Oreren tegen Kiev, dat mag van Poetin

Voor het eerst in jaren liet de politie een protestactie van schrijver en politicus Limonov ongemoeid. Wat ziet het Kremlin in diens Nationaal Bolsjewieken?

Screen Shot 2014-06-02 at 07.43.14

MOSKOU (02/06/2014) – Wie in Moskou wil demonstreren heeft een vergunning nodig. De Nationaal Bolsjewistische Partij van schrijver Edoeard Limonov vraagt bij het gemeentebestuur van de stad iedere 31ste een vergunning aan voor een grote manifestatie op het Triomfplein, en wordt steevast geweigerd.

De afgelopen jaren ging de gemeentelijke trukendoos open. Op het Triomfplein waren maandelijks vrijmarkten, kinderfeestjes en zelfs straatraces. Twee jaar geleden werd het plein opengebroken voor een herindeling, ruim een jaar was het onbereikbaar vanwege ‘archeologisch onderzoek’.

De betogers kwamen toch, al was het maar omdat 31 ook het artikel in de Russische grondwet is dat de vrije vergadering moet garanderen. De arrestatie van Limonov, te midden van clowns of racewagens, was altijd het hoogtepunt. Soms werd de schrijver nog voor hij een stap op het plein zette al uit zijn auto geplukt, meestal ontstonden er flinke vechtpartijen tussen zijn aanhangers en de oproerpolitie. Afgelopen weekend probeerden de autoriteiten iets nieuws: ze lieten de betoging toe.

De Nationaal Bolsjewieken willen de terugkeer van de harde kanten van de Sovjet-Unie. Ze vinden Vladimir Poetin maar een natte handdoek en voeren al jaren keihard oppositie. Ooit rolden ze van de klokkentoren van het Kremlin een banier uit met de tekst: ‘Poetin is een lul!’ Het is een beweging. Voor de harde, vaak kaalgeschoren jongeren is Limonov eerder een goeroe dan een politiek leider. Zijn romans en manifesten worden verslonden, sommigen wonen met de 71-jarige schrijver in een commune. Ondergronds.

Maar de tijden veranderen. Nu het Kremlin zelf de harde kanten van het Sovjet-verleden afstoft, blijkt Limonov niet langer een politiek gevaar. Ook hij noemt de leden van de Oekraïense regering in Kiev fascisten, ook hij is verheugd dat de Krim weer bij Rusland hoort. Gezworen vijanden weten elkaar te vinden.

Onder streng politietoezicht mogen de nationaalbosjewieken zaterdag dan ook betogen op een klein, afgezet deel van het Triomfplein. De arrestatiewagens staan om de hoek, maar de oproeragenten eten rustig een ijsje. ‘Wat Amerika doet in Oekraïne is een grove schande!’, roept Limonov. ‘Wat er in de buurt van Donetsk nu speelt is niet een burgeroorlog tussen verschillende volkeren in één land. Nee – het is een en hetzelfde volk dat tegen elkaar vecht. En het is de schuld van Amerika!’, klinkt het. Zou de wind goed staan en stond er in het Kremlin een raam open, dan was er instemmend geknikt.

Het is Limonov ten voeten uit. Nu de liberale oppositie en de intellectuelen in Rusland zich tegen Vladimir Poetin keren, is hij juist voor. Dwars en tegendraads als altijd. De schrijver, als altijd in een net pak gestoken en met zijn grijze haren in een kuif, is ruim een uur aan het woord. Hij hakkelt, raakt af en toe de draad kwijt en durft niet te zeggen waarom hij nu wel toestemming voor een demonstratie heeft gekregen. ‘Ik heb altijd gezegd dat ik hier iedere 31ste zal zijn, met vergunning of zonder.’

Toch is hij nog altijd boos op Vladimir Poetin. Wat hem betreft moet Rusland de tanks richting Kiev laten rollen. Dat er voor zijn betoging hooguit honderd mensen op de been zijn, deert hem niet.

‘Vandaag zijn we nog niet met veel, maar de volgende keer komen we met duizenden!’, roept hij. Zelfs de stillen die de betoging in de smiezen houden, moeten erom gniffelen.

‘Alsof dit in Kiev niet is gebeurd!’

In het bestuurskantoor van Charkov hangt de lucht van verbrande autobanden. De politie heeft de pro-Russische bezetters uit het pand verdreven, maar op straat klinkt nog ‘Rusland! Rusland!’

CHARKOV (09/04/2014) – ‘Voeten vegen! Ach man! Zie je niet dat ik hier net gedweild heb?’ De tientallen poetsvrouwen in het grote Sovjetgebouw van het regionale bestuur hebben hun handen vol. Dinsdagmorgen maakten de Oekraïense ordetroepen een einde aan de bezetting van het pand door pro-Russische activisten, een paar uur later moet de grote schoonmaak beginnen.

Het meubilair is uit de kabinetten gesleept, om er barricades van te maken. Langs het trappenhuis hangen brandslangen. In verschillende vleugels van het gebouw hangt de doordringende geur van smeulende autobanden. Brandkasten zijn geplunderd, ruiten ingeslagen.

Lang heeft de bezetting niet geduurd. Nadat de activisten de republiek hadden uitgeroepen, is het pand bestormd, zeventig betogers zijn opgepakt. Forensische experts onderzoeken het gebouw grondig. Je hoeft er geen specialist voor te zijn, op sommige deuren staan nog duidelijk de voetafdrukken van degenen die ze intrapten. De experts morren, soms zijn de poetsvrouwen hen voor geweest.

‘Dat ze mijn laptop gestolen hebben, dat snap ik nog wel. Maar dat ze ook alle planten omver moesten smijten en met hun vieze voeten op mijn bureau moesten zitten, begrijp ik niet.’ De vier vrouwen die op de vierde verdieping het departement voor gezondheidszaken bestieren, maken de balans op. Behalve de laptop zijn ook de waterkoker, oploskoffie en kopjes verdwenen. ‘Ons land lijdt’, zucht Julia Solokhat. ‘Die kopjes kunnen er nog wel bij.’ Angstig kijken de dames uit het raam. De boze menigte zwelt gedurende de dag weer aan. ‘Rusland! Rusland!’, klinkt het.

De revolutie wordt met haar eigen middelen bestreden. De demonstranten in Charkov verzamelen zich op het enorme Vrijheidsplein in het centrum van de stad. Via de sociale media houden ze elkaar op de hoogte. Zelfverklaarde patrouilles jagen waar nodig bussen met agenten van de oproerpolitie weg. Het is een soort mini-Maidan, dezelfde formule als de opstand in Kiev, maar dan met andere doeleinden.

‘Ze hebben in Kiev een hekel aan het oosten van Oekraïne, ze kijken daar op ons neer’, zeggen Janina en Galina, twee pedagogen van middelbare leeftijd. ‘Ze luisteren niet naar ons. Wij staan hier gewoon vreedzaam te betogen.’

Industrie
Ja, hun mannen hadden dat gebouw overgenomen. ‘Nou en? Alsof dat in Kiev niet gebeurde! Dat was nog veel erger. ‘Wij hebben hier altijd diepe banden met Rusland gehad. Onze industrie is ervan afhankelijk. Zonder Rusland stikken wij hier. En dat is in de zomer. In de winter vriezen we gewoon dood.’

De twee collega’s hebben in 2010 op de inmiddels verdreven president Janoekovitsj gestemd. Dat hij op de vlucht is geslagen deert hen niet. ‘Alles wat men nu probeert is gewoon onwettig. Dat nieuwe parlement in Kiev neemt meer wetten aan dan dat er paddestoelen in het bos groeien.’

Als een bulldozer de barricade wegschuift, ontstaan er opstootjes op het plein. Af en toe proberen groepen boze vrouwen langs de oproerpolitie te breken. De mannen steken hun middelvinger op naar de zwaarbewapende agenten die het gebouw maandagavond laat hebben ontruimd. Al snel worden er tentjes opgetrokken. Iemand komt een aggregaat aandragen. ‘Nee, die moet je ver van de microfoon zetten, anders krijg je een echo.’

De spanning is te snijden. Niemand weet wat er gaat gebeuren, maar het lijkt een beproefde methode. De demonstranten nemen overheidsgebouwen over, kondigen de onafhankelijkheid aan en eisen een referendum. Bij buurland Rusland staat het leger op volle oorlogssterke aan de grens klaar. Rusland is vanuit Charkov hemelsbreed slechts 30 kilometer verwijderd.

‘De agressie van de ruim betaalde pro-Moskoubetogers kent geen grenzen’, aldus de Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken Arsen Avakov dinsdag op Facebook. Hij geeft persoonlijk leiding aan een ‘anti-terreuractie’ die het oosten van Oekraïne onder controle moet houden.

Interim-president Oleksandr Toertsjinov liet in een televisieboodschap weten dat ‘separatistische groepen onder controle van Rusland’ achter de onrust zitten. Hij zei een ‘Krim-scenario’ te zullen voorkomen. Dat demonstranten eerder in Charkov een theater bestormden in de overtuiging dat het gebouw een gemeentekantoor was, lijkt die theorie te bevestigen.

Nog geen twee jaar geleden sloegen fans van het Nederlands elftal hun oranjekamp op in Charkov, precies op het plein waar dinsdagavond weer duizenden pro-Russische betogers demonstreren. ‘Dat was erg leuk toen tijdens het EK’, herinnert universitair docent Maksim Deskanjak zich. ‘Toch jammer dat jullie geen enkele wedstrijd gewonnen hebben.’

Trots laat hij zijn Oekraïense paspoort zien. ‘Wat denk je, dat ik hier op mijn fiets op instructies van Poetin ben? Wat een onzin. Ik ben geboren en getogen in Charkov.’

Explosies en chaos bij veldslag in Kiev

Oekraïense ordetroepen zijn dinsdagavond met geweld het Onafhankelijkheidsplein in Kiev gaan ontruimen, met inzet van waterkanonnen en rubberkogels. Demonstranten antwoordden met brandbommen. De situatie was er chaotisch: explosies vonden plaats, waterkanonnen werden ingezet en grote vuren brandden midden op het plein. Er vielen eerder al dertien doden en meer dan vierhonderd gewonden, het ernstigste geweld in drie maanden van protesten.

Screen Shot 2014-02-24 at 18.11.30

MOSKOU/KIEV (19/02/2014) – De autoriteiten lieten weten ‘genoodzaakt’ te zijn ‘desnoods met grof geweld de orde te herstellen’. Maar na het aanvankelijk mislukken van het leegvegen van het plein liet president Janoekovitsj via een parlementariër uit zijn kamp weten dat hij niet uit was op een gewelddadige ontruiming. Die vond ondertussen toch plaats.

Oppositieleider Vitali Klitsjko deed een beroep op het Westen om in te grijpen. Democratische landen mogen niet toekijken ‘hoe een bloedige dictator zijn volk doodt’, zei hij. Klitsjko kwam dinsdagavond laat bij president Janoekovitsj voor overleg, zo meldde een woordvoerder van de oud-bokser.

Overdag kwamen dertien mensen om het leven: zes agenten en zeven burgers. Ook vielen er meer dan driehonderd gewonden. De meeste demonstranten die dinsdag omkwamen, werden in het hoofd geraakt door politiekogels. Een agent is in zijn nek geschoten door een activist.

Na die gevechten stelden de autoriteiten een ultimatum: om zes uur ‘s avonds moest het Onafhankelijkheidsplein leeg zijn. Maar de demonstranten dachten er niet aan. Toespraken, afwisselend in het Russisch en het Oekraïens, werden met gezang en de collectieve uitroep ‘Leve de Oekraïne’ begeleid. Een van de activisten riep mensen op ‘autobanden naar het plein te brengen, zodat ze blijven branden en ze (de ordetroepen, red.) er niet doorheen kunnen komen’. Een ander wilde dat er meer mensen naar het plein zouden komen. ‘Sta op Oekraïne, sta op Kiev. Allemaal naar het plein. Leve Oekraine!’

Maar de komst van meer demonstranten werd bemoeilijkt doordat alle wegen naar Kiev en alle metrostations van de stad dinsdagavond dichtgingen. In een straal van 30 kilometer om de hoofdstad sloten de ordetroepen de verkeersaders af.

De bevolking kon de ontwikkelingen in de hoofdstad niet op televisie volgen. De officiële kanalen lieten geen beelden zien, terwijl een tv-kanaal van de oppositie uit de lucht werd gehaald. Maar via internet zorgden de demonstranten toch voor verspreiding van de gebeurtenissen via livestreams. De onrust verspreidde zich ook naar andere delen van het land, vooral naar het westen: in de stad Ivanovo-Frankivsk bestormden demonstranten met succes het kantoor van de veiligheidsdienst SBOE en ook in Lvov braken rellen uit.

Het parlement van de Krim, waar overwegend etnische Russen wonen, riep Janoekovitsj op ‘buitengewone maatregelen’ te nemen om de orde te herstellen. Volgens deze regionale volksvertegenwoordigers in het zuiden is er sprake van een burgeroorlog. Zij staan achter Janoekovitsj.

Zijn voornaamste criticus, oppositieleider Klitsjko, verweet de president de escalatie van dinsdag. Hij zou opzettelijk de betogers hebben laten provoceren. Daardoor had hij een voorwendsel om het Onafhankelijkheidsplein met geweld te ontruimen, aldus Klitsjko. Het plein is al sinds november het centrum van protest tegen Janoekovitsj.

Ook volgens het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken loopt de situatie uit de hand. In ongekend harde taal is de huidige situatie op de website van het ministerie ‘het directe resultaat van Europese instellingen en westerse politici die hun ogen hebben gesloten voor de toenemende agressie van radicale krachten’.

Protest blijft uit en dat is geen wonder

Wie wil demonstreren in Sotsji, wordt van het kastje naar de muur gestuurd of al voor zijn huis opgepakt. Ook de sporters laten bijna niet van zich horen.

Screen Shot 2014-02-18 at 12.04.30

MOSKOU (18/02/2014) – Een restaurant, een paar ouderwetse hotels, een groot viaduct en een leeg, verlaten plein. Veel meer is er niet in het centrum van Chosta, een voorstadje van Sotsji. Nadat de Russische overheid aanvankelijk iedere vorm van protest tijdens de Olympische Winterspelen aan banden had laten leggen, kwam er onder internationale druk toch een uitzondering: het pleintje in Chosta. Halverwege de Spelen is groot protest uitgebleven. Sterker nog: er is geen enkel protest geweest.

Geen wonder. Voor een demonstratie in Chosta moet tien dagen van tevoren een vergunning bij de gemeente in Sotsji worden aangevraagd, via een ingewikkeld bureaucratisch systeem stuurt de gemeente de actievoerders van het kastje naar de muur.

De milieurechtenactivist Jevgeni Vitisjko, die vlak voor aanvang van de Spelen wilde afreizen naar Sotsji om te protesteren tegen de milieuschade die de olympische bouwwoede heeft aangericht, werd bij de bushalte voor zijn huis direct opgepakt. Hij zou in het openbaar gevloekt hebben, iets wat in Rusland doodgewoon is, maar in theorie strafbaar. De 40-jarige Vitisjko werd afgelopen woensdag in hoger beroep tot drie jaar strafkamp veroordeeld. Niet vanwege het vloeken, maar vanwege een reeks protestacties en het illegaal openknippen van een hek. Het IOC tekende bij de Russische autoriteiten protest aan, maar nam later genoegen met de uitleg dat ‘de zaak niets met de Spelen te maken heeft’.

Vladimir Luxuria, een Italiaanse transgender-televisiester en ex-parlementslid, is afgelopen weekend enkele uren vastgezet na een kort protest in Sotsji. Volgens Italiaanse media wil Luxuria de komende dagen ‘uitgedost in alle kleuren van de regenboog’ een aantal wedstrijden bezoeken. Maandagmiddag werd ook een demonstrant opgepakt die in z’n eentje betoogde tegen de veroordeling van Vitisjko. Volgens zijn advocaat moet hij 30 uur dwangarbeid verrichten.

De jonge vrouwen van Pussy Riot, de activisten van Greenpeace en zelfs tycoon Michail Chodorkovski, allemaal werden ze in de aanloop naar de Olympische Spelen vrijgelaten. Tijdens het evenement zelf worden er geen straatjes schoongeveegd. Sport en politiek moeten gescheiden blijven, blijven het IOC, de Russische overheid en de politiek leiders van de deelnemende landen herhalen. Ook de sporters laten bijna niet van zich horen. Alleen met kleine symbolen, een regenboog op een handschoen, felgekleurde nagellak, of een afbeelding van Pussy Riot op een snowboard, wordt er zachtjes geprotesteerd.

In Moskou waren maandagmiddag wel luide klachten te horen. ‘Die scheids heeft stront in z’n doppen!’, klonk het voor de Amerikaanse ambassade. Ruim honderd studenten demonstreerden tegen de uitslag van de ijshockeykraker Rusland – Amerika zaterdag. Een Russische goal werd afgekeurd , waarna het Russische team de zenuwslopende shoot-out verloor. Voor de protestactie werd geen vergunning afgegeven. De demonstranten konden rekenen op sympathie van de politie. Niemand werd opgepakt.

Toenadering regering en oppositie in Oekraïne

Anti-regeringsdemonstranten in Kiev hieven gisteren hun bezetting van het stadhuis op in ruil voor een pardonregeling. Het blijft onrustig.

Screen Shot 2014-02-18 at 12.07.50

MOSKOU (18/02/2014) – Het stadhuis in het centrum van Kiev is door de demonstranten ontruimd, geveegd en gedweild. Gemeenteambtenaren hebben hun intrek in het pand genomen, waar het volgens berichten nog altijd stinkt naar benzine, zweet en urine. ‘Het duurt zeker nog drie dagen voor we hier weer aan het werk kunnen’, laat een ambtenaar weten tegen de KyivPost.

Het had wat voeten in de aarde, maar na lange onderhandelingen is zondag het stadhuis door de demonstranten vrijgegeven. In ruil voor een algemene pardonregeling voor demonstranten die de afgelopen maanden zijn opgepakt, is het enorme Sovjetpand ontruimd. In de barricades richting het parlement is inmiddels ruimte gemaakt voor een kleine rijstrook. Zowel de oproerpolitie als de gewapende demonstranten maken – voorzichtig – een pas op de plaats.

Voor het eerst zit er schot in de onderhandelingen tussen de overheid en de oppositieleiders. Toch is het nog altijd onrustig. Afgelopen weekend waren er 30.000 mensen op de been om opnieuw te demonstreren tegen president Viktor Janoekovitsj. De meeste opgepakte demonstranten zijn vrijgelaten, maar het openbaar ministerie heeft nog niet alle strafzaken laten varen. Drie politieagenten die polshoogte kwamen nemen, werden door de demonstranten hardhandig weer naar buiten gewerkt. Verschillende overheidsgebouwen in het centrum van de stad zijn nog altijd bezet. EU-buitenlandcoördinator Catherine Ashton liet weten dat ze hoopt dat de overheid alle rechtszaken zal sluiten. ‘Alleen zo kan de politieke dialoog in het parlement worden gefaciliteerd.’

Maandag waren oppositieleider Arseni Jatsenjoek en Vitali Klitsjko te gast bij de Duitse kanselier Angela Merkel. De Oekraïense oppositie zet in op een financieel hulppakket en een opening in het EU-handels en associatieverdrag dat president Janoekovitsj eerder afschoot. De verwachting is dat Duitsland een grotere rol zal spelen in de bemiddeling tussen de oppositie en de Oekraïense overheid.

Nu de politieke gevangen zijn vrijgelaten en een deel van de barricades zijn opgeruimd, kunnen de onderhandelingen beginnen over de tweede eis van de demonstranten: het herschrijven van de grondwet. Na het ontslag van premier Mykola Azarov is de verwachting dat Janoekovitsj dinsdag in het parlement een opvolger zal aandragen.

Het is maar de vraag of de hardvochtige demonstranten op het Onafhankelijkheidsplein zich kunnen vinden in een politiek compromis. De onderlinge verhoudingen verslechteren. Zo hebben de rechts-extremistische separatisten het niet zo op de homorechtenbeweging en worden Russischtalige demonstranten uit het oosten van het land met de nek aangekeken. De Afghanistanveteranen, die de barricades bemannen, kunnen het bloed wel drinken van de kozakken die weer andere barricades bewaken. Verschillende knokploegen gaan regelmatig met elkaar op de vuist, en de zelfbenoemde ‘ordetroepen’ van het plein gaan zich te buiten aan geweld.

De nationalistische leider Oleg Tjagnibok riep op tot een nieuwe protestmars. ‘We vormen hier colonnes en marcheren dinsdagmorgen richting het parlement’, liet hij vanaf een podium weten. ‘Zolang we de druk blijven opvoeren, winnen de autoriteiten nooit.’

Niemand wil dat Oekraïne afglijdt in de chaos

Het protest in Oekraïne laait overal op en voor de president resteren steeds minder opties: grof geweld of verregaande concessies.

MOSKOU (28/01/2014) – Wanneer er even niet wordt gevochten tussen de demonstranten en de oproerpolitie in Kiev komen beide kampen op krachten. Foto’s en video’s laten honderden agenten zien die maandagmiddag bijslapen op de hoogpolige tapijten van een overheidsgebouw. Ook de radicale demonstranten nemen de tijd. Ze laten de frontlinie voor wat ze is en krijgen op het Onafhankelijkheidsplein lessen in zelfverdediging.

Terwijl de oppositie met president Janoekovitsj om de tafel zit, is het in de rest van het land onrustig. In het westen van Oekraïne zijn allerlei overheidsgebouwen door de demonstranten bestormd, in sommige regio’s patrouilleren volgens Oekraïense media gewapende nationalisten. Ook in het pro-Russische oosten, de traditionele machtsbasis van de president, gaat het mis. In de nacht van zondag op maandag greep de oproerpolitie in industriestad Zaporozjija hard in. Ook in de steden Donetsk, Dnjepropetrovsk en Tsjerkassy zijn heftige protesten. Tientallen demonstranten zijn opgepakt, een groot deel is nog altijd vermist.

De Russische politicoloog Gleb Pavlovski legt kalm uit dat het wel meevalt. ‘Als je de berichten uit de provincie leest, schrik je je rot. Soms lijkt het alsof de centrale macht in Kiev bijna overal is uitgeschakeld, maar dat is natuurlijk niet zo. We moeten ons realiseren dat in sommige delen van Oekraïne misschien provinciehuizen zijn bezet, maar dat de macht daarmee niet is overgeheveld. Ik denk dat ten minste 75 procent van het land gewoon onder controle van Kiev staat.’

Er zijn wel problemen. De oproerpolitie in de westerse stad Lviv weigert tegen de demonstranten in te gaan en legde ook de oekaze naar de hoofdstad te trekken naast zich neer. Op het schiereiland de Krim, dat altijd al een speciale relatie met Rusland heeft gehad, laten parlementariërs briesend weten dat de regio onafhankelijk wordt indien de macht in Kiev verandert. De overheid dreigt openlijk met het inzetten van het zwaarste middel: de noodtoestand. Een avondklok, legerpatrouilles en ruime bevoegdheden voor de politie zouden een rap einde maken aan de protesten, maar niet zonder bloedvergieten.

Vanmorgen komt het parlement bijeen, om eventuele nieuwe verkiezingen en de mogelijke invoering van de noodtoestand te bespreken. Nu al draait de geruchtenmolen op volle toeren: westerse ambassades worden geëvacueerd, vliegtuigen in gereedheid gebracht en Russische tanks zijn onderweg. Allemaal onzin, maar de paniek is groot. Voor het eerst in jaren wordt openlijk gespeculeerd over de opsplitsing van Oekraïne, een van de weinige politieke taboes in het land.

Er is een uitweg mogelijk zonder dat president Janoekovitsj opstapt of de situatie op straat volledig uit de hand loopt, denkt Michail Pogrebinski, directeur van het centrum voor politicologie in Kiev. ‘Ook de oppositie zit in de maag met de radicalen die nu al ruim een week voor onrust zorgen. Wanneer bijvoorbeeld wordt afgesproken dat de overheid daar ingrijpt maar de tentenkampen op het Onafhankelijkheidsplein gewoon laat staan, dan zijn er mogelijkheden.’

Rechts-radicale demonstranten bestormden maandagmiddag het ministerie van Justitie, maar gaven na onderhandelingen het gebouw weer vrij. Later die avond werd bekend dat de eerder ingevoerde antiprotestwetgeving van de baan is. De mogelijke premierpost voor oppositieleider Arseni Jatsjenjoek werd eerder door de oppositie afgewezen, maar alle opties liggen weer open.

‘Het enige wat voor Janoekovitsj onbespreekbaar is zijn nieuwe verkiezingen’, zegt Pogrebinski. ‘Ik denk dat hij wel instemt met een systeem waarbij de oppositie deel uitmaakt van een nieuwe regering, zelfs wanneer daarvoor de grondwet dusdanig moet worden herschreven dat de president veel minder macht krijgt. Janoekovitsj wil blijven zitten tot de volgende presidentiële verkiezingen in 2015. Hij moet overleven, op dit moment is dat zijn absolute prioriteit.’

Screen Shot 2014-02-04 at 08.50.35

Betaald demonstreren pro-Moskou

betaald-protesterenTerwijl in Kiev zondag opnieuw werd betoogd tegen de pro-Russische koers van de president, voerde de regering busladingen eigen demonstranten aan. De EU schort de gesprekken met Oekraïne op.

KIEV (16/12/2013) – Er zit amper honderd meter tussen. Rechts het Onafhankelijkheidsplein waar de vuren zijn aangewakkerd, de barricades nog hoger zijn opgetrokken en tienduizenden mensen al voor de derde week bivakkeren. Links het Europaplein, waar in alle haast een podium is opgetrokken en inmiddels ook tienduizenden Oekraïners staan. Bij het Onafhankelijkheidsplein zijn ze voor Europa, voor hervormingen en tegen president Viktor Janoekovitsj. Bij het andere plein zijn ze juist voor hun president, maar volgens de sprekers op het geïmproviseerde podium ook voor Europa en hervormingen.

Het verschil zit in de sfeer. De pro-Janoekovitsj-demonstranten worden met bussen aangevoerd uit allerlei steden en dorpen in Oekraïne. Wie er niet is uitgenodigd, heeft er niets te zoeken. Veel deelnemers zijn dronken, ze schoppen uit verveling tegen lege bierflesjes, of lopen doelloos rond. Fotografen en cameraploegen die bij ‘die andere demonstratie’ een kijkje willen nemen worden er hardhandig uitgewerkt.

Het is al jaren routine in Oekraïne dat demonstranten in harde valuta krijgen uitbetaald, maar bij de voorstanders van Janoekovitsj ligt het er duimendik bovenop. Reden tot argwaan op het Onafhankelijkheidsplein. Wanneer de overheid de dronken menigte op hen loslaat kan het wel eens verkeerd aflopen. Er zijn speciale wachttorens ingericht en bij de doorgangen tussen de barricades staan ‘portiers’, enkele tientallen potige kerels die een oogje in het zeil houden. Wie te veel gedronken heeft, mag niet naar binnen, zwervers en mogelijke provocateurs worden naar buiten begeleid. Een afzetting van politiebussen en een paar honderd agenten moeten de twee kampen bij elkaar vandaan houden.

Tussen de sprekers op het Onafhankelijkheidsplein klinken steeds meer buitenlandse gasten. Tussen het Oekraïens en Russisch door klinkt er afwisselend Grieks, Duits, Spaans en Nederlands op het plein, parlementariërs uit allerlei windstreken van Europa die de beweging een hart onder de riem willen steken. Een leuke bijkomstigheid, maar de menigte wacht vooral op de Amerikaanse sprekers. De democratische senator Chris Murphy, maar vooral de republikeinse hardliner en ex-presidentskandidaat John McCain zwepen de menigte op. ‘Dit is jullie moment, de vrije wereld is met jullie. Amerika is met jullie, ik ben met jullie!’ zegt McCain.

In een poging tot een handreiking richting de demonstranten ontsloeg president Janoekovitsj afgelopen weekend zijn veiligheidschef Volodimir Sivkovitsj en de burgemeester van Kiev, Oleksandr Popov. Zondagmiddag liet Eurocommissaris Stefan Füle via Twitter weten dat de EU de onderhandelingen met Oekraïne opschort tot het land duidelijk een signaal afgeeft dat het mee wil werken. President Janoekovitsj liet de onderhandelingen onder druk van de betogers hervatten, maar volgens veel analisten was dat slechts een manier om tijd te rekken. In plaats van met de Europese Unie worden door Janoekovitsj de handelsbanden juist met Rusland aangehaald. Aanstaande dinsdag wordt de Oekraïense president opnieuw in Moskou verwacht.

Felle discussies
Ondanks de grote aantallen in beide kampen blijft een handgemeen uit. Er wordt vooral gezwaaid, gelachen en soms geschreeuwd. Uit nieuwsgierigheid lopen deelnemers van beide protesten naar elkaar over. ‘Kom toch gezellig naar ons! Bij ons is het warmer!’ roepen de pro-Europa-demonstranten naar de overkant. ‘Rot toch op met je liberale waarden!’ roept de menigte terug. Er ontstaan felle discussies over Europese waarden, het Sovjet-verleden en macro-economie.

Niet iedereen bij de anti-demonstratie krijgt betaald. Aleksej Vlasenko (24) laat zijn lege portemonnee zien als bewijs. ‘Weet je wat het is, er moeten ook gewoon mensen werken. Wat willen ze nu, nog maanden daar op dat plein blijven zitten? Wie gaat er de pensioenen betalen? Moet ik twee keer zo hard werken omdat de helft van het volk het toevallig niet eens is met de koers van de overheid?’ Hier en daar worden telefoonnummers uitgewisseld. Demonstranten spreken af dat ze elkaar later treffen op het Onafhankelijkheidsplein wanneer de bekende band Okean Elzy een reünieconcert geeft. ‘We zijn geen vijanden van elkaar, we hebben gewoon een meningsverschil. Als deze politieagenten er nou niet zouden staan dan zouden we gewoon ergens een biertje gaan drinken en kwamen we er wel uit’, legt Vlasenko uit.

‘Gewoon gaaf’
Jacques Monasch (PvdA) sprak zaterdagmorgen het Onafhankelijkheidsplein in Kiev toe. ‘Ik hoop en wens dat jullie hier dag in, dag uit blijven. Net zo lang tot de overheid naar jullie zal luisteren!’, galmde de stem van Monasch en zijn tolk over het plein.

‘Je voelt de spanning, je voelt dat je met een hoop mensen contact hebt’, vertelt hij later. ‘Gewoon gaaf’. Hoe de patstelling in Oekraïne afloopt weet ook hij niet. ‘Wat ik heb gezegd, is dat de demonstranten moeten blijven komen. Zolang Oekraïne in de schijnwerpers staat, moet er in Brussel wel iets in beweging komen.’ Toch kan het volgens Monasch, die eerder in Rusland en Oekraïne werkte, ook verkeerd afgelopen. ‘Er kan bloed vloeien. Of er komt gewoon een zakenkabinet tot er nieuwe verkiezingen zijn. De uitkomst zal daar wel ergens tussen liggen.’