De veteraren van de Georgische opstand tijdens de Tweede Wereldoorlog op het eiland Texel zijn opgespoord door een Nederlandse documentairemaker. Afgelopen zaterdag ging de film in Tbilisi in premiere, de 89-jarige hoofdpersoon was erbij.

Grisja Baindoerasjvili (89) is met zijn tweede vrouw en een aantal kleinkinderen naar de premiere gekomen. Net als zo’n 800 landgenoten werd hij tijdens de oorlog krijgsgevangen genomen en diende hij in een Georgisch bezettingsleger in Duitse dienst op het eiland Texel. Sommige Georgiers verkozen Duitse dienst boven de strafkampen, anderen sloten zich vrijwillig aan bij de Duiters in de hoop dat Hitler de Sovjet-Unie zou bevrijden. Maar toen het Georgische bataljon op Texel te horen kreeg dat ze tegen de geallieerden in Arhnem moesten vechten kwam de opstand. In één nacht brachten de Georgiers ruim 400 Duitse soldaten om het leven. Hoewel de bevrijding van Nederland in zicht was vochten de Georgiers ruim vijf weken een guerilla-oorlog uit, een opstand die aan 117 Texelaars, ruim 500 Georgiers en honderden Duitsers het leven heeft gekost.

Filmmaker Arnold van Bruggen (30) bracht zijn jeugd op Texel door, waar de rode Sovjet-vlag gebroederlijk naast de Nederlandse wapperde. Pas op latere leeftijd is hij zich gaan verwonderen over de Georgische helden in nazi-uniformen. ,,Voor de Georgiers is het een heldenverhaal, in Nederland is deze episode nagenoeg onbekend. De pijn van het eiland is pas jaren later tot uiting gekomen”, legt hij uit. Van Bruggen nam ruim 60 uur aan interviews op waarbij veel eilanders hun verhaal vertellen. Hoewel sommige eilanders de Georgiers nog altijd als bevrijders zien leggen veel inwoners uit volgens hen dat de opstand niet nodig was. Texel was tot die tijd relatief rustig en heeft tijdens de oorlog geen honger geleden. De film ging twee weken geleden op het IDFA in Amsterdam in premiere en draaide afgelopen weekend voor het eerst in Tbilisi.

Met de steun van de lokale bevolking hielde de Georgiers zich schuil in de bossen. Pas eind mei 1945 maakten de Canadezen een einde aan de oorlog. In samenwerking met de Communistische Partij Nederland gaven de gaven de Canadezen de Georgiers de benodigde papieren om terug te keren naar de Sovjet-Unie. Waar de meeste collaborateurs door de Sovjet-Unie werden gefussileerd of lange gevangenisstraffen moesten uitzitten werden veel Georgiers als helden ontvangen. ,,De terugkeer was niet gemakkelijk, maar het viel mee”, herinnert Baindoerasjvili zich. ,,We gingen met transporttreinen door Duitsland. In Bakoe moesten we van de Sovjets aan het werk in een chemische fabriek. Maar we waren partizanen, we hebben de benen genomen.” De veteraan bracht de rest van zijn leven door als restaurateur in Kazbegi, een stad aan de voet van een berg in het Noorden van Georgie. In 2005 bezocht hij samen met de Georgische president Michail Saakasjvili de herdenking op Texel.

In de film zwaait een andere veteraan, Evgeni Artemidze (89) met zijn vuist. ,,We hebben nooit geweten dat de Duitsers wraak zouden nemen op de eilanders”. Volgens van Bruggen was het dan ook moeilijk de Georgische overlevers in te laten zien dat men op Texel de opstand niet altijd positief herinnert. ,,We hebben het in sommige gevallen wel tien keer moeten vragen”, legt hij uit. Omdat tijdens de vertoning president Saakasjvili een andere bioscoop bezocht werd halverwege de film beslag gelegd op de digitale projector. Van Bruggen kon ter nauwernood voorkomen dat de film werd stopgezet. Het Georgische publiek reageerde goed op de film. ,,Bij ons zijn de meeste films moralistisch”, legt een oudere vrouw uit. ,,In deze film blijft de waarheid in het midden liggen, iedereen heeft zijn eigen herinnering aan de oorlog. Er is geen absolute waarheid, en dat is in Georgie bijzonder.”

Tienduizenden Georgiers verzamelde zich afgelopen dinsdagnacht bij de de trappen van het parlementsgebouw in Tbilisi. Ze zwaaiden met Georgische en Amerikaanse vlaggen, riepen anti-Russische leuzen en staken de Georigsche president Michail Saakasjvili een warm hart toe. De mensenmassa bestond echter uit figaranten, en de Georigsche president werd gespeeld door Andy Garcia, de Cubaans-Amerikaanse acteur onder andere bekend van ‘The Godfather III’. Afgelopen week nam Hollywood de regie in de straten van Tbilisi over.

De film, die voorlopig alleen ‘Georgia’ als werktitel heeft, vertelt het verhaal van een Amerikaanse journalist die in Irak een tip krijgt over de spanningen in de Kaukasus. Een Georgische soldaat wil hem helpen ‘de waarheid’ naar boven te brengen. Dat lijkt vooral de Georgische lezing van het verhaal te zijn. De Amerikaanse filmcrew heeft helicopters, tanks en legermateriaal van het Georgische leger ter beschikking gekregen en mocht zelfs filmen in de residentie van Saakasjvili. Volgens regisseur Renny Harlin gaat het geen propagandafilm worden. Tegenover persbureau AP liet hij weten dat de film om ‘universele thema’s’ ging. ,,Ik kom zelf uit een klein land, ik ben geboren in Finland, en ik weet wat voor processen kleine landjes doormaken. Dit soort oorlogen worden over de hele wereld uitgevochten, van Afrika tot Azie tot Zuid-Amerika. Georgie is maar een voorbeeld. Ik denk dat het een geweldige kans is om een verhaal te vertellen dat een hoop mensen over de wereld zal raken.”

In de Russische media is een hoop ophef ontstaan over de film. Vooral omdat een Georigsch parlementslid die banden heeft met Saakasjvili, Papoena Davitaja, een van de co-producers is. Davitaja heeft geen verdere ervaring in de film-industrie. Bovendien denken sommige analisten dat de Georgische overheid een groot deel van het budget voor de film voor haar rekening neemt. Zowel Rusland als Georgie proberen de internationale gemeenschap er nog altijd van de overtuigen dat de ander de oorlog begonnen is. Na maanden van onderzoek bracht een onafhankelijk rapport van de Europe Unie vorige maand aan het licht dat Georgie aan de wieg stond van het conflict met Rusland. Het Georgische leger begon met aanvallen op Zuid-Ossetie, maar werd volgens het rapport lang geprovoceerd door Rusland, dat onproportioneel hard terugsloeg.

Maar ook de Russische filmindustrie heeft haar eigen lezing van het conflict. In Maart werd zonder onderbrekingen de actiefilm  ‘Olympus Inferno’ uitgezonden op de Russische staatstelevisie. Regisseur Igor Volosjin vertelt het verhaal van een Amerikaanse bioloog Mike (Henry David), die in zijn schooltijd uit Rusland gemigreerd is en met jeugdvriendin Zjenja (Polina Filonenko) in Zuid-Ossentie op zoek gaan naar bijzondere vlinders. De twee komen midden in de Georgische aanval terecht en filmen per ongeluk bewijsmateriaal. De film voldoet aan alle Russische vooroordelen. Niet alleen moeten de Georgische serganten gehoorzamen aan een Amerikaanse soldaat, de Georgische bevelhebbers rijden op het front ook nog eens in gloednieuwe auto’s met Duitse kentekens. In de bijna 90-minuten durende actiefilm schieten de Georgiers onder hoongelach Zuid-Ossetische burgers in het wildeweg neer. Het tweetal komt bovendien in contact met Westerse televisiejournalisten die het bewijsmateriaal dat de Russen de oorlog niet zijn begonnen niet willen hebben. Uiteindelijk komt het Russische leger het tweetal te hulp. De film werd lauw ontvangen door de Russische filmpers, maar is nog altijd aardig populair onder de bevolking.

Voor de Hollywoodfilm werd er behalve in hoofdstad Tbilisi ook in het zuiden van Georgie en in de gehavende stad Gori gedraaid. Volgens verschillende Georgische media moesten voor de special effects en explosies ironisch genoeg Russische filmtechnici worden ingehuurd. Verwacht wordt dat de film volgend jaar in de bioscopen zal draaien. Het is nog niet bekend of de film ook in Rusland te zien zal zijn.