspelen. ,,Beide kandidaten zullen hun aanhangers mobiliseren op het Maidan-plein in Kiev, wat daar gebeurt zal doorslaggevend zijn.” In 2004 protesteerden tienduizenden aanhangers van Joesjtsjenko tegen de benoeming van Janoekovitsj, die vijf jaar geleden aanvankelijk de verkiezingen won. Na aantijgingen van fraude liet het hooggerechtshof de stemmen hertellen en kwam Joesjtsjenko aan de macht. Maar ditmaal blijven de berichten over massale fraude uit. Toch waren er incidenten. In Zaporizja werd een journaliste door de kiescommissie hardhandig het stembureau uitgezet en waren een aantal stembureau’s om nog onduidelijke redenen gesloten. In Donetsk werden Georgische waarnemers door de politie opgepakt en in Odessa beviel een zwangere vrouw in een stemlokaal van een drieling.

Ongeacht de uiteindelijke uitkomst is duidelijk dat het tijdperk Joesjtsjenko voorgoed voorbij is. Hij kan voorlopig maar op 5 of hooguit 6 procent van de stemmen rekenen. Oekraine kreeg de afgelopen jaren financieel de wind van voren en de corruptie in het land is alleen maar toegenomen. Rusland speelt, anders dan bij de vorige verkiezingen, bij deze verkiezingen nagenoeg geen rol. Bondarenko. ,,Ze kunnen in het Kremlin met de armen over elkaar zitten. Iedere uitkomst is goed”, legt hij uit. ,,Iedere kandidaat wil betere betrekkingen met Moskou. Het is paradoxaal, maar vijf jaar na de oranje-revolutie zien we dat eigenlijk alleen Rusland er baat bij heeft gehad.”

In de laatste dagen van de presidentscampagne halen de verschillende Oekrainse kandidaten alles uit de kast. De beschuldigingen en verdachtmakingen vliegen over en weer. Het laat de meeste Oekrainers koud. Naar verwachting blijft de opkomst laag, sommige kiezers proberen zelfs via internet hun stembiljetten te verkopen.

KIEV Gevonden op Flickr; http://www.flickr.com/photos/stuckincustoms/ / CC BY-NC-SA 2.0

,,Ik ben één keer naar de stembus gegaan. In 1991, toen ze ons vroegen of Oekraine zelfstandig moest worden of bij de Sovjet-Unie zou moeten blijven. Ik stemde voor de Sovjet-Unie, sindsdien vertik ik het. Ondertussen denkt misschien de helft van dit land er zo over”. De jurist Vladimir Barikin (41) laat de verkiezingen van aanstaande zondag net als veel van zijn landgenoten aan zich voorbijgaan. ,,Zolang er nog overal corruptie is, zolang ik iedere politie-agent moet betalen en zolang het leven hier bijna onmogelijk is ga ik niet stemmen.” Barikin, die bijklust als taxi-chauffeur, denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn en dat voor de meeste stemmen het grootste bedrag op tafel gelegd moet worden. ,,Maar al zouden ze me ervoor betalen, ik stem niet”, zegt hij stellig. Analisten verwachten dat de opkomst dit jaar naar een historisch dieptepunt zal gaan.

In voorgaande jaren kwamen in de aanloop naar de verkiezingen tienduizenden mensen op de been. Nu is het rustig in Kiev, slechts hier en daar delen de aanhangers van verschillende kandidaten foldertjes uit. Ondertussen smijten president Viktor Joesjtsjenko, premier Joelia Timosjenko en oud-premier Viktor Janoekovitsj met modder. Joesjtsjenko zoekt een tweede termijn, maar is volgens de peilingen kansloos. Hij beschuldigt Timosjenko ervan paniek te zaaien en zette vorige week Janoekovitsj buiten spel door hem ‘een directe stem voor Moskou’ te noemen. Joelia Timosjenko schuift op haar beurt de crisis in de schoenen van de president en noemde haar rivaal Janoekovitsj eergisteren een ‘lafaard’. Behalve de drie rivalen zijn er nog vijftien andere, onafhankelijke kandidaten die naar verwachting zondag geen kans maken in de tweede ronde van de verkiezingen mee te doen. De meeste Oekrainers hebben het gehad met de politieke elite van het land. Vandaag doken in de Oekrainse media berichten op dat sommige kiezers hun stembiljet verkopen via internet. Hoewel het een strafbaar feit betreft zou volgens een onderzoek ruim zes procent van de Oekrainers daar geen moeite mee hebben.

Vijf jaar na de benoeming van president Joesjtsjenko is het land volgens velen geen stap vooruit gegaan. De corruptie is alleen maar toegenomen en het land is na de financiele crisis nagenoeg bankroet. Zelfs het Internationaal Monitair Fonds hield vorige maand een miljardenlening tegen omdat de regering in Kiev het budget niet op orde krijgt. Op het onafhankelijkheidsplein in het centrum van de stad, de afgelopen jaren het toneel van massale protesten en politieke manifestaties, is het rustig. Dankzij een reclamestunt van een bekende Oostenrijkse chocoladefabrikant kleurt het plein niet oranje, maar paars. De 30-jarige horeca-ondernemer Alexander Godmanenko ontkurkt in het bijzijn van een paar vrienden een fles champagne. In Oekraine vierde men woensdag volgens de orthodoxe calender nieuwjaar. Hij is nostaligsch over de oranje-revolutie. ,,Toen waren we één volk, we hadden het moment. Nu is dat definitief voorbij. We geloofden Joesjtsjenko op zijn mooie woorden, maar net als het land zelf was hij er niet klaar voor”. Samen met zijn vrienden hekelt hij de corruptie in het land. ,,Je merkt het overal, op je werk, op straat en zelfs op de school van je kinderen. Wil je hier iets voor elkaar krijgen heb je goede contacten nodig, of moet je veel geld betalen.” Of ze naar de stembus gaan weet het gezelschap nog niet, maar in Kiev hoopt men eindelijk een einde komt aan het politieke geruzie. ,,Wij willen goede relaties met Moskou en met Brussel. Oekraine is een groot, mooi en vooral moeilijk land. We hopen dat er nu eindelijk eens iemand opstaat die de leiding kan nemen.”

De scholen zijn geschorst, voetbalwedstrijden worden afgeblazen zelfs de verkiezingscampange is voor de komende drie weken stil komen te liggen. Oekraine is in de ban van de Mexicaanse griep. Het land heeft het vanwege de aanhoudende politieke en financiele crisis sowieso al zwaar te voorduren.

De Oekrainse president Viktor Joesjtsjenko kon het maandagmorgen tijdens een ingelaste persconferentie niet laten zijn rivaal premier Joelia Timosjenko de schuld te geven. ,,Ik heb ik mei de premier al de opdracht gegeven een nationaal griepcentrum in te richten. Daar werkt op dit moment maar een persoon”. Hij kondigde aan te zullen inventariseren wat er precies aan de hand is in het land en kondigde een onderzoek naar de slechte voorbereidingen af. Joesjtsjenko riep journalisten op ‘het hoofd koel’ te houden en gaf de minister voor Defensie instructies veldbedden paraat te hebben voor mobilisatie in de negen regio’s die op dit moment ‘in quarantaine’ zijn.

In het weekend kondigde de Oekrainse regering maatregelen af om de verspreiding van het griepvirus de kop in te drukken. Vooral in het westen van het land consteerde artsen een scherpe stijging in het aantal griepgevallen. Concerten en voetbalwedstrijden werden afgelast, scholen en universiteiten in het hele land gaan drie weken dicht en de overheid probeert ‘onnodig verkeer’ tussen de verschillende Oekrainse regio’s tot een minimum te beperken. Het ministerie van transport laat stations, vliegvelden en bushaltes desinfecteren. Volgens de laatste berichten van het Ministerie van Volksgezondheid op maandagmiddag zijn inmiddels zeker 67 mensen om het leven gekomen vanwege de Mexicaanse griep. Volgens de onderminister van Volksgezondheid, Vasil Lazorisjinets, zijn 255,000 mensen geregistreerd als griepgevallen en liggen er zeker 15,000 mensen in ziekenhuizen. De regering liet maandagmorgen in alle ijl 300,000 dosis Tamiflu overvliegen uit Zwitserland, volgens doktoren genoeg om patienten een maand te behandelen.

Zelfs de campagne voor de presidentsverkiezingen in Januari 2010 zijn tijdelijk opgeschort. Oekraine is verwikkeld in een felle verkiezingscampagne voor de opvolging van president Joesjtsjenko, zowel zijn voormalig coalitiegenoot premier Joelia Timosjenko als Viktor Janoekovitsj, de kandidaat uit het overwegend Russisch-sprekend oosten van het land, gooien hoge ogen. Na weken van straatprotesten kwam Viktor Joesjtsjenko begin 2005 aan de macht, nadat aanvankelijk Viktor Janoekovitsj als winnaar was uitgeroepen. Veel Oekrainers voelen zich bedrogen, de revolutie heeft haar beloften niet waar kunnen maken, jarenlange politieke conflicten stonden vooruitgang in de weg.

Bovendien heeft de financiele crisis het land hard geraakt. De nationale munt glipte onderuit en werkeloosheid steeg terwijl de kosten voor levensonderhoud alleen maar omhoog gingen. Veel Europese banken trokken zich terug van de Oekrainse markt het land moest zich behelpen met een flink aantal leningen. Het Internationaal Monitair Fonds (IMF) leende Oekrainse het afgelopen jaar miljarden om het hoofd boven water te houden. Ondanks waarschuwingen van het IMF en premier Timosjenko tekende president Joesjtsjenko afgelopen vrijdag een wetsvoorstel dat de pensioenen met 20 procent verhoogt, een maatregel die flink druk zet op het budget. Timosjenko noemde het ‘populistisch’ en het IMF overweegt de financiele steun terug te trekken.

In allerlei delen van het land staan rijen voor apotheken voor mondkapjes en griepremmers. De regering kondigde een invenstarisatie van de voorraden aan en waarschuwde dat apothekers die hun prijzen omhoogdreven per direct hun vergunningen kwijt zouden raken. Verschillende analisten wijzen erop dat de maatregelen overtrokken zijn. Zowel de premier als de president zouden tegen elkaar opbieden om de ‘hardste maatregelen’ om zo daadkrachtiger over te komen. Begin volgend jaar mogen de Oekrainers naar de stembus.

De Russische president Dimitri Medvedev haalde de afgelopen weken een aantal keer hard uit tegen de machthebbers in Oekraine. Er zou bewijs zijn dat Oekraine vorig jaar aan Georgische zijde heeft meegevochten tegen Rusland. Het Kremlin voert de druk op het buurland op. In Kiev is de verkiezingsstrijd losgebarsten

Met het kabbelende water van de Zwarte Zee op de achtergrond liet de Russische president Dimitri Medvedev in een ongekend harde videoboodschap weten dat hij het helemaal gehad heeft met de Oekrainse machthebbers. Hij laakte de marginalisering van de Russische taal en het onstaan van een ‘anti-Russisch sentiment’ in het buurland. ,,Met Oekraine hebben we niet zomaar een vriendschappelijke relatie, maar een broederlijke band”, liet Medvedev weten. Er valt volgens hem met de huidige regering in Kiev niet te werken.

Deze week beschuldigde Rusland Oekraine er ook nog eens van aan Georgische zijde te hebben gevochten tijdens de vijfdaagse oorlog met het land om Zuid-Ossetie. Tijdens de oorlog gondse het al van de geruchten van Oekrainse scherpschutters die het op Russische soldaten hadden gemunt. De Russisch openbaar aanklager heeft bewijzen in de vorm van Oekrainse uniformen, munitie en achtergelaten identificatie. In de Oekrainse pers doet defensiewoordvoerder Sergej Kuzmin de uitspraken af als propaganda. Volgens hem zijn Oekrainse troepen nooit in Georgie geweest.

En daarmee is het politieke seizoen voor de Oekrianse verkiezingen geopend. In janauri 2010 gaat het land naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Veel Oekrainers hebben het gevoel dat de Oranje Revolutie van president Joesjtsjenko ronduit is mislukt. Die crisis bracht het land op de rand van faillissement, de Europese Unie heeft haar interesse in Oekraine verloren en de politieke impasse met Rusland heeft een nieuw dieptepunt bereikt.

Viktor Janoekovitsj, de kandidaat die het in 2004 verloor van de pro-westerse Joesjtsjenko, scoort hoog in de laatste peilingen. Ook premier Joelia Timosjenko, de gewezen oranje-coalitiepartner die in 2006 brak met Joesjtsjenko, heeft haar zinnen gezet op het presidentschap. Timosjenko wist de gascrisis van begin dit jaar op te lossen door het met de Russische premier Poetin op een akkoordje te gooien.

De opmerkingen van Medvedev zijn een belangrijke kentering in de Russisch-Oekrainse betrekkingen. De afgelopen jaren speelde het Kremlin vooral mooi weer met het buurland. Er werd alleen onder de tafel druk uitgeoefend. Nu worden er ook diplomatieke maatregelen genomen. Medvedev kondigde aan voorlopig nog geen ambassadeur in Kiev te benoemen. Analisten wijzen er op dat het openlijk afrekenen van president Joetsjenko hem juist in de kaart kan spelen. Hoewel Joesjtsjenko slecht scoort in de peilingen is hij de enige kandidaat die zich openlijk distancieert van Rusland en een duidelijke pro-Europese koers vaart.

Zoals altijd speelt gas een belangrijke rol in het politieke conflict tussen beide landen. Rusland en Oekraine zijn van elkaar afhankelijk, Oekraine importeert bijna al haar gas uit Rusland en 80 procent van het Russische gas voor de Europese markt loopt via Oekrainse pijpleidingen. De wereldbank en verschillende Europese geldschieters hebben de afgelopen maanden Oekraine miljarden geleend om de gasrekeningen aan Rusland te voldoen. In ruil daarvoor wil de Europese Unie een grondige hervorming van de energie-infrastructuur in het land. Gazprom zag mede dankzij het conflict in Januari de nettowinst over het eerste kwartaal van 2009 met 62 procent verdampen.

In het orthodoxe Oekraïne viert men misschien geen kerst op 24 december, toch kwam het bericht uit Amsterdam die dag hard aan. De Telegraaf Media Groep trok de stekker uit ‘Obzor‘ (site op het moment van publicatie offline, red.), de lokale variant van Sp!ts.

Josja Zijlstra van TMG legt uit: “Die mededeling op kerstavond was ook voor mij erg zuur. Maar een pleister kan er in zulke gevallen maar beter snel vanaf. Het was in juli al bekend dat we gingen verkopen.”

Het zijn geen gemakkelijke tijden in Oekraïne, zeker niet voor de dagbladpers. De financiële crisis halveerde de waarde van de lokale munt en door de continue politieke crisis zijn er geen oplossingen om de economie uit het slop te trekken. De pers is verdeeld aan de hand van verschillende politieke fracties. De advertentiemarkt stort in en buitenlandse investeerders maken dat ze wegkomen.

“Juist ten tijde van crisis is er ruimte voor een krant als ‘Obzor’ (overzicht). Juist nu zal de advertentiemarkt weer opfleuren”, denkt Joeri Svirko, de hoofdredacteur. Hij kreeg vorige maand te horen dat de 47 mensen die bij zijn krant werkten binnenkort op straat staan. “Obzor was een krant die eerder eigenlijk niet veel meer deed dan verhalen van het internet simpelweg op papier af te drukken. Vaak zonder bronvermelding. TMG heeft de vorige hoofdredacteur ontslagen en ik ben hier op 24 juni begonnen. Precies een half jaar dus, want op 24 december stond ik weer op straat.” (more…)

Het zijn ongelukkige tijden voor de bilaterale betrekkingen tussen Rusland en Oekraine. Toch kunnen de twee landen niet zonder elkaar.

KIEV – ,,Natuurlijk horen we bij elkaar, dat kan toch niet anders?” Andrej Javtsjoek (42) staat met zijn taxi recht onder de ‘boog der vriendschap’ geparkeerd, een enorme metalen constructie in het centrum van Kiev die de verbondenheid tussen Rusland en Oekraïne moet voorstellen. Zijn vader is een Oekraïner, zijn moeder komt uit Rusland. Hij woont in Kiev. ,,Ben ik dan een Rus of een Oekraïner?”, vraagt hij. ,,Onze landen zijn met elkaar vervlochten. We drinken dezelfde drank, zingen dezelfde liedjes en hebben hetzelfde geloof.”

De vriendschappelijke betrekkingen tussen Rusland en Oekraïne zijn de afgelopen jaren zeer bekoeld geraakt. De Oranje Revolutie van 2004 betekende voor Oekraïne een breuk met Rusland, met wie het sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 steeds goede betrekkingen had. Tot 2005 importeerde Oekraïne gas uit Rusland dan ook tegen een ‘vriendenprijsje’, amper de helft van de marktprijs. Maar toen president Viktor Joesjtsjenko en premier Joelia Timosjenko aan de macht kwamen verhoogde Rusland de tarieven. Het huidige conflict tussen beide landen gaat nog altijd over gasprijzen. Vandaag moet topoverleg, in aanwezigheid van de Europese Unie, uitkomst bieden.

De twee landen kunnen niet zonder elkaar. Niet alleen op cultureel en religieus gebied zijn de landen sterk met elkaar vervlochten, ook economisch gezien zijn ze zeer van elkaar afhankelijk.

Hans van Koningsbrugge, universitair docent Ruslandkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, denkt dat Rusland best ‘gesubsidieerd’ gas wil leveren, maar dan alleen aan landen die werkelijk bevriend zijn. ,,Rusland heeft er veel moeite mee dat Oekraïne een poging doet lid te worden van de NAVO. Ik denk wel eens dat dit hele conflict zomaar over is wanneer Oekraïne gewoon van die plannen afziet.”

Volgens Volodimir Saprikin van het onafhankelijke onderzoeksinstituut Razoemkov in Kiev moet Oekraïne zich gewoon bij een hogere gasprijs neerleggen. ,,Als dit conflict nog langer duurt komt de Oekraïense industrie in de problemen, en daar is zelfs Rusland niet bij gebaat.”

Rusland staat voor bijna een kwart van alle Oekraïense export. Vooral de zware industrie in het oosten van het land is sterk afhankelijk van het buurland. Hier worden op grote schaal vliegtuigen, raketten en wapens gemaakt, waarvoor Rusland de grootste klant is. Bovendien heeft Rusland in de Krim, het Oekraïense schiereiland in de Zwarte Zee, haar belangrijkste marinebasis.

Zenon Zawada (33) denkt dat hij de relaties met Rusland de afgelopen jaren heeft onderschat. ,,Ik niet alleen, ook president Joesjtsjenko. Rusland speelt nog altijd een politieke sleutelrol in dit land. Je hoeft alleen maar naar het verminkte gezicht van de president te kijken om te zien hoe groot die rol precies is.” Joesjtsjenko werd in 2004 met dioxine vergiftigd. Veel analysten denken dat Rusland er achter zit.

Zawada komt uit New York en maakt deel uit van de Oekraïnse diaspora in de Verenigde Staten. Hij kwam in 2004 terug naar het land van zijn voorouders en werd hoofdredacteur bij verschillende lokale publicaties. ,,We hebben de afgelopen jaren een sterk anti-Russische agenda doorgevoerd. Het Oekraïens is de belangrijkste taal geworden en partizanen die tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de Sovjet-Unie vochten zijn tot helden verheven. Dat is misschien niet de beste strategie geweest”, denkt hij nu.

President Joesjtsjenko probeerde Oekraïne de EU binnen te loodsen, maar met de huidige gascrisis heeft het land een groot deel van het krediet bij de EU verspeeld. Volgens Zawada is Oekraïne daarmee aan Rusland uitgeleverd. ,,We zijn nu slechts een speelbal, want de Europese Unie kiest altijd voor Rusland omdat het daarvan afhankelijk is”, denkt hij. ,,Bij de komende presidentsverkiezingen in Oekraïne zullen de Russen zeker proberen een pro-Russische kandidaat aan de macht te krijgen.”

Volgens Van Koningsbrugge ligt de toekomst voor Oekraïne in een tussenoplossing. ,,Het land moet meer naar zichzelf gaan kijken, en minder naar haar buurlanden. Oekraïne moet proberen een beleid te voeren dat noch Europees, noch Russisch is.”

In het verkrijgen van betere relaties met de Russen, zou de Russisch-Orthodoxe kerk de komende tijd wel eens een belangrijke rol kunnen spelen. Volgens Zenon Zawada groeit de rol van de kerk de laatste tijd. ,,Zeker ten tijde van crisis mag je de invloed van de kerk niet onderschatten. Tijdens de Oranje Revolutie van 2004 steunde ze het pro-Russische kamp van Viktor Janoekovitsj. De komende tijd zal de kerk zeker aansturen op betere relaties met Rusland.”

Entering Ukraine isn’t always easy. You might be waiting for ages in a traffic jam when you go by car, they awake you in the of the night when you travel by train, and when you fly there you have to find a way through Borispol Airport. In all cases they make you fill in a ‘migration-card’ which they rip in two parts once you filled them both.

Lots of information on such a sheet of paper is useless. The ‘transport-number’ for example. And as most EU-citizens don’t need visa’s anylonger also the ‘destination name, adress’ part I usually leave blank. Not this time. “Adress!”, the wonderful maybe 21-year old girl in the migration-box tells me. I explain her that I don’t know my adress in Kiev. “Neither do I, your problem!”, she tells me. “Go back and fill in your adress.” So I asked a young couple behind me what was the most famous adress in Kiev. “Kheshatik One,I guess”, a guy said after some thinking. He’s right. It would be the Ukrainian equivalent of an adress as Downing Street One.

I raise my voice and return to the booth. “There you go, this is my adress, Khreshatik One in Kiev!” The whole airport laughing now. Except for the girl. She looks at me, looks at the picture in my passport, registers Khreshatik One as my temporary residence and shouts: “Next!” Welcome to Ukraine. Again.

De jongeren van de Oranje Revolutie hebben geen vertrouwen meer in de politiek. Of het nu de financiele crisis is of het gasconflict met Rusland, de helden van toen zijn niet in staat ze op te lossen. Toch is er een lichtpuntje. “Oekraine is één land.”

KIEV – Ze hebben elkaar ontmoet in de nadagen van de Oranje Revolutie. Bogdan (24) en Natalia (23). “Het was een romantische, bijna magische tijd. Er hing hoop en verandering in de lucht. Alles zou anders worden”, legt Natalia uit. “We hebben elkaars taal moeten leren. Mijn Oekrains was niet zo goed en zijn Russisch was zeker niet fantastisch.”

Natalia komt uit Marioepol, een havenstad in het zuid-oosten van Oekraine waar minder dan 10 procent van de inwoners het Oekrains als moedertaal heeft. Bogdan komt uit Ivano-Frankivsk in het westen van het land, waar juist bijna niemand Russisch spreekt. Ze werken beide bij een bank en wonen inmiddels al een paar jaar gelukkig samen in Kiev. Maar de magie van de revolutie is verdwenen.

In 2004 brachten weken van straatprotesten het regime van president Koetsjma ten val. Er kwamen nieuwe verkiezingen en in de begindagen van 2005 kreeg de held van de revolutie, Viktor Joesjtsjenko, het hoogste ambt. Joelia Timosjenko werd premier. Maar al na negen maanden bleek dat Joesjtsjenko en Timosjenko met elkaar overhoop lagen. De economische groei bleef uit en Timosjenko kon de hooggespannen verwachtingen niet waarmaken. Er kwamen nieuwe verkiezingen en Viktor Janoekovitsj, een felle tegenstander van de revolutie, werd premier. Weer konden de premier en de president niet door één deur en weer kwamen er verkiezingen.

“Er komt geen einde aan, het is een zooitje”, denkt Bogdan. (more…)