Na muiterij binnen de partij breekt miljardair Michail Prochorov met Pravoje Delo, de enige Russische oppositiegroepering die het op kan nemen tegen de regeringspartij Verenigd Rusland van Vladimir Poetin. De verkiezingskoorts loopt op en het Kremlin haalt de trukendoos open.

Michail Prochorov mag saai voorkomen, in zijn vrije tijd spring hij over, langs en dwars door golven

,,Breek met deze partij, ze zijn gekocht door het Kremlin”, zei oppositieleider Michail Prochorov donderdagmorgen tegen zijn medestanders. Terwijl de afgevaardigden van zijn partij hem tijdens een vergadering wegstemden, riep Prochorov op tot het het ontslag van Vladislav Soerkov, de belangrijkse ideoloog in het Kremlin die vaak gezien wordt als politiek sleutelfiguur. ,,Ik wil niets met de partij te maken hebben zolang die onder controle van poppenspeler Soerkov staat”, liet Prochorov even later weten op Twitter. ,,Er is in ons land één persoon die het hele politieke systeem in handen heeft, en dat is Soerkov. Pas als hij verdwijnt kan er in dit land echte politiek bedreven worden”. Hij beloofde niet uit de politiek te verdwijnen en suggereerde een nieuwe partij op te zetten. Daarmee komt er een einde aan dagen van speculatie over de enige Russische oppositiepartij met slagkracht. Woensdag kandideerde zich verschillende partijfiguren als voorzitter na geruchten dat Prochorov niet langer de steun van het Kremlin zou hebben. Tijdens een haastig ingelaste persconferentie liet Prochorov woensdagavond het partijbestuur ontslaan, een halve dag later stapt hij zelf op.

De boomlange en omstreden multimiljardair Prochorov nam drie maanden geleden het bestuur van de oppositiepartij over, volgens de meeste analisten met instemming van het Kremlin. In een cynisch politiek steekspel laat de macht een aantal oppositiepartijen bestaan maar trekt het Kremlin achter de schermen ook daar aan de touwtjes. Prochorov trok in zijn campagne hard van leer tegen de corruptie, stelde voor het aantal ambtenaren in Rusland te halveren en noemde het huidige politieke systeem een ‘parodie op de Sovjet-Unie’. Vorige week bestormde gemaskerde politieagenten een bank die onder controle van Prochorov staat. De autoriteiten ontkennen dat het het een politieke aanleiding heeft, maar de meeste analisten denken dat het Kremlin hiermee een signaal wilde afgeven. Michail Prochorov is de op twee na rijkste man in Rusland. Hij bezit een waslijst aan investeringsfondsen en bedrijven, is samen met rapper Jay-Z eigenaar van de Amerikaanse basketbalploeg de New-Jersey Nets en probeert in Rusland elektrische auto’s te verkopen.

Het politieke debat in Rusland zit in een impasse zolang noch premier Vladimir Poetin noch zijn protégé Dimitri Medvedev openlijk een keuze maken over wie er zich bij de presidentsverkiezingen begin volgend jaar kandidaat zal stellen. Terwijl de invloed van regeringspartij Verenigd Rusland langzaam afbrokkelt laat het Kremlin geen centimeter speling toe. Oppositiepartijen worden niet geregistreerd en in andere bewegingen orkestreert de macht conflicten en muiterij. Spindoktoren werken in de aanloop naar de parlementsverkiezingen in december overuren.

De oligarch Prochorov krijgt steun uit onverwachte hoek. Alla Poegatsjova, Ruslands bekendste zangeres, liet vorige week in een opwelling weten Prochorov te steunen. Donderdagmorgen zei ze tegenover de toegestroomde pers dat ‘iemand, en niet zomaar iemand, maar Vladislav Soerkov, helemaal gek is geworden’. Hij zei niet te verwachten nog aan de parlementsverkiezingen mee te kunnen doen, maar beloofde door te zetten. ,,Ik doe een oproep aan iedereen die verschillig is in dit land, iedereen die hier wil wonen en iedereen die dit land wil laten ontwikkelen. Ik denk dat we een nieuwe politiek beweging moeten beginnen en dan zullen we winnen in eerlijke en vrije verkiezingen”.

Moderne kunst in Rusland is vooral afhankelijk van private geldschieters en liefdadigheid. Terwijl het Kremlin de boel scherp in de gaten houdt zijn het de steenrijke miljardairs die hun stempel op de kunstwereld drukken. Van theaterfestivals in de poolcirkel tot hippe feestjes voor de internationale artistieke jetset.

Het is een flink stuk lopen vanaf het metrostation in een Moskouse buitenwijk. In een achterkamertje van een kleine literaire uitgeverij zit het geimproveerde kantoorje van Irina Prochorova, de zus van Michael Prochorov ““ op dit moment de rijkste van de Russische oligarchen. Ze staat aan het hoofd van het naar haar broer genoemde fonds, een culturele stichting met een jaarlijks budget van ruim 8 miljoen euro. Toch staat er geen kaviaar op tafel en drinken we oploskoffie. Het kantoor lijkt eerder tijdelijk.

,,En dat is het ook”, legt Irina Prochorova uit. ,,Het grote probleem van de Russische kunst is de gecentraliseerde aanpak. Wanneer je je als kunstenaar wilt ontwikkelen moet je naar Moskou. Of nar het buitenland. Dat was al voor de revolutie zo. Wij proberen daar iets aan te doen. Het hoofdkwartier van het fonds is in Norilsk. Inderdaad, in de poolcirkel.”

In Norilsk maakte Michael Prochorov aan het begin van de jaren ‘90 fortuin. Hij wist de nikkelmijnen, die onderdeel waren van het sovjetstrafkamp, om te vormen tot een moderne en winstgevende onderneming. Ieder jaar scoort Norilsk hoog in de lijst van meest vervuilde steden op aarde. ,,We kunnen de vervuiling daar niet tegengaan, maar we willen wel laten zien dat daar ook mensen wonen. Het mag dan in de poolcirkel liggen, er is wel een universiteit en een intellectueel circuit”, legt Irina Prochorova uit. Jaarlijks organiseert ze er een theaterfestival, zijn er journalistieke competities en schildert de stichting de grijze flatgebouwen in vrolijke kleurtjes. Vanuit de Siberische stad in de poolcirkel begint het fonds een belangrijkste speler te worden in de Russische kunstwereld. Dit jaar zat de Prochorov-stichting voor een groot deel achter het Russische pavilioen tijdens de Venetiaanse biennale.

Ook miljardair Roman Abramovitsj, eigenaar van voetbalclub Chelsea en tot voorkort gouverneur van de afgelegen street Tsjoekotka, probeert zijn stempel op de kunstwereld te drukken. Voor zijn nieuwe geliefde, de 28-jarige Daria Zjoekova, kocht hij in Moskou een antiek trolleybusdepot waar zij een museum opende. Bij de openening kwamen in de kielzog van het flamboyante stel honderden bekende Russen, politici en kunstenaars als Jeff Koons en Marc Newson. Een jaar na de opening is er maar een enkele expositie in het enorme complex. De beveiliging moet erg lachen om de teleurgestelde bezoekers.

De moderne kunst heeft het moeilijk in Rusland. Een traditie van overheidssubsidies, zoals in Nederland, staat er nog maar in de kinderschoenen. Ook de private sponsoring moet nog op gang komen. Bovendien is de overheid bijzonder grillig. Bijna twee jaar geleden trok minister voor cultuur Alexander Sokolov nog 16 inzendingen terug uit een Russische kunstselectie voor een tentoonstelling in Parijs. Een van de werken bestond uit een foto waarop twee innig zoenende politieagenten waren te zien. Sokolov noemde de foto een ‘pornografische provocatie’. Prochorova zucht: ,,Vroeger was het simpeler, er was officiele kunst en ondergrondse. Nu zijn er geen regels voor censuur, maar het kan altijd de kop opsteken. Wij gaan er voorzichtig mee om en proberen lokale tradities te respecteren.”

Prochorova, die haar sporen verdiende als literair uitgever en een aantal internationale onderscheidingen op zak heeft, legt uit dat haar stichting niet zomaar zakken vol roebels weggeeft. ,,We proberen een denkpatroon te doorbreken. De Sovjet-tragedie holde het initiatief in mensen uit. Bovendien, wat je ook doet in Rusland, je loopt altijd wel tegen een plafond aan. Wij proberen kunstenaars juist te stimuleren zelf nieuwe projecten te ontplooien.” Met succes in Siberische steden als Krasnojarsk en Norilsk. ,,Iedereen verwachte na de val van het communisme een culturele revolutie. Die bleef uit. Het nieuwe paradigma komt er stukje bij beetje. Toen we vijf jaar geleden het theaterfestival naar Norilsk brachten was dat enorm schokkend. Nu brengen we soms schokkendere zaken, maar dat hebben ze zelf al niet meer door”.