Met bijnamen als ‘de poppenspeler’ en meesterideoloog is Vladislav Soerkov een van de belangrijkste politici in Rusland. Maar na weken van protest moet de architect van het Poetin-systeem het veld ruimen, al zal er weinig veranderen.

‘Bent u van NTV? Dat is propaganda uit de koker van Soerkov!’ Toen een cameraploeg van het federale televisiekanaal NTV een maand geleden een bliksembezoek bracht aan het kantoor van Golos, een organisatie die overtredingen van de kieswet in kaart brengt, kregen ze een koekje van eigen deeg. Ruim zes minuten lang blijft een Golos-medewerker het als een mantra herhalen. ‘U staat in dienst van Soerkov, NTV is propaganda van Soerkov’. Hij wordt zelden bij naam genoemd, en toch was Vladislav Soerkov als onderhoofd van de presidentiële administratie een van de belangrijkste politici in het land. Nadat de NTV-opnames op YouTube verschenen nam het een vlucht. Societyfiguren, journalisten en acteurs grappen al weken dat ze niet voor Soerkov werken, oppositiepolitici roepen luid om zijn aftreden. Bij de demonstraties de afgelopen weken waren tientallen jongeren te zien met borden als ‘Je bent zelf propaganda van Soerkov!’ De druk werd zo groot dat president Medvedev hem dinsdagavond een andere functie gaf. Als vice-premier moet hij de innovatie en modernisering overzien en zal hij zich niet langer bezighouden met binnenlandse politiek.

Volgens de meeste analisten is de 47-jarige ideoloog Soerkov na Vladimir Poetin de belangrijkste figuur in de Russische politiek. Hij is de spindokter achter de verkiezingscampagnes van Poetin, schetste het assertieve buitenlandse beleid en wordt vaak gezien als de curator van Nasji, de pro-Kremlin jeugdbeweging. Hij was ruim een decennium lang verantwoordelijk voor ‘personeelszaken’, het benoemen en ontslaan van politici en regionale leiders. De keiharde onderhandelaar publiceert onder een pseudoniem cynische romans en schrijft teksten voor Agatha Christie, een Russische rockband geliefd onder pubers. In zijn werkkamer in het Kremlin hangen tussen de foto’s van Poetin en Medvedev ook ingelijste portretten van Barack Obama, Che Guevara en de Amerikaanse rapper 2Pac.

Tegenover persbureau Interfax liet Soerkov weten toe te zijn aan een nieuwe uitdaging. Zijn herbenoeming lijkt een gebaar tegenover de demonstranten die in Moskou al weken lang op de been zijn. In een interview met de Russische krant Izvestia liet Soerkov vorige week weten zelfs met ze te sympathiseren. ‘Het zijn de beste mensen in onze samenleving. Ze moeten gehoord worden’. Maar in zijn plaats komt Vjatsjeslav Volodin, een wissel waarmee volgens waarnemers Poetin op dit moment ‘al zijn mensen’ op de juiste plaats heeft zitten. Michail Prochorov, de miljardair met presidentiële ambitie die afgelopen september om het ontslag van Soerkov riep, ziet geen wezenlijk verschil. Middels zijn woordvoerder vertelt hij dat de herbenoeming niets meer is dan het heen en weer schuiven van het ene naar het andere kantoor. ‘Met dit soort verschuivingen zal er voorlopig niets veranderen’.

In een verrassende stembusgang koos de separatistische Georgische deelrepubliek Zuid-Ossetië niet voor de kandidaat die het Kremlin voor ogen had, maar voor de 62-jarige Alla Dzjiojeva. De Hoge Raad verklaarde de verkiezingen ongeldig, haar medestanders roepen de revolutie uit. Onrust in de Russische achtertuin op een zeer ongelukkig moment.

,,Ik begrijp het niet. Waarom houdt Rusland niet van mij? Ik ben niet alleen een Russisch staatsburger, ik heb ook een Russische ziel. Ik kan het simpelweg niet begrijpen”. De verontwaardiging bij Alla Dzjiojeva, de gewezen minister van onderwijs van het kleine de-facto onafhankelijke staatje, is groot. Vorige week won ze onverwacht de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Zuid-Ossetië. Het Kremlin had voor die taak Anatoly Bibilov aangewezen, een oud-militair die loyaliteit aan Moskou beloofde. Maar de Hoge Raad van de splinterregio liet vanwege aantijgingen van fraude de uitslag annuleren, schreef een nieuwe stemronde voor en verbood Dzjiojeva daar deel aan te nemen. ,,De Hoge Raad hier schrijft ieder besluit uit als je er maar genoeg voor betaalt”, laat Dzjiojeva tegenover de Russische pers weten. ,,Ze laten ons geen andere keus dan in opstand te komen”. De afgelopen dagen marcheerde Dzjiojeva met duizenden medestanders door de besneeuwde straten van de hoofdstad Tschinvali en moesten ordetroepen in de lucht schieten om een bestorming van het presidentieel gebouw te voorkomen. De demonstranten dreigen tenten op het plein neer te zetten en doopte het protest al de ’sneeuwrevolutie’. Het Kremlin stuurde top-onderhandelaar Sergej Vinokoerov om een oplossing te zoeken, maar de impasse zit al dagen muurvast.

Na een korte oorlog met Rusland in 2008 verloor Georgië definitief het gezag over Zuid-Ossetië, een regio die al sinds het einde van de Sovjet-Unie de-facto onafhankelijk is. Het kleine bergstaatje met slechts 28.000 kiesgerechtigden leeft voornamelijk van de handel met Russische soldaten. Nadat Rusland de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië officieel erkende verplaatste het duizenden troepen naar de het bergachtige gebied aan de zuidgrens. De bevolking haalde de Russen als verlossers binnen, maar zijn kwaad dat de beloofde reconstructie niet op gang komt en willen dat het Kremlin zich niet langer met hun politieke zaken bemoeit. De kandidatuur van de populaire Dzjambolat Tedejev, de coach van het Russische worstelteam, werd ook al afgewezen nadat de regelgeving werd aangepast. In September bestormden zijn gewapende medestanders de centrale kiescommissie om zijn deelname te eisen, een conflict dat alleen kon worden opgelost door bemiddeling van de vertrekkende president Eduard Kokoiti. Volgens experts kan het conflict gemakkelijk escaleren omdat bijna ieder huishouden in Zuid-Ossetië gewapend is.

Rusland maakt zich grote zorgen over de protesten. Zondag zijn er parlementsverkiezingen in het land, en het beeld dat duizenden burgers de straat op gaan om te protesteren tegen verkiezingsuitslagen is een rampscenario voor het Kremlin. De Russische televisie bericht zeer terughoudend over het conflict. Volgens Anatoli Barankevitsj, de minister van Defensie, is het ‘imago van Rusland als een betrouwbare partner’ voor de Zuid-Osseten aan diggelen geslagen. Op internet beloven sommige inwoners, die bijna allemaal Russische paspoorten hebben, bij de Russische verkiezingen uit wraak niet op Verenigd Rusland te stemmen. De Georgiërs kijken met lede ogen naar escalerende conflict. Eka Tkesjelasjvili, de Georgische minister verantwoordelijk voor de deelrepublieken, liet weten dat het volgens haar sowieso om illegale verkiezingen gaat. ,,Het is een illegale stembusgang in een land dat niet bestaat”.

Na muiterij binnen de partij breekt miljardair Michail Prochorov met Pravoje Delo, de enige Russische oppositiegroepering die het op kan nemen tegen de regeringspartij Verenigd Rusland van Vladimir Poetin. De verkiezingskoorts loopt op en het Kremlin haalt de trukendoos open.

Michail Prochorov mag saai voorkomen, in zijn vrije tijd spring hij over, langs en dwars door golven

,,Breek met deze partij, ze zijn gekocht door het Kremlin”, zei oppositieleider Michail Prochorov donderdagmorgen tegen zijn medestanders. Terwijl de afgevaardigden van zijn partij hem tijdens een vergadering wegstemden, riep Prochorov op tot het het ontslag van Vladislav Soerkov, de belangrijkse ideoloog in het Kremlin die vaak gezien wordt als politiek sleutelfiguur. ,,Ik wil niets met de partij te maken hebben zolang die onder controle van poppenspeler Soerkov staat”, liet Prochorov even later weten op Twitter. ,,Er is in ons land één persoon die het hele politieke systeem in handen heeft, en dat is Soerkov. Pas als hij verdwijnt kan er in dit land echte politiek bedreven worden”. Hij beloofde niet uit de politiek te verdwijnen en suggereerde een nieuwe partij op te zetten. Daarmee komt er een einde aan dagen van speculatie over de enige Russische oppositiepartij met slagkracht. Woensdag kandideerde zich verschillende partijfiguren als voorzitter na geruchten dat Prochorov niet langer de steun van het Kremlin zou hebben. Tijdens een haastig ingelaste persconferentie liet Prochorov woensdagavond het partijbestuur ontslaan, een halve dag later stapt hij zelf op.

De boomlange en omstreden multimiljardair Prochorov nam drie maanden geleden het bestuur van de oppositiepartij over, volgens de meeste analisten met instemming van het Kremlin. In een cynisch politiek steekspel laat de macht een aantal oppositiepartijen bestaan maar trekt het Kremlin achter de schermen ook daar aan de touwtjes. Prochorov trok in zijn campagne hard van leer tegen de corruptie, stelde voor het aantal ambtenaren in Rusland te halveren en noemde het huidige politieke systeem een ‘parodie op de Sovjet-Unie’. Vorige week bestormde gemaskerde politieagenten een bank die onder controle van Prochorov staat. De autoriteiten ontkennen dat het het een politieke aanleiding heeft, maar de meeste analisten denken dat het Kremlin hiermee een signaal wilde afgeven. Michail Prochorov is de op twee na rijkste man in Rusland. Hij bezit een waslijst aan investeringsfondsen en bedrijven, is samen met rapper Jay-Z eigenaar van de Amerikaanse basketbalploeg de New-Jersey Nets en probeert in Rusland elektrische auto’s te verkopen.

Het politieke debat in Rusland zit in een impasse zolang noch premier Vladimir Poetin noch zijn protégé Dimitri Medvedev openlijk een keuze maken over wie er zich bij de presidentsverkiezingen begin volgend jaar kandidaat zal stellen. Terwijl de invloed van regeringspartij Verenigd Rusland langzaam afbrokkelt laat het Kremlin geen centimeter speling toe. Oppositiepartijen worden niet geregistreerd en in andere bewegingen orkestreert de macht conflicten en muiterij. Spindoktoren werken in de aanloop naar de parlementsverkiezingen in december overuren.

De oligarch Prochorov krijgt steun uit onverwachte hoek. Alla Poegatsjova, Ruslands bekendste zangeres, liet vorige week in een opwelling weten Prochorov te steunen. Donderdagmorgen zei ze tegenover de toegestroomde pers dat ‘iemand, en niet zomaar iemand, maar Vladislav Soerkov, helemaal gek is geworden’. Hij zei niet te verwachten nog aan de parlementsverkiezingen mee te kunnen doen, maar beloofde door te zetten. ,,Ik doe een oproep aan iedereen die verschillig is in dit land, iedereen die hier wil wonen en iedereen die dit land wil laten ontwikkelen. Ik denk dat we een nieuwe politiek beweging moeten beginnen en dan zullen we winnen in eerlijke en vrije verkiezingen”.

Na Rusland, Venezuela, Nicaragua en het ministaatje Nauru erkent nu ook het kleine eilandenrijk Vanuatu voor de kust van Australië de onafhankelijkheid van de Georgische deelrepubliek Abchazië.

‘We hebben er drie maanden aan gewerkt en zijn erg gelukkig met het feit dat we eindelijk erkenning hebben gekregen uit Vanuatu’, liet Maxim Gvinjia, de minister van Buitenlandse Zaken van Abchazië vorige week nog uitgelaten weten aan de Russische pers. Maar afgelopen weekend werd hij teruggefloten door Donald Kalpokas, de permanente vertegenwoordiger van Venuatu bij de Verenigde Naties. Volgens hem doet zijn land alleen zaken met Georgië. ‘Ik heb het in de hoofdstad nagevraagd en iedereen ontkende het met klem’, zei hij tegenover de New York Times.

Aan het getouwtrek kwam vandaag een eind toen de gezaghebbende Russische zakenkrant Kommersant een ondertekend document publiceerde waarin de premiers van beide ministaatjes beloven ‘bij te zullen dragen aan wederzijds begrip’ en zich zich sterk maken voor vriendschap en handelsbetrekkingen tussen Abchazië en Venuatu. Rusland erkende Abchazië en een andere Georgische deelrepubliek, Zuid-Ossetië, als onafhankelijke landen na de vijfdaagse oorlog in 2008. Na een Russische lening erkende ook Venezuela en Nicaragua de onafhankelijkheid van Abchazië. In december 2009 liet het eilandje Nauru, zo’n 1600 kilometer ten noorden van Venuatu, ook weten dat het diplomatieke betrekkingen met Abchazië aan te gaan, volgens verschillende bronnen in ruil voor ruim 30 miljoen euro noodhulp. Volgens Georgische media is met Venuatu’s erkenning zo’n 16 miljoen euro gemoeid, al ontkent Abchazië dat in alle toonaarden. De inwoners van Venuatu zijn diepgelovig en beoefenen vanaf bamboetorens al eeuwen de kunst van het bungeejumpen. Op een van de eilanden wordt de Britse prins Philip als de nieuwe Messias gezien.