Op een basis vlak buiten het historisch centrum van de Estse hoofdstad Tallinn ligt een van ’s werelds meest geavanceerde militaire onderzoeksinstituten. Onder toezicht van de NAVO werken IT-experts uit 10 verschillende landen hier samen om de toekomst van oorlogsvoering het hoofd te bieden. Want of het nu vijandige militaire organisaties, geinfecteerde botnets of enthousiaste pubers met een internetverbinding zijn, iedereen kan communicatie-netwerken, websites en uiteindelijk zelfs een heel land plat kunnen leggen.

Ooit legerde Tsaar Nicolaas II hier zijn verbindingstroepen. Nu heeft de NAVO er een ‘Center of Excellence’, een onderzoekscentrum dat de juridische en vooral technische aspecten van digitale oorlogsvoering onderzoekt. ,,Typisch iets wat je op internationaal niveau moet aanpakken”, zegt Kenneth Geers, een Amerikaanse onderzoeker en een van de weinige burgers in het centrum waar verder vooral breedgeschouderde mannen in groene uniformen rondlopen. ,,Beeld je maar eens in hoe dat werkt. Als men ergens ter wereld te maken krijgen met een serieuze cyberaanval zie je niet veel meer van je dader dan een lijst met IP-adressen uit alle hoeken van de wereld. Bij de lokale politiedienst gaat dat zo weer de prullenbak in. [Meer in het April/Mei nummer van BRIGHT. Koop dat blad!]

Nu Roemenià« en Bulgarije hebben aangekondigd delen van het Amerikaanse raketschild te willen herbergen kondigde de seperatistische regio Transdnjestrià« aan dat het graag Russische raketten op haar grondgebied wil hebben. Voor het conflictgebied, waar nog altijd Russische troepen gelegerd zijn, is een oplossing ver te zoeken.

Transdnjestrià« heeft grensposten, eigen paspoorten, andere nummerborden en de Transdnjestische roebel als munteenheid. Toch wordt de de-facto onafhankelijke regio, ingeklemd tussen Oekraà¯ne en Moldavià«, nergens ter wereld erkend, zelfs niet in Moskou. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vocht Transdnjestrià« in 1992 een korte maar bloedige onafhankelijkheidsoorlog, waarna het Russische leger het conflict ‘bevroor’ en de huidige grenzen werden opgetrokken. Nog altijd zijn er zo’n 1500 Rusissche soldaten gelegerd in de buurt van de hoofdstad Tiraspol. Igor Smirnov, de president van de sepetaristische regio , liet deze week tegenover het Russische persbureau Interfax weten dat hij ‘er niet op tegen is’ dat er Russische raketten in Transdnjestrià« geplaatst zouden worden. ‘We hebben het al eerder aangegeven, we zijn meer dan bereid om Iskander-raketten te plaatsen’. Het Iskander-wapensysteem is een tactische raketinstallatie van Russisch makelij.

Het bericht is een reactie op de aankondiging deze week van een nieuwe, mobiele versie van het Amerikaanse raketschild dat in Oost-Europa geplaatst zou moet worden. In september veegde president Obama het orginele idee van tafel, maar deze week presenteerde de Amerikaanse overheid een nieuw plan waarbij bases in Bulgarije en Roemenià« een belangrijke rol spelen. Er bestaat grote Russische weerstand tegen het raketschild omdat het volgens Moskou niet alleen tegen Iran, maar ook tegen Rusland gebruikt zou kunnen worden. De Russische gazant bij de NAVO, Dimitri Rogozin, wierp het voorstel uit Tiraspol al snel van tafel. ‘Die situatie zou tot een serieus conflict kunnen leiden, of we geplaats moeten worden of niet, Iskander-raketten mogen geen onderdeel zijn zulke onderhandelingen’, liet hij weten. Wel tekende Moskou afgelopen woensdag een militair samenwerkingscontract met Abchazià«, een van de twee Georgische seperatistische regio’s waar Rusland in de zomer van 2008 een korte oorlog om voerde. Net als in Transdnjestrià« zijn de Abchaziers onafhankelijk van politieke, financià«le en militiare steun uit Moskou.

De minister van Buitenlandse Zaken van Transdnjestrià«, Vladimir Jastrebsijak, vroeg vorige maand Moskou nog het aantal militairen op te schroeven en het vliegveld in de hoofdstad Tiraspol te voorzien van helicopters. Nog altijd bewaakt een grote Russische legereenheid een enorm wapendepot in Transdnjestrià«, volgens analisten een van de grootste wapenopslagen in Europa. De meeste inwoners hebben naast Moldavische ook Russische paspoorten en volgens de uitslag van een referendum in 2006 wil de regio uiteindelijk deel uitmaken van de Russische Federatie. Gesprekken onder leiding van de OVSE, Rusland en Oekrainà« over een mogelijke oplossing zitten al jaren muurvast. Ondertussen probeert Moldavià« de regio economisch te isoleren. Transdnjestrià« staat bekend als een vrijhaven voor de illegale handel in wapens, drugs en als een van de belangrijkste zones voor mensensmokkel.

Sinds een paar dagen is het Russische luchtruim opengesteld voor het Amerikaanse leger. In samenwerking met de NAVO probeert Rusland voet aan de grond te krijgen in het bergachtige gebied waar het twintig jaar geleden zelf een oorlog vocht.

Foto van het Amerikaanse  Ministerie voor Propagandazaken op Flickr

Het is een van de afspraken waarvoor de Amerikaanse president Obama in juli naar Moskou kwam. Sinds afgelopen zondag mogen toestellen van het Amerikaanse leger gebruikmaken van het Russische luchtruim, een maatregel die de Verenigde Staten niet alleen een hoop onkosten bespaart, maar ook de weg naar Russische interferentie in het conflict opent. Maar Moskou heeft een eigen agenda in Afghanistan.

‘We willen er middenin zitten’, zei Dimitri Rogozin, de Russische afgevaardigde bij de NAVO, een paar dagen geleden tijdens een interview met persbureau Bloomberg. Het is volgens hem voor de NAVO van groot belang dat men Rusland overal bij zal betrekken. Ook president Medvedev heeft laten weten dat hij bereid is samen te werken met de Verenigde Staten om orde op zaken te stellen in het land. Behalve het gebruik van het Russische luchtruim wisselen de Russische veiligheidsdiensten strategische informatie en inlichtingen uit met de NAVO-landen. De samenwerking is een teken dat de relaties tussen het militaire bondgenootschap en Rusland iets beter worden. Tijdens de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgie bevroor de NAVO een tijd lang de banden met Rusland.

Twintig jaar geleden stond de Sovjet-Unie zelf in het midden van een ramp in Afghanistan. De invasie werd een negenjarig conflict dat aan bijna 15.000 sovjetmilitairen het leven kostte. De expeditie werd een afgang voor de Sovjet-leiding, en in 1989 trok Michail Gorbatsjov de troepen terug. Toch zijn er veel Russische technici en ingenieurs in het land gebleven. Volgens Candace Rondeaux van de International Crisis Group zie je nog altijd veel Russen op straat in Kaboel. ,,Van die typisch ouderwetse Russische maffia. Het is ironisch, maar een grootste deel van de Afghaanse luchtmacht heeft de trainingen gehad in Moskou.”

Volgens haar wil Rusland vooral voorkomen dat de onrust zich verspreid richting Oezbekistan en Tadzjikistan. Een risico wat volgens Rondeaux reeel is. ,,We zien veel gevechten aan de noordelijke grens, en de lijnen van daar naar Moskou zijn kort.” Volgens het Kremlin duiken er in de Noordelijke Kaukasus regelmatig terroristen op die in Afghanistan getraind zijn. Ook wil Rusland de export van heroine richting de voormalige Sovjet-Unie aanpakken. Sinds de Amerikaanse militaire inval in 2001 is de hoeveelheid Afghaanse heroine op de Russiche markt explosief gestegen, een probleem waar de Amerikanen weinig interesse in hebben. Rusland kondigde in mei al aan de grenzen in Centraal-Azie te zullen versterken.

Michail Trojtski van de Moskouse Staatsuniversiteit verwacht niet dat Rusland zich actief gaat mengen in het conflict. Op een televisiezender liet hij weten dat ‘Rusland in de jaren ‘80 meer dan genoeg heeft gehad van Afghanistan’. Hij denkt dat de samenwerking zich zal beperken tot strategische planning. Toch kan dat gunstig uitpakken vor de Russen. Trojtski wijst erop dat Rusland met de Verenigde Staten wil onderhandelen over het raketschild, een Amerikaans defensiesysteem dat in Polen en Tsjechie geplaatst zou worden. Rusland is daar fel op tegen. ,,Wanneer we helpen in Afghanistan zou president Obama misschien wel eens van gedachten kunnen veranderen.”