De winnaar van de Russische presidentsverkiezingen volgende week zondag is eigenlijk al bekend. Premier Vladimir Poetin zal weer plaatsnemen op het presidentenpluche dat Medvedev vier jaar lang voor hem warm hield.

Maar de steun voor Poetin in Rusland brokkelt af. Na frauduleuze parlementsverkiezingen in december gingen tienduizenden Russen al drie keer de straat op. Sinds de val van de Sovjet-Unie zijn er niet meer zulke massale demonstraties geweest. Internet en sociale media spelen daarbij een grote rol.

Veel mensen demonstreren voor het eerst. En soms ze riskeren daarmee hun baan. Zoals journalist Roestem Davydoff, die bij de staatsomroep Het Eerste Kanaal werkt. ‘ s Avonds kruipt hij achter zijn thuiscomputer en beheert hij Facebookpagina’s van de protestbeweging.

Verslaggever Katy Sherriff en correspondent Olaf Koens volgen Roestem in aanloop naar de verkiezingen. Ze gingen onder andere mee naar de laatste grote demonstratie, begin februari, in een winters Moskou.

Nadat de Russische oppositie de afgelopen maanden de politiek in een houdgreep hield met straatprotesten trommelde het Kremlin duizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen op. Voor de stabiliteit, voor het vaderland, en vooral: voor Poetin.

Beeld: Yuri Timofeyev

Na een paar concerten, een toespraak van de burgemeester van Moskou en bemoedigende woorden van bekende Russen kondigde de presentator met veel bombast de volgende spreker aan. ‘Het is de man op wie we allemaal hebben gewacht, de hoeder van de stabiliteit en de belangrijkste kandidaat voor het presidentschap: Vladimir Vladimirovitsj Poetin!’ De 26-jarige veearts Michail kijkt even op. Het publiek juicht, maar niet uitbundig. Hij is er speciaal voor uit Vladimir gekomen, een stad zo’n 200 kilometer ten oosten van de hoofdstad. ,,Ik weet wel dat er veel mensen hier gedwongen zijn, ook bij ons in de stad stonden de bussen klaar. Maar ik ben gewoon zelf met de auto gekomen”, legt hij uit. ,,Ik geloof Poetin als mens. Hij staat garant voor de stabiliteit. Zonder hem zou het hele systeem in elkaar zakken”.

De grote protestdemonstratie moet het antwoord zijn op de straatprotesten van de jongere generatie. Maar de energie en het engagement ontbreekt. Na een protestmars worden de tienduizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen naar het Loezjniki-stadion geloodst. Het is de ‘dag van de beschermer van het vaderland’, een nationale feestdag, en veel van de demonstranten maken er geen geheim van dat ze verplicht aanwezig moeten zijn. Halverwege lopen veel mensen naar huis, de tribunes zijn tegen het einde van de show leeg en verlaten. In een korte speech belooft Poetin dat hij er voor zal zorgen dat ‘buitenlandse invloeden’ geen gevolg hebben in het land. ,,Wij hebben onze eigen wil. Wij zijn een land van overwinnaars. Het gevecht voor Rusland gaat door, en wij zullen winnen!” riep Poetin. “Ja, we houden van Rusland”, antwoordde het publiek vanaf de tribunes. Het is een strak-georganiseerd protest. De menigte wordt door de oproerpolitie de weg gewezen, er worden koppen thee en pannenkoekjes uitgedeeld en bij de ingangen van het stadion liggen de banners en posters voor het oprapen.

,,Het is alsof je naar de staatsomroep kijkt”, legt de 62-jarige ex-militair Gennady Gor uit. ,,Je ziet heel veel vaderlandslievende berichten, allerlei mensen die heel veel beloftes doen en tien minuten Poetin”. Hij steunt de Russische leider, maar gaat volgende week niet stemmen. ,,Ik wil stabiliteit, daarom ben ik hier. Maar ik wil ook de vrijheid hebben om niet om hem te hoeven stemmen”. Ook Sergej Parchomenko, een van de initiatiefnemers van de protesten tegen Poetin, bracht een paar uur door in het stadion. ,,Over het algemeen waren het aardige mensen”, schrijft hij op Facebook. ,,Ze mogen een dagje gratis naar Moskou, maken een wandeling over het Rode Plein en gaan dan weer terug naar de provinciesteden waar ze vandaan komen. Alleen baalden ze er allemaal van dat ze met vlaggen moesten zwaaien en naar zoveel politieke onzin moesten luisteren”

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in maart laat het Kremlin de teugels een beetje vieren. Terwijl grote demonstraties worden toegestaan groeit ook het kleine, creatieve verzet. De autoriteiten hebben geen idee hoe daar mee om te gaan.

De vrienden Lena, Stanislav en Roestem, jonge dertigers die net drie uur lang in een protestdemonstrantie hebben gereden, drinken tevreden een kop koffie in een café aan de Tuinenring. ,,Er waren zeker 3000 auto’s!” zegt Stanislav. ,,En de sfeer was geweldig. Iedereen zwaaide en toeterde naar elkaar”. In een enorme colonne trokken een paar duizend auto’s met witte lintjes en balonnen afgelopen zondag in een cirkel om de Moskouse ringweg. Wanneer Stanislav de officiële politiereactie op het protest voorleest wordt er hard gelachen. ,,Moet je luisteren!” roept hij. ,,Volgens berekeningen van de Moskouse politie waren er vandaag twintig auto’s op de ringweg die een verkeersopstopping veroorzaakten. Geen woord over het protest. Hoe durven ze!” Bij de koffie plannen ze de volgende protesten. Met iets meer dan een maand te gaan voor de presidentsverkiezingen is er haast geboden. De vrienden laten posters drukken, proberen een televisieprogramma te maken en zorgen er voor dat al hun vrienden en kennissen ook bij de grote demonstratie van aanstaande zaterdag aanwezig zullen zijn.

Terwijl in Moskou grote demonstraties worden toegestaan hebben de autoriteiten moeite met de creatieve uitlatingen van protest. Bij het autoprotest kon de politie niet veel meer doen dan de autopapieren van een paar deelnemers aan grondige inspectie onderwerpen. Steeds vaker duikt er in de stad graffiti op met oproepen tot protest. Ook de razend populaire t-shirts met een portret van premier Vladimir Poetin en de tekst ‘Tsaar. Gewoon Tsaar’, een verwijzing naar een bekende scène uit een Sovjetfilm over Ivan de Verschrikkelijke, zijn ondanks verschillende pogingen van de autoriteiten nog gewoon verkrijgbaar.

In de Zuid-Siberische stad Barnaul is al een week lang commotie over een ‘mini-demonstratie’. Omdat de oppositie geen toestemming kreeg om te demonstreren en het met een gemiddelde temperatuur van -25 te koud is om lang buiten te staan, werden er op het centrale plein van de stad een flink aantal lego-poppetjes, kinder-surprisefiguurtjes en teddybeertjes met mini-spandoeken neergezet. De speelgoedfiguren met borden als ‘Tijd voor eerlijke verkiezingen’ en ‘Weg met Poetin’ kregen landelijke bekendheid nadat er op YouTube een video opdook waarin de lokale politie de kleine banners en posters op ‘extremistische uitlatingen’ controleerden. Politiewoorvoerder Andrei Moelintsev liet tegenover een lokale internetpublicatie weten dat de mini-demonstratie simpelweg niet is toegestaan. ,,Het is een ongeautoriseerde publieke bijeenkomst. We hebben het verzamelde bewijs aan de Openbaar Aanklager doorgespeeld en verwachten dat de organisatoren zich hier binnenkort voor zullen moeten verantwoorden”.

Opnieuw verzamelde de oppositie een grote mensenmassa in het centrum van Moskou. De beweging is inmiddels zo groot dat het Kremlin ze niet langer kan negeren.

Zaterdag gaat tienduizenden Russen weer de straat op, al weet niemand wat ze precies willen. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert de woede te kanaliseren.

,,Heeft u al een wit lintje? Welk deel van Moskou woont u? Neem dan een stapel stickers en een poster mee!” Bij de grote zaal van het populaire Moskouse theatercafé Masterskaja heeft de beveiliging plaatsgemaakt voor een groep jonge activisten. Ze delen witte lintjes uit, zamelen geld in om nieuwe posters te laten drukken en houden op lijsten bij wie welke vreemde talen spreekt. Het is één grote chaos. Tussen de drumstellen op het podium proberen Sergej Porchomenko en Masja Gessen, twee bekende Russische journalisten, de vrijwilligers van de beweging te coördineren. Iedereen die iets wil zeggen moet het op een A4′tje schrijven, goede suggesties worden op een schoolbord overgenomen. Iedereen schreeuwt dwars door elkaar heen. ‘We moeten de sprekers van zaterdag gaan trainen!’ De Geheime Dienst leest al onze berichten op Facebook! We moeten zorgen dat CNN de demonstratie goed kan filmen!’ Bij Porchomenko zakt de moed in de schoenen. ,,Als we niet eens een paar simpele doelstellingen kunnen formuleren, hoe kunnen we dat ooit dit land veranderen?”

Zaterdag gaan tienduizenden Russen opnieuw de straat op. Ze zijn nog steeds boos over de gefalsificeerde verkiezingsuitslag eerder deze maand. Het Kremlin probeert de demonstranten met politieke hervormingen tegemoet te treden, al lijkt dat niet te werken. De onvrede is groter dan ooit, en de verschillende bewegingen zijn het over één ding eens; Rusland moet verder zonder Poetin. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert met ronde-tafelgesprekken premature plannen te maken. De sensatiesite lifenews.ru gooide olie op het vuur door ruim acht uur aan ziedende telefoongesprekken van oppositieleider Boris Nemtsov te publiceren. Behalve Nemtsov en de razendpopulaire activist Aleksej Navalny is de verwachting dat ook oud Sovjet-president Michail Gorbatsjov zaterdag de menigte toe zal spreken.

In een andere zaal van Masterskaja zit Roestem Davidov, een vriendelijke dertiger. Hij heeft de laatste weken een dubbelleven. Overdag draagt hij maatpakken en is hij uitvoerend producent bij een goed bekeken show op de staatstelevisie. ’s Avonds is hij activist. ,,Het is een smerig programma”, legt hij uit. ,,Wij plegen karaktermoord op verschillende oppositiefiguren. Maar ’s avonds ben ik iemand anders. Ik werk tot diep in de nacht op Facebook”. Hij probeert regionale protesten de coördineren, laat posters van Vaclav Havel drukken en zorgt er voor dat activisten uit Sint-Petersburg na afloop van de protesten in Moskou een plek om te slapen hebben. ,,Niemand weet hoe dit afloopt”, legt hij uit. ,,En eigenlijk gaat het daar ook niet om. Er heeft een mentaliteitsverandering plaatsgevonden. Als dit doorzet is het voor de zittende macht afgelopen. Dit is het begin van het einde”.

In zijn jaarlijkse speech kondigde de Russische president Dimitri Medvedev grote hervormingen aan. In de hoop verdere protesten te kalmeren legde hij uit dat hij de demonstranten begrijpt en beloofde hij het kiesstelsel grondig te hervormen.

De witte paleiszaal van het Kremlin wachtte in spanning af. De jaarlijkse presidentiële toespraak is het platform om veranderingen en koerswijzigingen aan te kondigen, en de 450 nieuwgekozen leden van de Russische Doema zaten zichtbaar zenuwachtig op het pluche. Premier Vladimir Poetin betrad de zaal met Patriarch Kirill, de belangrijkste Russisch-Orthodoxe geestelijke. Het eerste half uur stak de president de loftrompet. ,,Nog nooit was de inflatie in ons land zo laag, we hebben geen valutacrisis en er zijn maar twee miljoen werklozen in Rusland, een van de beste rapportcijfers ter wereld. We zijn dit jaar lid geworden van de WHO en de corruptie wordt keihard aangepakt”. Terwijl een deel van de zaal al zat te knikkebollen greep Medvedev halverwege het katheder vast. ,,Ik stel een complexe hervorming van het politiek systeem voor”, zei hij. ,,Ik hoor de mensen die roepen om verandering, ik begrijp ze. We moeten burgers actiever betrekken in de politiek. Op zeer korte termijn komen er een aantal ingrijpende veranderingen”.

Voor het eerst reageert het Kremlin inhoudelijk op de massale protesten van de afgelopen weken. Medvedev wil dat gouverneurs weer worden verkozen, zal de registratie van politieke partijen makkelijker maken, eist dat verkiezingen eerlijker verlopen en voorspelt dat er binnenkort een nieuw, onafhankelijk televisiekanaal komt. Of dat allemaal lukt is nog maar de vraag, het politieke lot van Medvedev is na de verkiezingen in maart onduidelijk. Poetin keert terug als president, en Medvedev moet bij de stoelendans premier worden, al is dat laatste niet zeker. Veel analisten voorspellen dat het met de liberale koers van Medvedev na de verkiezingen snel gedaan kan zijn. Volgens Arkady Dvorkovitsj, een belangrijke presidentiële adviseur, worden de hervormingen dan ook nog ‘voor het einde van het jaar’ doorgevoerd.

Nog maar weinig mensen geloven de mooie woorden van Medvedev. Op de radiozender Kommersant FM legt anti-corruptiestrijder Jelena Panfilova uit dat ze al jaren hoort dat de strijd tegen de corruptie nu pas echt begint. ,,Na vijf jaar wil men nu eindelijk wetgeving introduceren die de bankrekeningen van ambtenaren controleert. Maar inmiddels hebben alle hooggeplaatste functionarissen buitenlandse bankrekeningen”. Met de hervormingsagenda wil het Kremlin de jongere generatie tegemoet komen in de hoop verdere protesten voor te zijn. ,,Ik zag vanmiddag iets bijzonders op TV”, schrijft Viktoria, een van de 39.000 Moskovieten die op Facebook belooft zaterdag te gaan demonstreren. ,,Het ging over een land waar geen arme mensen wonen, steeds meer kinderen geboren worden en dat zonder kleerscheuren de crisis doorkomt. Kan iemand me vertellen waar dat land precies is?”

In heel Rusland waren er vandaag demonstraties tegen Vladimir Poetin. En in Moskou gingen, voor het eerst, ruim 50.000 mensen de straat op. Ze marcheerden dwars door heel Rusland.

Op de tweede dag van de Russische protesten waren er twee groepen op straat. De demonstranten, en vooral de jongeren van jeugdbeweging Nasji. De politie pakte honderden mensen op.

,,Voor wie wij werken? Wat denk je zelf? Je ziet toch onze groene hesjes? Wij werken voor Megafon!” De groep jonge, boze mannen lacht wanneer de zoveelste journalist probeert te achterhalen wie ze zijn. Megafon is een Russisch telecombedrijf dat groen als bedrijfskleur heeft en in het hele land sim-kaarten verkoopt. Maar deze mannen weten niets van mobiele telefonie. Ze zijn de mobiele knokploeg van Nasji, en mogen voor het eerst in lange tijd weer in actie komen.

De Poetin-fanclub, die zich laat vertalen als ‘De Onzen’, is in 2005 in het leven geroepen. Grote groepen lager-opgeleide jongeren uit de provincie moesten in een vloeiende beweging een einde kunnen maken aan eventuele straatprotesten. Het Kremlin heeft lessen geleerd uit de revoluties waarbij grote groepen jongeren in de buurlanden autoritaire regimes op de knieën kregen. De knokploeg heeft zich langzaam omgevormd dat een grote jeugdbeweging. Ze organiseren zomerkampen, rijden opblaasbare tanks naar Europese ambassades en protesteren soms maandenlang voor de deur van oppositiepolitici. Volgens de organisatie zijn er op dit moment 15.000 van hun leden op de been in de Russische hoofdstad.

,,Ik ben hier gekomen omdat ik, ja – hoe zeg je dat – ik gewoon geloof in de verkiezingen. Ik geloof in president Medvedev en ik wil niet dat deze Amerikaanse provocateurs ons land overnemen”, zegt Nadja, een 19-jarige activiste uit de provinciestad Toela. Ze staat uren op het plein in een wit hesje met het portret van Medvedev, en joelt wanneer de demonstranten hardhandig worden opgepakt. Ze slaapt in een gymzaal en zweert dat ze niet betaald krijgt om op het plein te staan. Andere jongeren bevestigen dat ze wel degelijk 1000 roebel per dag krijgen. De hele week worden er dwars door Moskou concerten en bijeenkomsten voor de Nasji-jongeren georganiseerd. ,,Wij maken zoveel geluid, we slaan zo hard op deze trommels dat we er zeker van zijn dat niemand die stomme demonstranten hoort”.