Nadat de Russische oppositie de afgelopen maanden de politiek in een houdgreep hield met straatprotesten trommelde het Kremlin duizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen op. Voor de stabiliteit, voor het vaderland, en vooral: voor Poetin.

Beeld: Yuri Timofeyev

Na een paar concerten, een toespraak van de burgemeester van Moskou en bemoedigende woorden van bekende Russen kondigde de presentator met veel bombast de volgende spreker aan. ‘Het is de man op wie we allemaal hebben gewacht, de hoeder van de stabiliteit en de belangrijkste kandidaat voor het presidentschap: Vladimir Vladimirovitsj Poetin!’ De 26-jarige veearts Michail kijkt even op. Het publiek juicht, maar niet uitbundig. Hij is er speciaal voor uit Vladimir gekomen, een stad zo’n 200 kilometer ten oosten van de hoofdstad. ,,Ik weet wel dat er veel mensen hier gedwongen zijn, ook bij ons in de stad stonden de bussen klaar. Maar ik ben gewoon zelf met de auto gekomen”, legt hij uit. ,,Ik geloof Poetin als mens. Hij staat garant voor de stabiliteit. Zonder hem zou het hele systeem in elkaar zakken”.

De grote protestdemonstratie moet het antwoord zijn op de straatprotesten van de jongere generatie. Maar de energie en het engagement ontbreekt. Na een protestmars worden de tienduizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen naar het Loezjniki-stadion geloodst. Het is de ‘dag van de beschermer van het vaderland’, een nationale feestdag, en veel van de demonstranten maken er geen geheim van dat ze verplicht aanwezig moeten zijn. Halverwege lopen veel mensen naar huis, de tribunes zijn tegen het einde van de show leeg en verlaten. In een korte speech belooft Poetin dat hij er voor zal zorgen dat ‘buitenlandse invloeden’ geen gevolg hebben in het land. ,,Wij hebben onze eigen wil. Wij zijn een land van overwinnaars. Het gevecht voor Rusland gaat door, en wij zullen winnen!” riep Poetin. “Ja, we houden van Rusland”, antwoordde het publiek vanaf de tribunes. Het is een strak-georganiseerd protest. De menigte wordt door de oproerpolitie de weg gewezen, er worden koppen thee en pannenkoekjes uitgedeeld en bij de ingangen van het stadion liggen de banners en posters voor het oprapen.

,,Het is alsof je naar de staatsomroep kijkt”, legt de 62-jarige ex-militair Gennady Gor uit. ,,Je ziet heel veel vaderlandslievende berichten, allerlei mensen die heel veel beloftes doen en tien minuten Poetin”. Hij steunt de Russische leider, maar gaat volgende week niet stemmen. ,,Ik wil stabiliteit, daarom ben ik hier. Maar ik wil ook de vrijheid hebben om niet om hem te hoeven stemmen”. Ook Sergej Parchomenko, een van de initiatiefnemers van de protesten tegen Poetin, bracht een paar uur door in het stadion. ,,Over het algemeen waren het aardige mensen”, schrijft hij op Facebook. ,,Ze mogen een dagje gratis naar Moskou, maken een wandeling over het Rode Plein en gaan dan weer terug naar de provinciesteden waar ze vandaan komen. Alleen baalden ze er allemaal van dat ze met vlaggen moesten zwaaien en naar zoveel politieke onzin moesten luisteren”

Afgelopen zondag, toen de stembussen in Rusland sloten en de schoolmeesters, ziekenhuisdirecteuren en raadsleden de laatste valse stembiljetten in de stembussen moffelden, stond Dimitri rustig tussen de oproerpolitie op het Triomfplein in Moskou.

Foto:  Novum

Het waren dezelfde demonstranten die altijd de straat op gaan, een kleine groep van hooguit 200 activisten.

‘Eerlijke verkiezingen!’ schreeuwde hij plots. Hij hield de telefoon waar hij druk mee in de weer was als een vuist in de lucht. ‘Ik wil eerlijke verkiezingen. Eerlijke verkiezingen, verdomme!’
De oproerpolitie duwde ons in een hoek. ‘Ik doe dit voor mijn eigen veiligheid’, legde Dimitri uit.

Een paar activisten vochten terug, langzaam werden we naar de roltrappen van de metro gedrukt. ‘Het is een live-cast, er kijken nu 200 mensen mee. En die kijken ook wanneer ze me straks oppakken’. De beelden van zijn telefoon gaan rechtstreeks online. Een paar minuten later kreeg hij een klap van een agent en smeten ze hem ondersteboven in een arrestantenbus.

iPhone-generatie

Niet alleen de boomlange Dimitri moest het ontgelden. Ook de pers, de waarnemers en zelfs toevallige voorbijgangers waren de klos. Toen bijna iedereen was opgepakt ben ik in een sushi-restaurant gaan zitten. De Oezbeekse ober nam gewoon op, met zijn pen schreef ik op de achterkant van een kassabon de opzet voor een reportage.

De iPhone-generatie demonstreert alleen online, ze kijken liever naar live-casts dan dat ze daadwerkelijk komen protesteren. Een decennium Poetin heeft ze cynisch gemaakt en vooral in politieke zin murw geslagen.

Paniek

Maar de volgende dag gebeurde er iets bijzonders. Zo’n 10.000 mensen verzamelden zich op een plein. Het waren allemaal mensen als Dimitri. Jong, hoogopgeleid, en vooral – niet langer bang. De nieuwe generatie Russen waarvan iedereen dacht dat ze nooit in opstand zouden komen.

De macht in het Kremlin raakt in paniek. Tienduizenden ordetroepen bewaken de straten, nieuwssites worden uit de lucht gehaald en de staatstelevisie opent het nieuws met het onthaal van het Russische volleybal-team.

‘Geen Twitter-revolutie in Rusland’, schreef ik die zondagavond achterop de rekening van het sushi-restaurant. Wist ik veel dat ze ‘m zouden live-casten.

,,Ze worden steeds grover, die jongeren”, verzucht Valentina Aleksejevna, mijn 92-jarige buurvrouw. Ze schuifelt met een looprekje langs de kris-kras geparkeerde auto’s naar de bushalte. Voor ze de moeizame vijftig meter heeft afgelegd passeert ze een stapel politieke krantjes, een groot portret van Vladimir Poetin, het billboard met Dimitri Medvedev en drie affiches van Verenigd Rusland. Het portret van Poetin heeft een snorretje gekregen, naast het logo van de regerende partij hangen stickers: ‘Weg met de schurken en dieven’. De politieke kranten verdwijnen steevast in de prullenmand en zelfs onder het witte aankondigingsbord staat in koeienletters ‘hoer’ geschreven. ‘Geef ze maar eens ongelijk’, zegt mijn buurvrouw serieus. Ze knijpt me in mijn arm. ,,Je moet niet denken dat wij allemaal zo gelukkig zijn met die boevenbende. We zijn nooit als vrij geweest. En toch stem ik op ‘m, die Poetin. Wat moet je anders?”

Steeds meer mensen hebben het gehad met Verenigd Rusland. De partij is het vehikel van de macht geworden en het Kremlin oefent steeds meer druk uit om er voor te zorgen dat een ruime meerderheid van de Russen op de juiste plek een kruisje zet. Omdat het Kremlin de ruimte niet geeft verplaatst het debat zich naar de straat. Het vluchtig neerkladden van een klein snorretje is een politieke verzetsdaad in het land waar bij de enige oppositie – op een paar splinterpartijen na – uit stokoude communisten bestaat. En de beweging is enorm. Twee weken geleden dook er een groot billboard op dat sprekend op de affiche van Verenigd Rusland leek. Alleen waren de mensen op de achtergrond ratten geworden en stond er in plaats van ‘Stem voor Rusland, stem voor de toekomst’ heel venijnig, en in hetzelfde lettertype: ‘U ziet het verschil toch niet’.

Een van de drijvende krachten achter het artistieke protest is mijn vriend Michail, die zich ‘Make’ noemt. Hij hing de afgelopen maanden op allerlei plaatsen in Moskou verkeersborden op. ‘Kijk uit, hier steelt men geld’ stond er tegenover de Doema. Bij het Kremlin plaatste hij midden in de nacht een ander bord dat binnen een half uur alweer verwijderd was. ‘Opgepast! Tandem!’ stond er, een sneer naar de dubbelact waarin nu Poetin het roer weer overneemt van Medvedev. De kunstenaars radicaliseren. Een paar jaar geleden liet het beruchte gezelschap ‘Voina’ een enorm doodshoofd op het parlement projecteren, en vorige zomer geleden kalkte de organisatie een enorme fallus onder een ophaalbrug tegenover het hoofdkwartier van de geheime dienst. ,,Noem het maar een partizanendaad”, stottert de pas afgestudeerde Make. Hij heeft een wat schuchter voorkomen, maar is alles behalve bang. Komend weekend hangt hij weer een reeks borden op. ,,Of ze verdwijnen binnen een paar minuten, of ze blijven soms dagen hangen”, legt hij uit. Het billboard met de ratten hangt er nog steeds. Ze zien het verschil toch niet.

Iets meer dan een minuut, drie dagen werk. Ik trok met Sasha Japaridze naar een klein dorpje buiten Moskou, filmde het meest imponerende gebouw in Rusland, kocht een Medvedev-klok en monteerde een dag aan de keukentafel.

Deze morgen tijdens het spitsuur vonden er twee achtereenvolgende terroristische aanslagen plaats in de Moskouse metro. Volgens de laatste cijfers zijn er 35 mensen om het leven gekomen. Paniek in de Russische hoofdstad blijft uit.

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro ontplofte om 05:56 Nederlandse tijd op metrostation Loebjanka in het centrum van de stad een bom waarbij 23 mensen om het leven kwamen. Nog geen 40 minuten later was er een tweede aanslag op de metro bij Park Koeltoeri, een drukbezocht metrostation aan de rand van het centrum. Daarbij kwamen zeker 12 mensen om het leven. Volgens de geheime dienst FSB zijn de aanslagen het werk van vrouwelijke zelfmoordterroristen. Volgens openbaar aanklager Vladimir Markin zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwes’, vrouwen met bomgordels die zichzelf opblazen. Volgens onderzoekers werd er bij de aanslagen tenminste twee kilo TNT gebruikt.

Paniek blijft in de Russishe hoofdstad voorlopig uit. Berichten over een derde aanslag werden later in de morgen ingetrokken. Een paar metrolijnen zijn gesloten maar de meeste mensen gaan gewoon naar hun werk. De metro werkt nog, massale verkeersontstoppingen zijn uitgebleven. De politie roept automobilisten op om niet naar het centrum af te reizen om zo de hulpdiensten vrij spel te geven. Ondertussen is een enorme reddingsopatie op touw gezet. Volgens radiostation Echo Moskvi zijn ruim 70 brandweerteams in de weer om slachtoffers te redden. Reddingshelicopters vliegen af en aan om de zwaargewonden naar ziekenhuizen te vervoeren, op de radio worden lijsten voorgelezen met de namen van de mensen die de aanslagen overleefd hebben. De Moskouse politie kondigde ondertussen een ’speciaal regime’ af in de hoofdstad. Op de luchthavens, treinstations en in de metro zijn speurhonden aanwezig en hier en daar worden passagiers gefouilleerd.

De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov is volgens de berichten ter plaatse en de Russische minister voor Urgente Zaken Sergej Sjojgoe overziet namens president Medvedev de reddingsoperatie. Op radio en televise worden burgers opgeroepen ‘alert’ te blijven. De meeste burgers blijven koel onder de aanslagen. ,,Je kunt wel in paniek raken, maar daar help je niemand mee”, zegt zakenman Aleksej Dovolkin die in de buurt van metrostation Loebjanka werkt. ,,Ik blijf gewoon mijn werk doen, als de hulpdiensten en de politie dat ook doet komt het vast wel goed. Ik hoop dat ze de terroristen met wortel en tak uitroeien.”

Op een voormalig fabrieksterrein in een Moskouse buitenwijk bakt een Russisch bedrijf zo’n 1000 echte Limburgse vlaaien per dag. De eigenaar woonde jaren geleden in Nederland en nam het recept mee naar Moskou. Het bedrijf wil binnenkort een eigen winkelketen beginnen.

,,Ik was in het begin wat sceptisch, zoals iedereen. Maar toen Leonid mij een punt liet proeven was ik direct verkocht. Ik ben gelijk aan de slag gegaan”, legt Demoer Demoerisjvili uit, de directeur van KonVlaai. ,,En ik eet ze nog elke dag, je raakt er gewoon niet op uitgekeken. Onze chef Leonid Sokolik woonde jaren met zijn gezin in Nederland, waar hij het recept onder de knie kreeg. En toen hij 12 jaar geleden terug kwam zijn we begonnen die vlaaien hier te verkopen. Omdat het helemaal niet op een Russische taart lijkt wilde aanvankelijk niemand het hebben. Tot ze konden proeven, dan waren ze allemaal om!”

De productie van KonVlaai is gehuisvest in de kantine van een voormalige fabriek op een industrieterrein in een buitenwijk van Moskou. ,,Het ziet er allemaal wat ouderwets en rommelig uit”, legt Demoerisjvili uit, ,,Maar we willen hier niets opknappen. We huren dit pand en voor je het weet moet je weer verhuizen, alles kan in Rusland.” Er werken zo’n 50 mensen bij KonVlaai en het bedrijf maakt gemiddeld 1000 vlaaien per dag. De ingredienten komen uit alle hoeken van de wereld. ,,Het hangt van de seizoenen af. In de zomer kopen we Russische kersen, soms kopen we de appels hier op de markt om de hoek, maar vaak moeten we diepgevroren fruit importeren”, zegt Demoerisjvili. De kersenvlaai verkoopt het best. ,,Russen houden niet alleen van zoetigheid, ze zien kersen vooral als gezond fruit. Daarom verkoopt deze vlaai bijzonder goed in de winter.” In de catalogus zijn 45 verschillende soorten vlaai beschikbaar, en sinds kort brengt het bedrijf kokoskoeken en zelfs gevulde koek op de markt.

De vlaaien zijn verkrijgbaar bij verschillende supermarkten in Moskou. Verkopen in de rest van Rusland is logistiek gezien een uitdaging omdat de houdbaarheidsdatum op vijf dagen staat. ,,We hebben wel eens een poging gedaan te verkopen in steden als Jaroslavl en Vladimir, maar het blijft lastig. Je kunt die vlaaien ook niet zomaar opstapelen.” Het is bovendien lastig werken met supermarktketens in Rusland, weet Demoerisjvili. ,,Je moet betalen voor de ruimte die je product inneemt, en bij sommige ketens krijg je pas drie maanden later je geld. Daarnaast hebben we de laatste jaren felle concurrentie gekregen. Franse, Duitse en vooral Oostenrijkse bakkers proberen de Russische markt te veroveren. Daarom willen we het liefst een eigen winkelketen openen. Als experiment hebben we nu een eerste verkooppunt open, dat loopt nu al aardig. We kunnen het zelf veel beter verkopen dan de supermarkten. Wanneer we een investeerder vinden kunnen we groter aan de slag, dan moet er in iedere Moskouse buitenwijk Limburgse vlaai te vinden zijn!”