Opnieuw verzamelde de oppositie een grote mensenmassa in het centrum van Moskou. De beweging is inmiddels zo groot dat het Kremlin ze niet langer kan negeren.

Zaterdag gaat tienduizenden Russen weer de straat op, al weet niemand wat ze precies willen. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert de woede te kanaliseren.

,,Heeft u al een wit lintje? Welk deel van Moskou woont u? Neem dan een stapel stickers en een poster mee!” Bij de grote zaal van het populaire Moskouse theatercafé Masterskaja heeft de beveiliging plaatsgemaakt voor een groep jonge activisten. Ze delen witte lintjes uit, zamelen geld in om nieuwe posters te laten drukken en houden op lijsten bij wie welke vreemde talen spreekt. Het is één grote chaos. Tussen de drumstellen op het podium proberen Sergej Porchomenko en Masja Gessen, twee bekende Russische journalisten, de vrijwilligers van de beweging te coördineren. Iedereen die iets wil zeggen moet het op een A4′tje schrijven, goede suggesties worden op een schoolbord overgenomen. Iedereen schreeuwt dwars door elkaar heen. ‘We moeten de sprekers van zaterdag gaan trainen!’ De Geheime Dienst leest al onze berichten op Facebook! We moeten zorgen dat CNN de demonstratie goed kan filmen!’ Bij Porchomenko zakt de moed in de schoenen. ,,Als we niet eens een paar simpele doelstellingen kunnen formuleren, hoe kunnen we dat ooit dit land veranderen?”

Zaterdag gaan tienduizenden Russen opnieuw de straat op. Ze zijn nog steeds boos over de gefalsificeerde verkiezingsuitslag eerder deze maand. Het Kremlin probeert de demonstranten met politieke hervormingen tegemoet te treden, al lijkt dat niet te werken. De onvrede is groter dan ooit, en de verschillende bewegingen zijn het over één ding eens; Rusland moet verder zonder Poetin. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert met ronde-tafelgesprekken premature plannen te maken. De sensatiesite lifenews.ru gooide olie op het vuur door ruim acht uur aan ziedende telefoongesprekken van oppositieleider Boris Nemtsov te publiceren. Behalve Nemtsov en de razendpopulaire activist Aleksej Navalny is de verwachting dat ook oud Sovjet-president Michail Gorbatsjov zaterdag de menigte toe zal spreken.

In een andere zaal van Masterskaja zit Roestem Davidov, een vriendelijke dertiger. Hij heeft de laatste weken een dubbelleven. Overdag draagt hij maatpakken en is hij uitvoerend producent bij een goed bekeken show op de staatstelevisie. ’s Avonds is hij activist. ,,Het is een smerig programma”, legt hij uit. ,,Wij plegen karaktermoord op verschillende oppositiefiguren. Maar ’s avonds ben ik iemand anders. Ik werk tot diep in de nacht op Facebook”. Hij probeert regionale protesten de coördineren, laat posters van Vaclav Havel drukken en zorgt er voor dat activisten uit Sint-Petersburg na afloop van de protesten in Moskou een plek om te slapen hebben. ,,Niemand weet hoe dit afloopt”, legt hij uit. ,,En eigenlijk gaat het daar ook niet om. Er heeft een mentaliteitsverandering plaatsgevonden. Als dit doorzet is het voor de zittende macht afgelopen. Dit is het begin van het einde”.

Wat de dag van de nationale eenheid moet zijn loopt in Moskou de laatste jaren uit op een grote demonstratie van nationalisten, neo-nazi’s en skinheads. Rusland is alleen voor de Russen, vinden ze, een slogan die bij een steeds groter deel van de bevolking aanslaat. Het Kremlin geeft de nationalisten ruim baan.

,,Recht voor je uitkijken”, roept de voorman. ,,Ik roep eerst ‘Rusland voor de Russen’, dan jullie. Goed je banner vasthouden, niet met die kutjournalisten praten en pas wanneer ik zeg ‘mars!’ mogen jullie een stap zetten”. De voorman kijkt om zich heen en overlegt met een portofoon over de coördinatie. ,,Rusland voor de Russen! Moskou voor de Moskovieten! Europa voor de blanken!”, roept hij. ,,Mars!” Met bivakmutsen, mondkapjes, zonnebrillen of capuchons trekken duizenden kwade Russen tijdens de ‘Russische Mars’ door een Moskouse buitenwijk. Een jaarlijks terugkerend protest op de ‘Dag van de Nationale Eenheid’. Daar moeten de demonstranten juist niets van hebben, ze zijn tegen migranten, tegen het Kremlin, tegen de pers en tegen Israël. De politie geeft de organisatie alle ruimte. Oppositiebewegingen of politieke partijen mogen nergens demonstreren, voor de nationalisten heeft de overheid de boulevards tussen twee metrostations afgezet, moet iedereen door metaaldetectors en werd het geheel met een helikopter in de gaten gehouden. Wanneer zijn voorman niet kijkt wil de 18-jarige student Vladimir toch praten. ,,Ik ben een Rus, wij hebben het historisch voorrecht op onze grond”, legt hij uit. ,,Er zijn hier te veel Kaukasiërs, te veel migranten uit Centraal-Azië, te veel niet-Slavische volkeren. Ze nemen onze banen in, ze stelen onze meisjes. Ik wil dat ze oprotten”.

Het Kremlin heeft een moeilijke verstandhouding met de nationalisten. Officieel is Rusland een federatie waar meer dan 160 verschillende etniciteiten samenwonen, maar de laatste jaren is het nationalisme in opmars. Er wordt steeds harder opgetreden tegen illegale migranten, sommige nationalisten en ex-skinheads hebben officiële posities gekregen, en onder druk van de publieke opinie zijn de subsidies voor de regio’s waar overwegend moslims wonen tijdelijk stopgezet. Een van de organisatoren dit jaar is Aleksej Navalny, de anti-corruptieblogger een paar weken geleden nog te gast was bij premier Mark Rutte tijdens zijn staatsbezoek aan Rusland. Navalny heeft geen moeite met de slogans. ,,Jullie hebben in Nederland ook nationalistische bewegingen, alleen zijn ze verboden. Hier mag het in alle openheid. En omdat de oppositie hier geen kans krijgt komen de nationalisten met standpunten die je bijna democratisch kunt noemen. Ze zijn tegen de corruptie, voor de Russen. Daar hoeft niemand bang voor te zijn. Natuurlijk zijn er veel scholieren met maskers die domme dingen roepen, maar de corrupte bende in het Kremlin gaat zonder maskers over straat, die zijn nog veel enger”.

Onderzoeker Aleksander Verchovski van het Centrum tegen Xenofobie was ook bij de demonstratie, maar moest halverwege rennen voor zijn leven. Volgens hem groeit de beweging. ,,Nu waren er zo’n 7000 mensen aanwezig, een paar jaar geleden was het veel kleiner. Je ziet bovendien dat het niet alleen maar kwade mannen van middelbare leeftijd zijn, er komen ook steeds meer jongeren en pensioengerechtigden”. Zijn onderzoek brengt racistisch geweld in kaart, het afgelopen jaar zijn er volgens hem zeker 19 mensen om het leven gebracht, en honderden ernstig gewond geraakt. ,,Er zijn geen officiële gegevens beschikbaar, we verzamelen deze cijfers met behulp van de slachtoffers en familieleden. Ik werkelijkheid zal het nog veel groter zijn”. Een shaurmaverkoper heeft uit voorzorg zijn zaakje gesloten, hij staat verbaasd te kijken naar grote groepen demonstranten die af en toe de Hitlergroet brengen. ,,Ze hebben een monster gecreëerd”, zegt hij. ,,Het Kremlin geeft ze alle vrijheid, nu zijn ze niet meer te stoppen”.