Pro-Poetinkamp zingt toontje lager

Sinds 2005 organiseert Nasji, de Poetin-jeugdbeweging, een zomerkamp aan het idyllische Seligermeer. Zonder alcohol en met een flinke portie vaderlandsliefde worden de deelnemers klaargestoomd in de cynische wereld van de macht. De enorme portretten van president Vladimir Poetin zijn dit jaar verdwenen, maar een gezellig festival zal het nooit worden.

Guard of honor

Alleen de erewacht staat er nog. In een hoekje van het Seliger-zomerkamp, tussen de tentjes en conferentiezalen staan vierentwintig uur per dag twee jongeren in Sovjet-uniformen. Ze houden de wacht bij een geïmproviseerd oorlogsmonument. Het kamp maakte de afgelopen jaren furore door portretten van oppositieleiders in brand te steken en kon altijd op een bezoek van Poetin rekenen. Sinds een paar jaar is het roer om. Seliger heeft een internationaal karakter gekregen, en de deelnemers worden niet opgeleid tot straatvechters, maar krijgen een stoomcursus in de Russische politiek.

,,We willen laten zien dat Rusland een open en vriendelijk land is. Een land dat de dialoog aangaat”, legt Alexander Selivanov uit. Hij bracht tientallen hoogleraren, politici en zo’n 300 deelnemers uit de hele wereld naar het Seliger, ruim 300 kilometer buiten Moskou. ,,We willen de toekomstige wereldleiders verenigen voordat politieke spelletjes hen uit elkaar drijven”. Het sluit naadloos aan bij een nieuwe strategie die president Vladimir Poetin afgelopen week tijdens een ambassadeursconferentie uit de doeken deed: Rusland moet iets aan het imago van het land zelf doen. ,,Landen die regelmatig delen van de wereld bombarderen zijn de goedzakken. Zij die oproepen tot dialoog zijn fout. We zijn alleen schuldig aan het feit dat we onze positie maar slecht kunnen uitleggen”, valt er in een transcriptie van de speech te lezen. Met behulp van ‘soft-power’, culturele instituten, economische uitwisseling en PR-bedrijven wil Rusland de komende jaren beter te boek komen staan. Op het Seliger-kamp kunnen de internationale deelnemers zich alvast inschrijven als vrijwilliger voor de Olympische Winterspelen in Sotsji, of voor stages bij staatsbedrijven als Sberbank, Rostelekom en het Engelstalige televisiekanaal Russia Today.

,,We zingen dit jaar een toontje lager”, legt Soeltan Chamzajev uit. Hij leidt een Russische jeugdbeweging en laat trots de hypermoderne toiletten, de gaarkeukens en een tijdelijke bibliotheek zien. ,,Het was de afgelopen jaren erg negatief, nu proberen we het op een andere manier. Dit is een plek waar je de kans krijgt om contacten op de doen, waar je over de grens kunt kijken”. Bij een kampvuur klagen deelnemers over de strikte regels. ,,Je mag nergens roken, alcohol is verboden”, legt Denis Goloebjov uit, een 23 jarige student uit Tver. Deelnemers moeten vierentwintig uur per dag een badge dragen, de beveiliging knipt er bij iedere overtreding een hoekje af. Bij de vierde overtreding moeten de deelnemers naar huis. ,,Ik kwam tien minuten te laat bij een lezing, toen was ik al een hoekje kwijt”, vertelt Goloebjov. ,,Toen ik de beveiliger een klootzak noemde knipte hij er nog een af”. Het is de eerste en laatste keer dat hij naar Seliger gaat. ,,Het niveau is niet geweldig, sommige lezingen zijn interessant, maar in het algemeen is het allemaal wel heel erg oppervlakkig”. Van de carrière-mogelijkheden gelooft hij niets. ,,Je kunt wel doen alsof dit Europa is, maar het blijft gewoon Rusland. Politiek is hier smerig, en zo zal het altijd blijven”.

Nasji – de knokploeg van het Kremlin

,,Voor wie wij werken? Wat denk je zelf? Je ziet toch onze groene hesjes? Wij werken voor Megafon!” De groep jonge, boze mannen lacht wanneer de zoveelste journalist probeert te achterhalen wie ze zijn. Megafon is een Russisch telecombedrijf dat groen als bedrijfskleur heeft en in het hele land sim-kaarten verkoopt. Maar deze mannen weten niets van mobiele telefonie. Ze zijn de mobiele knokploeg van Nasji, en mogen voor het eerst in lange tijd weer in actie komen.

De Poetin-fanclub, die zich laat vertalen als ‘De Onzen’, is in 2005 in het leven geroepen. Grote groepen lager-opgeleide jongeren uit de provincie moesten in een vloeiende beweging een einde kunnen maken aan eventuele straatprotesten. Het Kremlin heeft lessen geleerd uit de revoluties waarbij grote groepen jongeren in de buurlanden autoritaire regimes op de knieën kregen. De knokploeg heeft zich langzaam omgevormd dat een grote jeugdbeweging. Ze organiseren zomerkampen, rijden opblaasbare tanks naar Europese ambassades en protesteren soms maandenlang voor de deur van oppositiepolitici. Volgens de organisatie zijn er op dit moment 15.000 van hun leden op de been in de Russische hoofdstad.

,,Ik ben hier gekomen omdat ik, ja – hoe zeg je dat – ik gewoon geloof in de verkiezingen. Ik geloof in president Medvedev en ik wil niet dat deze Amerikaanse provocateurs ons land overnemen”, zegt Nadja, een 19-jarige activiste uit de provinciestad Toela. Ze staat uren op het plein in een wit hesje met het portret van Medvedev, en joelt wanneer de demonstranten hardhandig worden opgepakt. Ze slaapt in een gymzaal en zweert dat ze niet betaald krijgt om op het plein te staan. Andere jongeren bevestigen dat ze wel degelijk 1000 roebel per dag krijgen. De hele week worden er dwars door Moskou concerten en bijeenkomsten voor de Nasji-jongeren georganiseerd. ,,Wij maken zoveel geluid, we slaan zo hard op deze trommels dat we er zeker van zijn dat niemand die stomme demonstranten hoort”.

Afzien op de Russische talentencamping

De afgelopen jaren waren de zomerkampen van Nasji, de Kremlin-jeugdbeweging, omgeven door schandalen. De organisatie pakte het dit jaar anders aan en kwam met een internationaal forum. Toch voelen de Nederlandse deelnemers zich ongemakkelijk. Iedere ochtend horen ze het Russische volkslied en staan ze oog in oog met een enorme poster van premier Vladimir Poetin.

Seliger
Foto: Redmer van Delden

Dit jaar waren er geen varkens verkleed als politici, bleven de politiek-activisten thuis en waren er geen speciale tentenkampen ingericht voor pas-getrouwde stelletjes die daar ‘aan de toekomst van Rusland’ moesten werken. Een paar honderd kilometer ten noorden van Moskou, aan de oevers van het idyllische Seligermeer, organiseert de Kremlin-loyale jeugdbeweging Nasji ieder jaar een zomerkamp. Na golven van kritiek is het evenement dit jaar omgedoopt tot een ‘internationaal forum’ met gasten uit alle hoeken van de wereld. Onder de hoede van de Russische autoriteiten maken duizenden internationale gasten kennis met wat volgens de website van de organisatie ‘Ruslands meest getalenteerde jongeren’ zijn.

Vijf jaar geleden werd de Nasji-kampeerplaats ingericht als trainingskamp. Een nieuwe generatie vaderlandslievende jongeren moest het vaderland leren beschermen tegen kwade invloeden. Het leverde Nasji al snel de bijnaam van ‘Putin-Jugend’ op. Mensenrechtenactivisten werden door de jongeren lastig gevallen, ambassades belegerd of demonstraties met enorme massa’s Nasji-jongeren de kop in gedrukt. Maar de randjes zijn d’r af, de afgelopen jaren is de nadruk gaan liggen op de zakelijke toekomst van Rusland. Op het forum staan dit jaar onderwerpen als ‘Investeren in Rusland’ en ‘Niet-Westerse Democratiën’ op de agenda. Net als voorgaande jaren is alcohol taboe en worden er geen sigaretten verkocht. ,,Dat handhaven ze vrij streng”, legt Redmer van Delden (27) uit. ,,Er lopen hier een soort paramilitaire beveiligers die mensen die toch drinken het terrein afsmijten.” Net als veel andere internationale deelnemers is hij op het evenement afgekomen met een interesse in duurzame ontwikkeling, een van de thema’s van dit jaar. ,,Er zitten wel een aantal gezaghebbende figuren tussen, maar het niveau is niet bijster hoog. Men spreekt hier slecht Engels en veel Russische professoren zijn absoluut niet te volgen”, legt hij per telefoon uit. Het is afzien op kamp Seliger. ,,We zitten in kleine tentjes, de voorzieningen zijn verschrikkelijk. Er zijn wat provisorische douches en een paar plastic toiletten”, vertelt van Delden.

Dit jaar waren de deuren van het kamp voor journalisten gesloten. ,,Het is wel even schrikken. We krijgen iedere dag om acht uur ‘s ochtends het Russissche volkslied te horen”, legt van Delden uit. ,,En nog allerlei andere propganda-liedjes, maar gelukkig verstaan we die niet. Vooral de jongeren uit andere voormalige Sovjet-staten hebben vlaggen meegenomen. Het ziet er toch allemaal een beetje vreemd uit. En wanneer iets niet mag krijg je strafpunten. Met je voeten in het water zitten is verboden, dat krijg je een gaatje in je badge”. Iedere ochtend moeten alle deelnemers op een groot veld verschijnen voor een ‘ochtendritueel’ en gymnastiek. Links en rechts van het podium hangen de metershoge portretten van premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev. Die laatste wordt woensdag verwacht, maar volgens de organisatie is er ‘niets zeker tot de helicopter in zicht is’. Van Delden en andere Nederlandse bezoekers hadden de eerste dagen een slecht gevoel bij het evenement. ,,We vroegen ons af wat we hier in hemelsnaam deden, we mochten geen stap zetten zonder begeleiding. Maar de organisatie is coulanter geworden, men spreekt na klachten wat meer Engels. We zitten het hier wel uit.”

‘Uiteindelijk komen er dan toch maar acht man opdagen’

De 26-jarige activist Oleg Kozlovski kan zich niet eens meer herinneren hoevaak hij is opgepakt. Waren er een aantal jaar geleden nog allerlei verschillende politieke jongerenorganisaties die tegen Poetin actie voerden, nu is alleen die van Kozlovski nog over. En ook hij heeft moeite mensen de straat op te krijgen. Kozlovski zet zijn strijd vooral online voort.

,,Natuurlijk zijn wij ook begonnen na de Oranje-Revolutie in Oekraïne”, legt Oleg Kozlovski (26) uit. ,,Voor die tijd hield niemand het voor mogelijk dat jeugdorganisaties met straatprotesten de corrupte regeringen in de voormalige Sovjet-Unie op de knieën kon krijgen.” Politieke jeugdbewegingen schoten in Rusland als paddestoelen uit de grond, het Kremlin kwam zelfs met ‘Nasji’, een loyale organisatie van ‘Poetin-jongeren’ die in moest grijpen wanneer het uit de hand zou lopen. Vijf jaar later zijn de meeste organisaties opgeheven. ,,Alleen wij zijn er nog”, lacht Kozlovski. Zijn ‘Oborona’ (Verdediging) bestaat uit een kleine groep activisten die steevast de straat op gaan en onrecht aankaarten met ludieke acties. ,,Ik kan me niet eens meer herinneren hoe vaak ik ben opgepakt, na twintig keer ben ik de tel kwijtgeraakt”, legt hij uit. ,,Op de dag van de inauguratie van Medvedev hebben ze me een flinke tijd in een isoleercel opgesloten, daarna heb ik nog dagen in het ziekenhuis gelegen.”

Tegenwoordig is Kozlovski een van de leiders van Solidarnost, de oppositiebeweging van Garry Kasparov en ex premier Boris Nemtsov. ,,We willen mensen vooral de straat op zien te krijgen. Een aantal maanden geleden zag je in verschillende regio’s dat voor veel mensen de maat vol was. In Kaliningrad gingen zeker 10.000 mensen de straat op en ook in andere provinciesteden als Archangelsk en Irkoetsk waren de protesten enorm.” Solidarnost dient bovendien als informatieplatform. Met verschillende nieuwssites, kranten en eigen publicaties wil de oppositie de doodgezwegen problemen in het land blootleggen. Maar ook met Solidarnost gaat het niet goed. ,,Er zijn grote interne problemen”, legt Kozlovski uit. ,,We weten niet goed hoe we ons zichtbaar moeten maken en er zijn eigenlijk geen degelijke politieke plannen.” Dit weekend liet Solidarnost weten dat het zich voor de parlementsverkiezingen van 2011 zal laten inschrijven.

Daarom leggen activisten als Kozlvoski zich vooral toe op het internet. Hij legt uit hoe hij met behulp van zijn weblog in amper 24 uur de geheime dienst FSB te slim af was. ,,Ik vroeg een paar maanden geleden nieuw paspoort aan. De migratiedienst annuleerde mijn oude paspoort en ik kreeg vervolgens geen nieuwe ‘omdat er geen toestemming van de FSB’ zou zijn. Daar heb ik een kwade blogpost over geschreven en zonder dat ik het zelf wist is dat goed opgepikt in de media.” Verschillende bloggers, journalisten en persbureau’s namen het bericht over, de volgende morgen verklaarde het lokale hoofd van de FSB dat er geen enkel probleem was. ,,De volgende dag kan ik het paspoort afhalen, binnen een half uur was alles klaar. Volgens mij is er in Rusland nog nooit zo snel een paspoort afgegeven.” Het Russische blognetwerk LiveJournal is misschien wel de belangrijkste baken van vrije meningsuiting in Rusland. Dankzij de blogs komen allerlei gevallen van corruptie, politiegeweld en machtsmisbruik van de autoriteiten boven tafel.

,,Dat is allemaal leuk en aardig, maar het blijft een groot probleem mensen de straat op te krijgen. Online is het nogal gemakkelijk om kritiek op het regime te hebben. Je voelt je online veilig, maar het haalt natuurlijk weinig uit. Wanneer wij demonstraties organiseren komt er niemand opdagen.” Toen een bekende blogger een werd opgepakt omdat hij zogenaamd extremistische dingen zou hebben geschreven nodigde Kozlovski zo’n 500 mensen uit voor een protestactie op een centraal plein in Moskou. ,,Uiteindelijk komen er dan toch maar acht man opdagen”, verzucht Kozlovski. Hij ziet het dan ook niet rooskleurig in voor de oppositie in Rusland. De macht heeft zich geconsolideerd en de oppositie is marginaal geworden. ,,Maar de vraag is hoeveel geduld de samenleving op kan brengen. Russen zijn geduldig, maar wanneer het tot een kookpunt komt krijg je een explosie van emoties. Ik wacht dat punt met spanning af.”

Poetinjeugd ‘niet langer gewenst’

MOSKOU – De Kremlin-jeugdbeweging Nasji wordt opgesplitst. De jeugdgroep, vooral bekend om haar antiwesterse houding en steun aan president Vladimir Poetin, zal grondig worden hervormd, meldde de krant Kommersant dinsdag. Zo zullen van de ruim vijftig regionale kantoren er slechts vijf geopend blijven. (meer)