Met nog minder dan een maand tot de parlementsverkiezingen is de Verenigd Rusland-partij van premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev minder populair dan ooit te voren. Toch is de zittende macht zeker van een overwinning, de trukendoos is opengehaald en de verkiezingscampagne is in volle gang.

Wie te vroeg inschakelde voor de eerste uitzending in de zendtijd voor politieke partijen kreeg nog net het laatste deel van het zes uur journaal mee. De correspondente van het Eerste Kanaal laat de TV-kijker een gloednieuw bejaardentehuis in de Voronezj-regio zien. Er is een mooie bibliotheek, okergeel-gepleisterde muren en zelfs gratis wifi. ‘Het is hier mooier dan in de duurste hotels’, snikt een van de bewoners, een oorlogsveteraan. ‘En dat allemaal vanwege de Verenigd Rusland-partij’, legt de journaliste uit. ‘Die financieren in heel Rusland zulke prachtige projecten’. Vijf minuten later begint het eerste officiële televisiedebat in de aanloop naar de verkiezingen voor de Doema komende maand. Niets werd aan het toeval overgelaten, van de presentator mochten de twee kandidaten, Vladislav Inozemtsev van de oppositiepartij Pravoje Delo en Grigori Javlinksi van het liberale Jabloko het alleen over defensie en veiligheid hebben. ‘Iedere vijfde roebel van het defensiebudget verdwijnt in iemands zakken, de corruptie is het grootste probleem in dit land, en de grootste bedreiging voor Rusland’s veiligheid’, zei Javlinksi. Op een videoscherm klapte zijn medestanders. Bij de debatten mag geen publiek aanwezig zijn, de videoschermen laten op gepaste momenten geluid horen.

Ook de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland doet voor het eerst mee in de debatten, die de komende weken over de staatstelevisie en publieke radiostations zullen worden uitgesmeerd. De partij heeft een ’speciaal team’ van debaters uitgezocht, Dimitri Medvedev mag niet meedoen omdat hij volgens de partij zich moet concentreren op zijn taken als president. Verenigd Rusland heeft het moeilijk, uit een recente peiling van het Leveda-centrum blijkt dat nog maar 51 procent van de bevolking de partij steunt. Ook de persoonlijke goedkeuring van premier Vladimir Poetin (61 procent) en die van Dimitri Medvedev (57 procent) staan op een historisch dieptepunt. Nadat anderhalve maand geleden bekend werd dat Poetin terugkeert als president hebben veel Russen het gehad met met de doorgestoken kaart-politiek van de grootste politieke partij in het land. Het zou kunnen betekenen dat Verenigd Rusland bij de verkiezingen voor het eerst geen twee-derde meerderheid in het parlement zou krijgen, het benodigde minimum om zonder problemen grondwetswijzingen door te voeren.

Daarom haalt de partij de trukendoos open. Woensdag lanceerde Verenigd Rusland de campagne ‘Laten we het samen doen‘, een video waarin een jong stel de gemoederen op een stembureau hoog doet oplopen en er stoom uit een stemhokje komt. In Moskou kocht Verenigd Rusland de rechten van de posters die de overheid gebruikt om de bevolking naar de stembus te krijgen. Met exact dezelfde afbeeldingen, logo’s en lettertype’s lijkt het daarmee alsof de hele stad volhangt met Verenigd Rusland-posters. De afgelopen weken doken er op YouTube verschillende opnames op waarin partijfunctionarissen bluffen over hun fraudetechnieken of groepen in het maatschappelijke middenveld uitleggen dat wanneer ze niet voor de regerende partij stemmen hun financiering in het geding komt. Internationale waarnemers klagen off-the-record dat ze in de door Rusland onderhandelde handvesten bijna niets mogen en geen bewegingsvrijheid hebben. President Medvedev beloofde eerder dat de verkiezingen ‘vrij, open en absoluut eerlijk’ zouden worden.

De 26-jarige activist Oleg Kozlovski kan zich niet eens meer herinneren hoevaak hij is opgepakt. Waren er een aantal jaar geleden nog allerlei verschillende politieke jongerenorganisaties die tegen Poetin actie voerden, nu is alleen die van Kozlovski nog over. En ook hij heeft moeite mensen de straat op te krijgen. Kozlovski zet zijn strijd vooral online voort.

,,Natuurlijk zijn wij ook begonnen na de Oranje-Revolutie in Oekraïne”, legt Oleg Kozlovski (26) uit. ,,Voor die tijd hield niemand het voor mogelijk dat jeugdorganisaties met straatprotesten de corrupte regeringen in de voormalige Sovjet-Unie op de knieën kon krijgen.” Politieke jeugdbewegingen schoten in Rusland als paddestoelen uit de grond, het Kremlin kwam zelfs met ‘Nasji’, een loyale organisatie van ‘Poetin-jongeren’ die in moest grijpen wanneer het uit de hand zou lopen. Vijf jaar later zijn de meeste organisaties opgeheven. ,,Alleen wij zijn er nog”, lacht Kozlovski. Zijn ‘Oborona’ (Verdediging) bestaat uit een kleine groep activisten die steevast de straat op gaan en onrecht aankaarten met ludieke acties. ,,Ik kan me niet eens meer herinneren hoe vaak ik ben opgepakt, na twintig keer ben ik de tel kwijtgeraakt”, legt hij uit. ,,Op de dag van de inauguratie van Medvedev hebben ze me een flinke tijd in een isoleercel opgesloten, daarna heb ik nog dagen in het ziekenhuis gelegen.”

Tegenwoordig is Kozlovski een van de leiders van Solidarnost, de oppositiebeweging van Garry Kasparov en ex premier Boris Nemtsov. ,,We willen mensen vooral de straat op zien te krijgen. Een aantal maanden geleden zag je in verschillende regio’s dat voor veel mensen de maat vol was. In Kaliningrad gingen zeker 10.000 mensen de straat op en ook in andere provinciesteden als Archangelsk en Irkoetsk waren de protesten enorm.” Solidarnost dient bovendien als informatieplatform. Met verschillende nieuwssites, kranten en eigen publicaties wil de oppositie de doodgezwegen problemen in het land blootleggen. Maar ook met Solidarnost gaat het niet goed. ,,Er zijn grote interne problemen”, legt Kozlovski uit. ,,We weten niet goed hoe we ons zichtbaar moeten maken en er zijn eigenlijk geen degelijke politieke plannen.” Dit weekend liet Solidarnost weten dat het zich voor de parlementsverkiezingen van 2011 zal laten inschrijven.

Daarom leggen activisten als Kozlvoski zich vooral toe op het internet. Hij legt uit hoe hij met behulp van zijn weblog in amper 24 uur de geheime dienst FSB te slim af was. ,,Ik vroeg een paar maanden geleden nieuw paspoort aan. De migratiedienst annuleerde mijn oude paspoort en ik kreeg vervolgens geen nieuwe ‘omdat er geen toestemming van de FSB’ zou zijn. Daar heb ik een kwade blogpost over geschreven en zonder dat ik het zelf wist is dat goed opgepikt in de media.” Verschillende bloggers, journalisten en persbureau’s namen het bericht over, de volgende morgen verklaarde het lokale hoofd van de FSB dat er geen enkel probleem was. ,,De volgende dag kan ik het paspoort afhalen, binnen een half uur was alles klaar. Volgens mij is er in Rusland nog nooit zo snel een paspoort afgegeven.” Het Russische blognetwerk LiveJournal is misschien wel de belangrijkste baken van vrije meningsuiting in Rusland. Dankzij de blogs komen allerlei gevallen van corruptie, politiegeweld en machtsmisbruik van de autoriteiten boven tafel.

,,Dat is allemaal leuk en aardig, maar het blijft een groot probleem mensen de straat op te krijgen. Online is het nogal gemakkelijk om kritiek op het regime te hebben. Je voelt je online veilig, maar het haalt natuurlijk weinig uit. Wanneer wij demonstraties organiseren komt er niemand opdagen.” Toen een bekende blogger een werd opgepakt omdat hij zogenaamd extremistische dingen zou hebben geschreven nodigde Kozlovski zo’n 500 mensen uit voor een protestactie op een centraal plein in Moskou. ,,Uiteindelijk komen er dan toch maar acht man opdagen”, verzucht Kozlovski. Hij ziet het dan ook niet rooskleurig in voor de oppositie in Rusland. De macht heeft zich geconsolideerd en de oppositie is marginaal geworden. ,,Maar de vraag is hoeveel geduld de samenleving op kan brengen. Russen zijn geduldig, maar wanneer het tot een kookpunt komt krijg je een explosie van emoties. Ik wacht dat punt met spanning af.”

Ex-schaakgrootmeester Garry Kasparov is terug op het toneel, nu met de nieuwe beweging ‘Solidariteit’. Meteen werd een deel van de leiding opgepakt, werden er verminkte schapen voor de deur afgezet en komt er een wetsvoorstel dat het bestaan van de organisatie nagenoeg onmogelijk maakt.

MOSKOU  – Garry Kasparov, de oud-schaakgrootmeester, daagt opnieuw de Russische autoriteiten uit. De man wie het vorig jaar nagenoeg onmogelijk werd gemaakt om campagne te voeren tijdens de parlementsverkiezingen, bracht recent meer dan tweehonderd delegatieleden van ‘Solidariteit’ bijeen op een geheime locatie net buiten Moskou.

Het door hem opgerichte Solidariteit moet allerlei oppositionele groepen een platform bieden. Doel is de strijd met Poetin aan te gaan, onder meer ter bescherming van burgerlijke vrijheden. Solidariteit ontleent haar naam aan de Poolse vakbond die in de jaren ‘80 aan de wieg stond van de val van het communisme. Met die naam wil de oppositie de werkende middenklasse in Rusland aanspreken die het met de financià«le crisis op dit moment moeilijk heeft. Behalve voor Kasparov zijn er belangrijke rollen weggelegd voor voormalig vice-premier Boris Nemtsov en de nationalist Eduard Limonov.

Kasparov noemt de vorming van de beweging een ,,kleine overwinning”. ,,De autoriteiten zijn bang voor iedereen die het waagt anders te denken”, liet hij weten. De autoriteiten zijn op hun hoede voor Kasparov, en eerste tekenen dat ook deze beweging het moeilijk zal worden gemaakt, zijn er al. Tijdens de voorbereidingen van het congres werd door onbekende mannen een aantal schapen uit een busje gegooid. De schapen droegen t-shirts van de solidariteitsbeweging. Veel van de schapen braken hun poten of overleden ter plaatse. De actie past in het patroon waarin jongerenorganisaties die banden hebben met het Kremlin, door middel van soms ludieke, maar meestal schokkende acties de oppositie te kijk willen zetten.

Garry Kasparov op het Wereld Economisch Forum in 1992
(more…)