Rust in Tsjetsjenie ‘Voor je het weet is het voorbij’

Onder het ijzeren regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov is de hoofdstad Grozny in razend tempo weer opgebouwd. Het normale leven komt voorzichtig op gang, maar de bevolking moet er flink voor betalen.

P1030483

,,Vijf jaar geleden? Toen had ik niet eens gedacht dat ik nog zou leven, dat ik hier kon zijn. Nu zijn we er allemaal, maken we muziek en genieten we van iedere dag.” Marad (40) is de zanger en gitarist van G-Town, een Tsjetsjeense band die bijna iedere dag in een omgebouwde garage in het centrum van Grozny repeteert. ,,We geven bijna geen concerten, er werkt verder niemand in deze studio. We spelen gewoon voor onszelf”, vertelt hij. De vijfkoppige formatie speelt geen Tsjetsjeense volksmuziek of Russische pop, maar Engelstalige blues en rock, van Johnny Cash tot AC/DC. Sommige versterkers en gitaren hebben de mannen zelf gemaakt, de rest is de afgelopen jaren uit een gemeenschappelijk budget gekocht. ,,We hebben allemaal een andere achtergrond, onze gitarist is het hoofd beveiliging bij een overheidseenheid, anderen zijn ingenieurs of doen zaken. Het allerbelangrijkste is dat we hier de muziek kunnen spelen waar we van houden. Noem het maar een vorm van therapie”.

Na twee bloedige oorlogen komt het normale leven langzaam op gang in Tsjetsjenië. Op het centrale plein is een nieuwjaarsmarkt, jongeren slaan om het hardst op boksballen, kinderen vliegen in draaimolens heen en weer. Op de hoeken van het plein houden bewapende militairen een oogje in het zeil. Onder leiding van toenmalig premier Vladimir Poetin hebben de Russen de macht uit handen gegeven aan een selecte groep Tsjetsjenen. Het leger trok zich grotendeels terug en de administratie van de energieke president Ramzan Kadyrov drijft een systeem van megalomane corruptie. Hele woonwijken worden in een paar maanden uit de grond gestampt, maar wie iets wil bereiken of een gezinswoning claimt moet daar flink voor betalen. De kritische pers is monddood gemaakt, mensenrechtenactivisten worden gemarteld of dood teruggevonden. ,,Ze bouwen overal winkelcentra, maar wie heeft het geld om daar iets te kopen? Ze zijn de gewone mensen vergeten”, zegt Makka Koerbanova (42), moeder van vier kinderen. Met 116 andere families wonen ze in een verlaten overheidsgebouw. De enige kraan in het gebouw staat bij het modderige voorportiek. ,,Geen warm water, geen toiletten. Alle kinderen worden ziek. Ze roepen al zeven jaar dat we nieuwe woningen krijgen, maar zolang we niet betalen krijgen we niets”.

,,Ik ben wel onder de indruk van wat ze allemaal gedaan hebben”, legt de 22-jarige Tsjetsjeen Aslan uit met een zachte Limburgse tongval. Hij speelt met een paar vrienden biljart in een klein zaaltje waar ze, net als in de rest van de deelrepubliek, geen alcohol schenken. Op zijn 14e kwam hij als vluchteling naar Nederland, en nu keert hij af en toe terug naar Tsjetsjenië om zaken te doen. ,,President Kadirov geeft een order om een nieuwe straat aan te leggen, en als ‘ie er binnen een maand niet is krijgt iedereen de zak”, vertelt hij. Maar ook volgens hem is het systeem door en door corrupt. ,,Toen ik hier voor het eerst weer kwam beloofden ze me werk in de IT-sector. Ik had een afspraak bij een minister, en al snel was het duidelijk dat ik moest betalen. Wanneer je 10.000 euro of meer afkoopt krijg je een goede baan, maar na een half jaar kunnen ze je evengoed weer ontslaan.” Nu importeert hij uit Nederland witgoed en technische apperatuur. ,,Er valt hier nu flink geld te verdienen, de nieuwe elite heeft diepe zakken. Maar zo’n systeem kan nooit lang bestaan. Ik doe als de meeste mensen hier, we genieten er van zolang het kan. Voor je het weet is het allemaal weer voorbij”.

Zigeunerpunkrockers spelen thuiswedstrijd

De Oekrains/Russische migrantenband Gogol Bordello belandt via de Verenigde Staten op wereldtournee weer terug op ‘thuisgrond’ in de voormalige Sovjet-Unie. Opzwepende muziek waar het publiek met volle teugen van geniet. Niet geheel zonder politieke boodschap.

Eugene Hutz I

Dat heeft die Oekrainse zigeuner niet verkeerd gedaan”, merkt een bezoeker achterin de zaal cynisch op. Men kan hem geen ongelijk geven. Gogol Bordello Frontman Eugene Hà¼tz (37) werd geboren in de buurt van Kiev geboren als Evgeni Nikolajev Simonov. Zijn familie sloeg op de vlucht uit angst voor de ramp met de Tsjernobyl-reactor in 1986. Jarenlang woonde Hà¼tz met zijn ouders en broers in vluchtelingenkampen, onder andere in Polen, Duitsland en Italie. In 1991 trok de familie naar de Verenigde Staten, waar de jonge Evgeni ““ inmiddels Eugene – naar New York ging om een band te beginnen. Inmiddels trekt Gogol Bordello al jarenlang over de wereld met een verzameling losgeslagen migrant-muzikanten die grotendeels het lot van Hà¼tz delen. De eclectische combinatie van ruige punk met zigeunerdeuntjes staat goed aan. In Moskou speelde de band de zaal plat.

De zanger sprak het publiek aanvankelijk toe in gebroken Engels, het handelsmerk van de band. Pas in de loop van het concert schakelede Hà¼tz over op het Russisch, zijn moedertaal. De meertaligheid is de troef van de band, de nummers gaan vloeiend over van het Engels naar het Russisch en bij vlagen zijn de teksten in het Oekrains, Roemeens, Italiaans of Spaans. Bij Gogol Bordello bestaan er geen taalbarrieres. ‘Het meest krachtige van muziek zit h’m in de vingers van een muzikant of in de toon van de stem. Daarom gaat de muziek van Johnny Cahs of Vladimir Vysotski bij iedereen door merg en been, of je nu Engels, Russisch of geen van beide spreekt’, legt Hà¼tz uit op de website van de band. Volgens hem zijn er miljoenen mensen op aarde ““ inclusief hijzelf – opgegroeid op rock ‘n roll zonder ook maar een woord Engels te spreken. Ongeacht de taal is de politiek boodschap van de band duidelijk: het zijn de onderduikers, de vluchtelingen, de illegalen, de verstotenen en vooral de zigeuners die het beste weten een feestje te bouwen.

Behalve Hà¼tz houdt de excentrieke violist Sergej Rjabtsev (51) de band muzikaal gezien omhoog. De grijsaard heeft een jeugdig voorkomen en spring energiek over het podium, waar ook twee meisjes met felle make-up in schaarse topjes de show opleuken. Maar het blijft Hà¼tz die alle aandacht opeist, hij krijgt in de eerste tien minuten van het concert nagenoeg de hele zaal al aan het dansen. De band die avond bestond verder uit accordionist Joeri Lemesjev (54), de Ethiopische bassist Thomas Gobena, een onbekende drummer en twee Latijns-Amerikaanse rappers. De band bracht dan ook een aantal spaanstalige nummers ten gehore, waaronder de Manu-Negra klassieker ‘Mala Vida’.

Terwijl de band volgens het publiek een prachtige performance neerzette hadden de muzikanten in werkelijkheid een behoorlijke kater. Volgens de manager van de band, Paul Clegg, waren ze aanvankelijk amper aanspreekbaar. Bovendien vloeide de drank tussen de nummers rijkelijk, een interview zat er die avond niet meer in. Joeri (21) vindt dat hij die avond de mooiste baan ter wereld heeft. Voor een bekend internationaal sigarettenmerkt deelt hij ter promotie rookwaar uit. ,,Een fantastische avond, heerlijke muziek. Iedereen is in feeststemming en ik mag sigaretten uitdelen. Kan niet beter, toch?” Betaalt krijgt hij niet, een vrijkaartje is de beloning. Een avondje Gogol Bordello is dan ook niet goedkoop, de goedkoopste kaartjes gaan voor 35 euro over de toonbank. Op verschillende websites worden ze voor 70 euro per stuk verkocht, en er zijn er legio ‘VIP-opties’ beschikbaar waarbij bezoekers duizenden euro’s moeten neerleggen. Ook Evgeni, een 20-jarige student, had een prachtige avond. Eigenlijk kan hij zulke concerten niet betalen, maar op de zwarte markt wist hij voor 1 roebel kaartjes te kopen. ,,Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan!” lacht hij. Wanneer het concert is afgelopen schreeuwen twee studentes het hardst om een toegift. “œZjenja, Zjenja!”, roepen ze, de Russische koosnaam van zanger Hà¼tz. ,,Hij is immers ook een beetje van ons”, zegt een van de meisjes. Die toegift krijgen ze, waarna de zigeunerband diezelfde avond vertrekt naar Sint-Petersburg voor het volgende concert.

De Russische zomerhit van 2009 (en 2008)

Iedereen wil het weten: wat is de zomerhit van dit jaar in Rusland? En dus trok uw correspondent naar Sotsji, de Olympische badplaats met een fijnafgesteld raderwerk voor wansmaak en slechte muziek. En wat blijkt? De zomerhit van dit jaar is dezelfde als die van vorig jaar! Wie maakt het wat uit. DJ Smash, kom er maar in!

Een nummer dat al ruim een jaar in clubs, discotheken en door de rottige speakertjes van mobiele telefoons klinkt. U wilt meer van DJ Smash? Wij raden u van harte ‘Mijn Moskou‘ aan….

De Smiths van de Sovjet-Unie

In de warme zomer van 1981 kwamen ergens in Leningrad Aleksej Rybin, Oleg Valinski en Viktor Tsoj elkaar toevallig tegen. Ze rookten sigaretten, dronken bier en wisselden onderling illegale cassettebandjes met Britse new-wave uit. De band Kino was een feit. Er kwamen concerten aan keukentafels, bij vrienden thuis en pas later in de eerste clandestiene clubs. Langzaam kwamen de eerste bootlegs van hun optredens terecht bij fans buiten Sint-Petersburg, de muziek van Kino verspreide zich razendsnel dwars door de Sovjet-Unie. Er werden concerten gegeven in allerlei Russische steden. Gorbatsjov kwam aan de macht, Tsoj werd acteur. Continue reading

Gorki – De Vlaamse ziel

Uitleggen waar ‘Gorki’ voor staat is geen gemakkelijke opgave voor een geboren Hollander, zelfs al voelt die zich een Brusselaar. Tot wanhoop gedreven bel ik wat vrienden voor relaas. ‘Gorki, dat is mijn jeugd op muziek’, zegt K. die voor zijn brood bij De Morgen werkt. Barman L. in het Brusselse weet het beter. ‘Dat zul je nooit begrijpen als je hier niet geboren bent.’ Mijn goede vriend R. zegt: ‘Wat Brel is voor Belgie is Luc de Vos van Gorki voor Vlaanderen.

Straffe woorden. Als slavist kan ik zeggen dat ‘Gorki’ het pseudoniem was van de Russische schrijver Alexsej Pesjkov. Hij sloeg een realistische toon aan in zijn werk, en liet de arme en verbitterde onderklasse uit het pre-revolutionaire Sint-Petersburg aan het woord. Maxim Gorki – wat eigenlijk Maxim de Bittere betekend – vocht zijn weg door het socialistisch realisme en werd met zijn ruwe schetsen van de werkelijkheid al gauw de protege van Stalin. Een schrijver die het volk begreep, en andersom.

Treffend. De muziek van Gorki is los van warrige beeldspraak, poogt niet te verheffen en zegt waar het op staat. Toch is het daarom niet minder poetisch. Een vergelijking met Neil Young is op z’n plaats.

In 1990 was het weer HUMO’s rock-rally die de band, die zichzelf toen nog met een y beschreef, naar voren bracht. Pas een jaar eeder hadden Luc de Vos, Wout de Schutter en Geert Bonne in Gent een studio weten te huren. Hun eerste nummer was een cover van The Scene. Het is vooral zanger The Lau aan wie de Vos nog altijd schatplichtig is. Zoals wel vaker was het niet de winnaar van de rock-rally die er met de eeuwige roem vandaan ging. Gorky werd derde, maar sleepte wel een platencontract bij Virgin in de wacht. Er kwamen gouden tijden.

De hit ‘Anja’ volgt, en al snel kwam ‘Lieve kleine pirahna’, een lied dat tot op de dag van vandaag harten roert. Zelfs enkele van mijn Franstalige vrienden zingen het nummer uit volle borst mee. Gorki maakt een ‘Tour de Flandre’, en uit Nederland komt zanger Rick de Leeuw de band af en toe versterken. De poprecencenten in de Lage Landen schrijven over een ‘poetische revolte’, en De Vos gaat aan de slag als columnist bij De Standaard.

Er volgen enkele probleemjaren. De musicanten verlaten de band, en het platenlabel zegt de wacht aan. In 1998 volgt het album ‘Ik ben aanwezig’, waar de band dankzij producer Attie Bauw een heel ander geluid krijgt. Tom Barman levert een bijdrage, en luidt daarmee een tijdperk in waarin gasten de muziek van Gorki dragen. David Deaele van Soulwex, de drummer van Hooverphonic en enkele bandleden van D.A.A.U. doen hun bijdrage aan komende albums. Pas na de eeuwwisseling heeft Gorki haar stijl weer gevonden. Luc de Vos maakt zijn debuut als schrijver, en zijn literair werk wordt zo goed ontvangen als zijn muziek. Rauwe teksten die afrekenen met zijn jeugd en een bekrompen wereldbeeld.

In 2006 dook de band de befaamde Abbey-Road studio’s te London in om ‘Homo Erectus’ op te nemen. De Vos heeft zijn handen vol aan televisieoptredens en theatershows en blijft zijn literaire carriere achterna. , maar amper een jaar later komt rolt het 9e album ‘Voor Rijpere Jeugd’ van de pers. De oude hit Mia breekt alle records. Wat ‘Bohemian Rhapsody’ voor de wereld is, is ‘Mia’ voor Vlaanderen. Nog altijd is Gorki een authentieke rockband met intelligente teksten. In Nederland zal men dat wel nooit begrijpen. Gelukkig maar. Sterren komen, sterren gaan. Alleen Gorki blijft bestaan. Sterren komen, sterren gaan. Alleen Gorki blijft bestaan.

Pjotr Lesjtsjenko – voor alle fans

In de film ‘Darwin’s Nightmare’ is een bijrol weggelegd voor een viertal Russische piloten. Ze vliegen met een Iljoesjin 76 de halve wereld over met schimmige handel. Aan het Viktoriameer laden ze vis in, en soms brengen ze daarvoor wapentuig mee terug. “In Europa krijgen kinderen met Kerst verse vis uit het Viktoriameer”, zegt Dimitri. “En hier krijgen de kinderen met Kerst tanks…”

Eerder in de film zit een van de vier piloten in de schaduw van het vliegtuig wat onderdelen op te poetsen. Hij haalt een cilinder uit de straalmotor en sleutelt wat aan een paar onderdelen. De meegebrachte radio speelt een deuntje dat de mechanicus meefluit. Uw correspondent in Rusland, die zelf nog regelmatig met dergelijke vliegtuigen de voormalige Sovjet-Unie doorkruist, dook voor u de deuntjes op.

Tumanno na Dushe In de vrije vertaling: ‘Krassen op de ziel’

Eh drug guitara ‘He, vriend gitaar!’

Wat de oorlogsjaren betekenden voor Pjotr en zijn restaurant, vermelden de hoesteksten van de cd’s helaas niet. Wel dat hij in 1942 “gewoon” voor volle zalen optrad in zijn geliefde Odessa, dat inmiddels was bezet door het Roemeense leger, die aan de kant van de nazi’s tegen de Sovjet-Unie vochten. Daar ontmoette hij zijn tweede echtgenote Vera. Waar Zinaide en hun kind gebleven waren, vermeldt de geschiedenis niet. Het restaurant in Boekarest bleef draaien, ook nadat de stad in 1944 in handen van het Rode Leger viel. De Sovjet-bezetters bleken zijn muziek te kennen en met name generaal Boelganin was er dol op. “Chez Lechtchenko” werd wederom een trefpunt, ditmaal van hoge Sovjet-officieren en hun dames. Ze zongen de weemoedige zigeunerliederen uit volle borst mee en dansten tot diep in de nacht op zijn tango’s. Maar in het voorjaar van 1951 sloeg het noodlot toe. Generaal Boelganin viel uit de gratie bij Stalin en verdween uit Boekarest. Kort erna werd Lesjtsjenko tijdens een optreden in zijn eigen restaurant bruut gearresteerd en afgevoerd naar een concentratiekamp buiten de stad. Daar overleed de Koning van de Oekrainse tango op 16 juli 1954, 56 jaar oud.

Lees de rest van een verhaal over Lesjtsjenko in het ‘Oekraine Magazine’ uit het najaar van 2003

Op zijn sterbed schijnt hij gezegd te hebben: “Ik ga nu vrienden, maar ik laat jullie mijn Hart

Brel is een Rus

Een volk dat bij -10 plezierig ijsjes eet is niet stuk te krijgen, dat wist zelfs Napoleon. En wanneer de hippie-jeugd bij mij om de hoek met bevroren vingers in een besneeuwd park gitaar speelt, dan kun je je indenken dat daar een ijzersterke lyrische traditie achter schuilgaat. Onze buren hebben eens een tipje van die sluier opgelicht.

Het waren de ‘singer-songwriters’ avant la lettre, met simpele ‘chansons’ kregen ze de Sovjet-Unie tot in haar verste uithoeken op de knieen. En soms – heel soms – staat er in het Rusland van nu iemand op die hetzelfde vermogen heeft. En dit keer zijn het geen dissidenten met taperecorders, maar mensen als u en ik die de boodschap via ‘Youtube’ verspreiden. Zijn amateuristische video (Gitar!) werd ruim 350.000 keer bekeken, en hij werd gevraagd voor de lancering van de Russische editie van Youtube. Er volgenden interviews, en een eerste concert. Peter Nalitch, onthoud die naam!

‘La Boheme’ – De man zingt een aardig woordje Frans

Continue reading