Ze zijn het maar over een ding eens: een Rusland zonder Poetin

Zaterdag gaat tienduizenden Russen weer de straat op, al weet niemand wat ze precies willen. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert de woede te kanaliseren.

P1060951

,,Heeft u al een wit lintje? Welk deel van Moskou woont u? Neem dan een stapel stickers en een poster mee!” Bij de grote zaal van het populaire Moskouse theatercafé Masterskaja heeft de beveiliging plaatsgemaakt voor een groep jonge activisten. Ze delen witte lintjes uit, zamelen geld in om nieuwe posters te laten drukken en houden op lijsten bij wie welke vreemde talen spreekt. Het is één grote chaos. Tussen de drumstellen op het podium proberen Sergej Porchomenko en Masja Gessen, twee bekende Russische journalisten, de vrijwilligers van de beweging te coördineren. Iedereen die iets wil zeggen moet het op een A4′tje schrijven, goede suggesties worden op een schoolbord overgenomen. Iedereen schreeuwt dwars door elkaar heen. ‘We moeten de sprekers van zaterdag gaan trainen!’ De Geheime Dienst leest al onze berichten op Facebook! We moeten zorgen dat CNN de demonstratie goed kan filmen!’ Bij Porchomenko zakt de moed in de schoenen. ,,Als we niet eens een paar simpele doelstellingen kunnen formuleren, hoe kunnen we dat ooit dit land veranderen?”

Zaterdag gaan tienduizenden Russen opnieuw de straat op. Ze zijn nog steeds boos over de gefalsificeerde verkiezingsuitslag eerder deze maand. Het Kremlin probeert de demonstranten met politieke hervormingen tegemoet te treden, al lijkt dat niet te werken. De onvrede is groter dan ooit, en de verschillende bewegingen zijn het over één ding eens; Rusland moet verder zonder Poetin. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert met ronde-tafelgesprekken premature plannen te maken. De sensatiesite lifenews.ru gooide olie op het vuur door ruim acht uur aan ziedende telefoongesprekken van oppositieleider Boris Nemtsov te publiceren. Behalve Nemtsov en de razendpopulaire activist Aleksej Navalny is de verwachting dat ook oud Sovjet-president Michail Gorbatsjov zaterdag de menigte toe zal spreken.

In een andere zaal van Masterskaja zit Roestem Davidov, een vriendelijke dertiger. Hij heeft de laatste weken een dubbelleven. Overdag draagt hij maatpakken en is hij uitvoerend producent bij een goed bekeken show op de staatstelevisie. ‘s Avonds is hij activist. ,,Het is een smerig programma”, legt hij uit. ,,Wij plegen karaktermoord op verschillende oppositiefiguren. Maar ‘s avonds ben ik iemand anders. Ik werk tot diep in de nacht op Facebook”. Hij probeert regionale protesten de coördineren, laat posters van Vaclav Havel drukken en zorgt er voor dat activisten uit Sint-Petersburg na afloop van de protesten in Moskou een plek om te slapen hebben. ,,Niemand weet hoe dit afloopt”, legt hij uit. ,,En eigenlijk gaat het daar ook niet om. Er heeft een mentaliteitsverandering plaatsgevonden. Als dit doorzet is het voor de zittende macht afgelopen. Dit is het begin van het einde”.

P1060960

‘Heel goed dat die jongeren demonstreren, maar ze zijn er nog niet’

Het was het grootste protest tegen het Kremlin in de afgelopen tien jaar. De iPhone-generatie ging zaterdag massaal de straat op. Hun ouders en grootouders hebben het allemaal al eens meegemaakt. Ze zijn hoopvol, en toch sceptisch. ‘Wie moet dit land besturen? Ik durf er eigenlijk niet eens over te denken’.

De 70-jarige Natalia Glagogina is niet te missen in de demonstratie. Samen met haar man draagt ze een grote rode vlag met een vlijtig gestikte hamer en sikkel. Ze hebben met een bevriend echtbaar afgesproken bij het standbeeld van Karl Marx op het Revolutieplein, en schuifelen in een zee van demonstranten langs het hoofdkwartier van de geheime dienst, langs de presidentiële administratie, over de Grote Moskaretsjkibrug en langs het Rode Plein. Omstanders waarschuwen wanneer de bamboe-vlaggenstok bijna de elektriciteitskabels van de trolleybussen raakt. ,,Wij hebben op de communisten gestemt”, legt Glagogina uit. ,,Natuurlijk zijn onze stemmen gestolen. In de jaren ’90 waren er ook al zulke protesten. We zouden in ieder geval een vorm van democratie krijgen, en dat hebben we nog steeds niet”. Ze loopt mee om te laten zien dat ze boos is, en vooral om met de jongeren te praten. ,,Ik wil ze vertellen dat het heel goed is dat ze vandaag op de been zijn, maar wil ze ook uitleggen dat het niet genoeg is. Zelfs nieuwe verkiezingen lossen niets op. Er moet zo veel veranderen, dat gaat nog heel moeilijk worden”.

De schattingen lopen uiteen, maar er waren zaterdagmiddag in ieder geval 50.000 mensen op de been in het centrum van Moskou. Voor het eerst in lange tijd is de oppositie even verenigd, van de liberalen tot de communisten en de nationalisten. Maar de politieke leiders spreken de jonge generatie niet aan. Ze zijn wars van het traditionele politieke debat, maar willen toch laten weten dat ze niet zitten te wachten op nog een decennium onder Vladimir Poetin. ,,En geef ze eens ongelijk!”, zegt Ljoedmilla Aleksandrovna (69). ,,Ik voel me belazerd en onder de duim gehouden, dat voelen de jongeren ook. Ze zijn van een andere generatie, ze hebben een beetje kunnen proeven van vrijheid, en ze zijn het zat dat er maar niets veranderd”. Het is volgens haar voor het eerst dat jongeren zich roeren. ,,Ik stond ook op de eerste rij toen we in het begin van de jaren ’90 de democratie probeerden te redden. We stonden op de tanks. Toen waren er maar weinig jongeren, nu zijn ze overal. Dit kan alleen maar goed aflopen”.

Het protest in Moskou verliep vrijwel zonder incidenten. De oproerpolitie stond paraat, maar greep niet in. Toch zijn een hoop mensen sceptisch. De demonstranten hebben geen platform, geen leider, geen partij en weet eigenlijk niet goed wat ze willen. Juist daarom staat Viktor Schneider (48) op een afstandje te kijken. ,,Ik ben fotograaf, ik heb hier net mijn werk gedaan en zit me nu af te vragen of ik moet gaan protesteren. Ik ben heel blij dat het gewone mensen zijn. Ze zijn niet dronken en zijn uit zichzelf gekomen. Aan de andere kant, wat gaat er verder gebeuren? Ik heb dit allemaal al een keer gezien, demonstraties hebben nog nooit goed uitgepakt in dit land. En stel dat ze gelijk krijgen, dat er nieuwe verkiezingen komen en we over drie maanden een andere president hebben. Wie moet dit land besturen? Ik durf er eigenlijk niet eens over na te denken”.

Poetin laat beren vliegen

Nederland en andere NAVO-landen onderscheppen met regelmaat Russische bommenwerpers. President Vladimir Poetin liet de intercontinentale vluchten in 2007 hervatten en de oude symbolen uit de Koude Oorlog laten zien dat het menens is.

De Toepolev Tu-95 is ‘s werelds snelste propellervliegtuig. Na het einde van de Tweede Wereldoorlog liet Sovjetleider Jozef Stalin atoombommenwerpers bouwen die naar de Verenigde Staten konden vliegen, en weer terug. Met vier contraroterende turboprop-propellers zijn de vliegtuigen, die al sinds 1952 in verschillende versies in dienst zijn van de Russische luchtmacht, ook de luidste vliegtuigen ter wereld. De toestellen maken zoveel herrie dat de NAVO ze als ‘bears’, brullende beren, liet coderen. De Sovjet-Unie liet er honderden bouwen en het vliegtuig was tijdens de Koude Oorlog een van de belangrijkste symbolen van de Sovjetmacht.

Nadat de toestellen al vijftien jaar niet buiten de landsgrenzen waren gesignaleerd kondigde toenmalig president Vladimir Poetin in 2007 aan dat de Bears hun patrouilles zouden hervatten, iets wat op de Russische televisie breed werd uitgemeten. De boodschap is duidelijk, in 1992 werden de vluchten gestaakt omdat de brandstof te duur was, nu moeten ze de militaire slagkracht en machtsvertoon van het Rusland onder Poetin laten zien. De toestellen worden regelmatig onderschept, niet alleen door Nederland, maar ook door de Deense, Britse, Amerikaanse en Canadese straaljagers. Het Russische ministerie van Defensie laat in een verklaring weten dat de vluchten in ‘strikte overeenstemming met internationale regelgeving’ plaatshebben, en leggen keer op keer uit verbaasd te zijn over de commotie bij het ‘gebruik van het internationale luchtruim’.

‘Denk niet dat ik de enige ben, al mijn vriendinnen willen hier weg’

Ze zijn geboren in de nadagen van de Sovjet-Unie en werden volwassen onder Poetin. De twintigers van nu willen het liefst allemaal weg. Portret van een generatie.

Tot een paar maanden geleden stond het Gorky Park vol attracties, achtbanen, popcornverkopers en schiethallen. Over de grote entreezuilen schalde militaire muziek, alleen oorlogsveteranen hoefden niet te betalen om binnen te komen. Maar deze zomer heeft een jongere generatie het park overgenomen. De attracties zijn afgebroken, aan de Moskou-rivier is een strand opgetrokken, er zijn fietspaden aangelegd en overal is gratis wifi. De oude Sovjetrestaurants hebben plaatsgemaakt voor hippe koffietentjes en restaurants waar biologisch eten op het menu staat. DJ’s verzorgen de muziek, de jongeren zoeven voorbij op skateboards, spelen pingpong of ontspannen bij de honderden zitkussens en ligbanken.

Dasja wacht op een paar vriendinnen aan het strand. Over een half uur begint de yogales in openlucht. ,,Dit is eigenlijk de enige normale plek in Moskou”, zegt ze. ,,De rest van de stad is zo rommelig, zo luid. Het is veel te duur, of er hangen allemaal louche types rondt”. Herinneringen aan de Sovjet-Unie heeft ze niet. ,,Ik ben geboren op de laatste dag van december in 1991, er staat zelfs geen Sovjet-Unie meer in mijn paspoort. Mijn vader was door het dolle heen, hij dacht dat ik een van de eerste burgers van een fantastisch nieuw land zou worden”. Die belofte is volgens Dasja niet waargemaakt. ,,Er is maar een man die hier de macht heeft, de corruptie tiert welig. Iedereen is al blij met een park waar je een beetje kunt ontspannen. Maar zo zou eigenlijk het hele land er uit moeten zien”. Dasja studeert literatuurwetenschap en weet nog niet wat ze in de toekomst wil doen. Wel weet ze dat ze weg wil. ,,Mijn faculteit heeft goede contacten in Engeland. Ik probeer mijn Engels te verbeteren, wie weet kan ik daar wel blijven. En denk niet dat ik de enige ben, al mijn vriendinnen willen hier weg”.

Boelat en Boelat, twee Kirgizische vrienden met dezelfde naam, verkopen beide ijs in het park. Op grote bakfietsen met koelboxen trappen ze langzaam langs de kade. ,,Wij zijn twee jaar geleden al weggegaan”, leggen ze uit. ,,Wanneer je 18 bent heb je bij ons twee keuzes. Of je blijft in je thuisland en blijft arm, of je gaat weg om geld te verdienen”. Met allerlei baantjes bekostigen ze hun studie. Een van de jongens wil arts worden, de ander studeert economie. ,,In de Sovjet-Unie waren de opleidingen veel beter”, vertelt de jongen die arts wil worden. ,,Bij ons in Bisjkek is er de afgelopen twintig jaar geen enkel nieuw ziekenhuis gekomen, alles stort daar in elkaar”. Hij hoopt nog een jaar op Cuba te studeren. ,,Daar is het onderwijs nog gratis. Daarna ga ik terug”. De andere Boelat wil liever snel geld verdienen. ,,Er valt een hoop te smokkelen, Kirgizië ligt vlak bij de grens met China, en in Moskou kun je gemakkelijk iPhones verkopen. Dat is big-business”.

Ook Anton en zijn vrienden willen het liefst weg. Ze breken al voor de derde dag een enorme houten installatie af waar afgelopen weekend een BMX-kampioenschap over werd gefietst. ,,Weet je wat we hiervoor betaald krijgen? Duizend roebel per dag! Da’s nog geen 30 euro, en daar moet je de hele dag voor in de brandende zon werken”. Hij wil de handel in. ,,Mijn ouders hebben beide een winkel, mijn moeder is dat al begonnen in de Sovjet-tijd, nog voor ik geboren was. Ik denk dat ik de zaak moet overnemen”. Hij is blij dat hij die tijd nooit heeft meegemaakt. ,,Die dagen dat er maar een paar schoenen te krijgen was, dat niks mocht. Nu kan er veel meer, je hebt alle keus”. Toch denkt hij ook aan een toekomst in Europa. ,,Er zit hier geen schot in. Ik heb vrienden die naar Tsjechië of Spanje verhuisd zijn, daar krijg je zomaar een paspoort. Wij zitten hier de komende jaren nog met die Poetin opgescheept. Dan had je nog beter in de Sovjet-Unie kunnen wonen”.

Chodorkovski schuldig in fluisterproces

Een Moskouse rechtbank oordeelde dat Michail Chodorkovski alweer schuldig is aan fraude. Ook de komende jaren blijft Vladimir Poetin’s grootste politieke tegenstander achter de tralies.

Eenzame demonstrant

In de glazen kooi ogen de twee verdachten ontspannen. Ze maken grapjes, bladeren door een stapel documenten en knikken af en toe naar bekenden. Ondertussen leest de zenuwachtige rechter Viktor Danilkin het vonnis voor. Hij is bijna niet te verstaan. Er is geen versterking in de zaal, en Danilkin gaat met een moordend tempo door de uitspraak. Hij oordeelde dat Chodorkovski en zijn zakenparter Platon Lebedev aan het hoofd stonden van een criminele organisatie die fraude pleegde in de Russische energiesector. Volgens de rechtbank stelden valse contracten met dochterondernemingen het oliebedijf Joekos in staat onregelmatig miljarden af te romen. Drie verdiepingen lager schreeuwen honderden demonstranten om rechtvaardigheid. De oproerpolitie greep hard in en arresteert tientallen mensen met plakkaten, spandoeken en foto’s. ‘Rusland zonder Poetin!’ klonk het zelfs door tot aan de rechter, die ongestoord bleef het vonnis voordroeg zonder op of om te kijken.

Tot zijn arrestatie in 2003 was Michail Chodorkovski de rijkste man in Rusland. Hij stond bekend als een harde onderhandelaar en gaf zelfs in een recent interview nog toe ‘geen heilige’ te zijn. Hij haalde zich de woede van toenmalig president Vladimir Poetin op de hals door te breken met de stilzwijgende overeenkomst tussen het Kremlin en de oligarchen. Wanneer de rijkgeworden zakenlieden zich niet met politiek bemoeiden zou de macht hen met rust laten. Chodorkovski financierde allerlei politieke organisaties, steunde democratiseringsprojecten en lobbyde in het buitenland voor politieke doeleinden. Maar toen zijn olieconcern Joekos op het punt stond een ander bedrijf over te nemen werd Chodorkovski opgepakt en twee jaar later veroordeeld wegens fraude. Joekos ging failliet en de losse onderdelen werden per opbod verkocht. Na jaren van opsluiting in een werkkamp en zonder vervroegde vrijlating zou Chodorkovski in 2012 vrijkomen, vlak voor de presidentsverkiezingen. Met de veroordeling van maandag is dat vooruitzicht verleden tijd.

Tijdens een live-televisieshow liet premier Poetin eerder deze week al weten dat ‘een dief in de gevangenis hoort te zitten’. President Dimitri Medvedev reageerde ongekend hard op zijn leermeester en zei dat ‘niemand zich met de rechtsgang mag bemoeien’. Veel Chodorkovski-aanhangers waren hoopten dat die uitspraak wellicht wees op vrijspraak, een scenario waarbij Medvedev in het westen een hoop krediet zou krijgen. ,,Ik denk dat er geen twijfel over hoeft te bestaan wie er druk uitoefent op dit hof”, zei advocaat Vadim Kljoevgant tijdens een korte pauze bij het vonnis. ,,Dit proces is een schertsvertoning, en de aantijgingen zijn absoluut vals, al vrees ik dat de strafmaat juist heel realistisch zal worden”, voegde hij daar aan toe. De overheid heeft er alles aan gedaan om de veroordeling zo stil mogelijk te laten verlopen. De uitspraak werd verplaatst naar de laatste dagen van het jaar, wanneer de westerse wereld vakantie viert. De veroordeling speelde zich bovendien af in een kleine rechtbank waar amper plaats is voor verslaggevers. Hoe lang Chodorkovski en Lebedev nog in de gevangenis moeten zitten is pas duidelijk wanneer het hele vonnis is voorgelezen, iets wat waarschijnlijk nog dagen in beslag zal nemen.

Premier Poetin wil de tijger redden

Het gaat zo slecht met de tijgerpopulatie dat het wilde dier bijna is uitgestorven. Zonder een concreet actieplan vallen ook de laatste 3200 tijgers ten prooi aan stropers. Rusland neemt het voortouw en organiseert deze week een internationale top die het tij moet keren.

Op uitnodiging van de Russische premier Vladimir Poetin komen de leiders van twaalf Aziatische landen deze week samen in Sint-Petersburg voor een eerste internationale tijgertop. Waren er een eeuw geleden nog zeker 100.000 wilde tijgers, nu zijn er naar schatting nog maar 3200 over. De situatie is zorgwekkend. Vanwege stropers, illegale smokkelhandel, ontbossing en een versnippering van het leefgebied van de tijger kan het wilde dier in korte tijd uitgestorven zijn. Samen met onder andere China, India en Maleisie wil Poetin verschillende plannen stoomlijnen en bijna 300 miljoen euro vrijmaken voor een gezamelijke aanpak. Er moet de komende vijf jaar zo’n 1,2 miljoen vierkante kilometer bosgebied worden gereserveerd en er is een directe nood aan 115 verschillende broedgebieden. De conferentie in Sint-Petersburg heeft de doelstelling om in 2022 het huidige tijgerbestand te verdubbelen.

In de afgelegen Primorje-regio in de buurt van de havenstad Vladivostok leven naar schatting 400 wilde tijgers. Omdat ook herten en wilde zwijnen steeds minder voorkomen gaan de hongerige tijgers soms op jacht in bewoonde gebieden waar de buurthonden ten prooi vallen en bewoners soms moeten rennen voor hun leven. Bovendien zijn de tijgers in de bewoonde gebieden juist weer het slachtoffer van stropers, die zelden voor de rechter komen omdat ze zeggen te handelen uit noodweer. Deze week nog liep een jager verwondingen op nadat hij werd aangevallen door een Amoertijger, die hij vervolgens om het leven bracht. ‘Het stikt in Rusland van de stropers, opruiende en vooral oerdomme jagers’, legt Pavel Fomenko uit, de coordinator van het lokale programma van het wereldnatuurfonds in Vladivostok. Van de vele honderden meldingen van illegale stroperij kwamen er het afgelopen jaar slechts twintig voor de rechter. ‘Steeds vaker zijn er conflicten tussen mens en dier’, schrijft Fomenko in een persverklaring. ‘Wat we hier nodig hebben is een rehabilitatiecentrum om de gevangen dieren uiteindelijk weer in de natuur los te laten’.

Hoewel er flinke straffen op staan is er veel illegale tijgerhandel in Rusland. Vlak over de grens in China is er een grote vraag naar de botten en de geslachtsorganen van de tijgers, en ook in Rusland zelf levert een authentiek tijgervel zeker tienduizend euro op. Premier Poetin zet zich al jaren in voor het behoud van uitstervende diersoorten. Een paar maanden geleden nam hij nog deel aan een walvisexpeditie en twee jaar geleden wist hij volgens de Russische pers een cameraploeg te redden door een Amoertijger met een verdovingspistool uit te schakelen. Volgens de Russische Minister van Milieuzaken Joeri Troetnev kan de tijgertop in Sint-Petersburg de toon zetten. Wanneer het tijgerbestand groeit en de doelstellingen gehaald worden moet volgens hem ook klimaatverandering op te lossen zijn.

‘Hij gaf 1000 roebel en zei: ‘laat de rest maar zitten!’

In supermarkten, kioskjes, bij kleine standjes in de metro of uit ingemetselde automaten, overal zijn de felgekleurde Russische roddelbladen te koop. De keuze is enorm, van vele tientallen televisiegidsen tot speciale gelegenheidsglossy’s. In de meeste kiosken verdwijnen de serieuze weekbladen en de paar onafhankelijke kranten onder de enorme stapel lief en leed.

Net als de meeste roddelbladen brengt de Russische pers het nieuws vanaf de rode lopers in Hollywood of Cannes. De vakantie van Julia Roberts, de ongelukkige liefdes van Drew Barrymore, hoe Michael Dougles vecht tegen kanker en wat Sylvester Stallone schrijft op Twitter. Veel reportages en interviews zijn opgekocht uit buitenlandse bladen. Het dikke ‘Hello!’ opent met een fotoreportage van het huwelijk van Julio Iglesias en heeft, net als concurrent ’7dnej’ (Zeven Dagen) een groot interview met regisseur Quentin Tarantino. Toch heeft het een verplicht karakter, de bladen pakken liever uit met Russische sterren.

Met zijn blonde haar en blauwe ogen is drievoudig wereldkampioen kunstschaatsen Evgeni Ploesjenko al jaren publiekslieveling. Toen hij dit jaar tijdens de Olympische Spelen in Vancouver het goud verloor aan de Amerikaan Evan Lysacek was de verontwaardiging enorm. De boulevardpers schreef dat de Olympische Spelen een groot corrupt nest was en dat er gewoon sprake was van een ‘anti-Russisch’ sentiment. Bij 7dnej staat hij pontificaal op de cover. De 27-jarige sportman heeft ‘genoeg van alle schandalen’. Vorige maand legde de Internationale Schaatsunie hem een schorsing voor onbepaalde tijd op. Vanwege een blessure kon hij niet deelnemen aan de wereldkampioenschappen, maar figureerde hij wel in een aantal schaatsshows. Hij zegt dolgelukkig te zijn met zijn tweede vrouw Janna. ‘Ze is mijn vrouw, mijn beste vriend en mijn geliefde. Op haar kan ik bouwen en ik hoop dat het de rest van mijn leven zo mag blijven’. Het blad brengt hun huwelijksfoto’s en laat het echtpaar poseren in een duur hotel. Hij lijkt nog het meest in zijn element in een sportwagen met vleugeldeuren. Ploesjenko veroverde de harten van vele miljoenen Russische vrouwen. Hij rookt niet, drinkt niet en danst hartstochtelijk. De roddelbladen noemen hem de ideale schoonzoon.

Zijn vrouwelijke tegenpool is de televisiester Ksenia Sobtsjak, die de afgelopen jaren niet zonder reden naam maakte als de Russische Paris Hilton. Ze duikt op in seksvideo’s, crasht dure auto’s en verlaat feestjes zelden zonder iemand een drankje in het gezicht te gooien. Het liefdesleven van ‘de bekendste blondine van het land’ wordt breed uitgemeten. Ksenia Sobtsjak is de dochter van Anatoli Sobtsjak, de oud-burgemeester van Sint-Petersburg en politiek leermeester van premier Vladimir Poetin. Volgens veel analisten is Poetin schatplichtig aan de familie Sobtsjak en hebben de televisiester en de premier goed contact met elkaar. Dat de vedette korte lijntjes naar het Kremlin heeft bleek eind 2007, toen een aantal passagiers in een Aeroflot-vlucht naar New York het idee hadden dat de piloot dronken was. Een telefoontje van Ksenia uit de businessclas en de hele crew moest vervangen worden.

De Russische media staat onder strenge controle van het Kremlin. Ook in de boulevardbladen komen de machthebbers veelvuldig in beeld. In de reportage ‘Wij hebben Poetin gezien!’ trekt StarHit op met premier Poetin die eind augustus in een gele Lada zo’n 2000 kilometer snelweg in het oosten van Rusland inaugureerde. Op de foto staat ondermeer het bankje van Albina en Viktor Nikolaev waar Poetin op zat om een praatje te maken en figureren de flesjes water die serveerster Tatjana Kopitova aan de premier verkocht. Opmerkelijk is dat het blad openlijk schrijft over de reserve-auto’s die onderweg mee waren. Het Lada-concern trok alles uit de kast om te verbergen dat de eerste Lada het al na een paar honderd kilometer begaf. Een medewerker van een tankstation is nog altijd verguld toen de premier onderweg kwam tanken. ‘Hij gaf een biljet van 1000 roebel (25 euro) en zei: ‘Laat de rest maar zitten!’

In de rubriek ‘Het echte leven’ gaat StarHit in het laatste nummer een ronde langs de slachtoffers van een vliegramp van twee jaar geleden in de buurt van Perm. Alle 88 passagiers kwamen om het leven, de roddelkrant kijkt hoe het met de nabestaanden gaat. Svetlana Misjiko denkt nog vaak aan haar man Pjotr, maar hun 5-jarige dochter Alesja is haar vader al bijna vergeten. ‘Ze vraagt nooit meer om hem, dat zal wel komen als ze wat ouder is’. Op een volgende pagina het unieke verhaal van een stewardess aan boord van de Toepolev die vorige week een noodlanding maakte in een Siberisch bos. De passagiers gingen na de noodlanding op zoek naar paddestoelen en het boordpersoneel maakte zich vooral druk over het feit dat de Toepolev waarschijnlijk afgeschreven zou worden. ‘We vinden het zo jammer voor het vliegtuig’, legt Elena Razoemova uit. Of het angstig was? ‘Met een fantastisch team als het onze is er niets eng meer’.

Een terugkerend thema in alle roddelbladen zijn de woningen van de sterren. Hello! kijkt binnen bij de openlijk homoseksuele choreograaf en popzanger Boris Moisejev. Net als veel Russische sterren heeft hij een huis in Joermala, de badplaats aan de Letse kust. Het huis is spierwit en bijzonder minimalistisch ingericht. Vooral de huisbezoeken aan de wat oudere sterren uit de Sovjet-tijd leveren prachtig beeldmateriaal op. Sommige bekende Russen laten complete watervallen in hun appartementjes installeren. In de eerste nummers van september brengen de roddelbladen zonder uitzondering uitgebreide reportages waarin de showbizzwereld hun kinderen mee school nemen. De acteur Sergej Sjakoerov en zijn vrouw Jekaterina bregen hun zoontje Marat met een bos bloemen naar school. Sjakoerov hoopt dat hij ‘veel vriendjes’ zal maken. Opvallend is dat in de vele reisreportages de sterren de hele wereld afreizen, maar zelden in Rusland vakantie vieren. Alleen ‘Otdochni’ (Rust) schrijft in lovende woorden over Jaroslavl, de stad die afgelopen weekend zijn 1000-jarig bestaan vierde. Het is de geboortegrond van Valentina Teresjkova, de eerste vrouw in de ruimte. ‘Een ruimtestad dus’, schrijft het blad en waarschuwt lezers om niet zonder de laatste badmode, een smartphone en een nieuw merk chocolade op pad te gaan.

Russische ex-premier doet boekje open over Chodorkovski

In een Moskouse rechtbank deed de Russische ex-premier Michail Kasjanov deze week in het proces tegen olietycoon Michail Chodorkovski een boekje open over toenmalig president Vladimir Poetin. Kasjanov legt de financiële en vooral de politieke omstandigheden uit. De spanning in de rechtzaak loopt op, binnenkort moeten ook andere politici getuigen.

De Russische ex-premier en oppositiepoliticus Michail Kasjanov noemde het proces tegen oliemagnaat Michail Chodorkovski begin deze week ridicuul en volledig politiek van aard. De verdediging van Chodorkovski voerde Kasjanov op om te bewijzen waar men altijd al van uitging, namelijk dat toenmalig president Vladimir Poetin uit pure wraak Chodorkovski liet oppakken. Chodorkovski, de eigenaar van oliemaatschappij Joekos en tot zijn arrestatie in 2003 de rijkste man in Rusland, zou onder andere de Communistische Partij van geld hebben voorzien om het beleid van president Poetin te ondermijnen. Kasjanov bevestigde in zijn getuigenis dat Poetin tegen hem zou hebben gezegd dat dit de reden was hem op te laten pakken, een opsteker voor Chodorkovski, die tot op heden juist het aspect van wraak maar moeilijk hard kon krijgen. Het Kremlin wil niet reageren op de aantijgingen van Kasjanov. Dimitri Peskov, de woordvoerder van premier Poetin, laat weten dat hij zich een gesprek ‘niet te kunnen herinneren’. Sergej Oboechov, een parlementarier voor de communistische partij, laat in de Russische media weten dat zij nooit geld van Chodorkovski hebben ontvangen. ‘Dit soort informatie is open en transparant, niemand heeft ooit enig bewijs gevonden dat onze partij gefinancierd zou worden door Joekos’.

Een paar maanden na de arrestatie van Chodorkovski werd Kasjanov en zijn kabinet door president Poetin ontslagen. Kasjanov wist in zijn tijd als premier veel liberale hervormingen door te voeren en hield volgens economen de inflatie onder controle. Kasjanovs eigen reputatie is niet geheel vrij van smet. Als minister van financiën onder president Boris Jeltsin heeft hij de dubieuze bijnaam ‘Micha twee procent’ gekregen. Volgens de Russische pers zou hij bij iedere overeenkomst zo’n twee procent commissie opstrijken. De afgelopen jaren voert hij ondermeer met Garry Kasparov felle oppositie tegen het Kremlin. Volgens de Openbaar Aanklager heeft Chordorkovski miljarden gestolen bij Joekos, heeft hij een enorme belastingschuld en zou hij maarliefst 350 miljoen ton olie hebben weggemoffeld. Hij zit een veroordeling van acht jaar uit en in het huidige proces hangt hem nog eens 22 jaar werkkamp boven het hoofd.

Met de verschijning van Kasjanov gaat de zaak tegen Chodorkovski een nieuwe fase in. Eerdere pogingen van de verdediging de huidige minister van Financiën Aleksej Koedrin en de vice-premier Igor Setsjin te sommeren werden afgewezen. Ook Chodorkovski’s verzoek Poetin zelf te horen werd door de rechtbank als prematuur afgewezen. Volgende maand moeten wel German Gref, voormalig minister van economische zaken, en Viktor Christenko, gewezen minister voor industrie en handel, tekst en uitleg komen geven. Volgens veel analisten is de zaak Chodorkovski een lakmoesproef voor president Medvedev. Wanneer hij opnieuw veroordeeld zou worden zou dat betekenen dat in feite premier Poetin nog altijd het recht naar eigen hand zet. Vorige week nog begon Chodorkovksi een tweedagse hongerstaking omdat zijn voorarrest met drie maanden werd verlengd. Volgens een recent decreet van president Medvedev hoeven verdachten van economische delicten niet langer in voorarrest. De Moskouse rechtbank oordeelde echter dat dit geval daar een uitzondering op is, Chdorkovski maakte dinsdag bekend daar niet tegen in beroep te zullen gaan. De gewezen oliemagnaat verblijft nu in een pre-detentie gevangenis waar de condities nog erbarmelijker zijn dan in gewone Russische gevangenissen en werkkampen.

Revolutie zonder tulpen

Terwijl winkelcentra en markten geplunderd werden riep de Kirgizische oppositie donderdagmorgen een nieuwe regering uit. De Kirgizische president Bakijev lijkt spoorloos maar liet over de radio weten ‘geen enkele reden’ te zien op te stappen. Amper twee dagen na het begin van de gewelddadige protesten lijkt de machtswisseling in Kirgizià« een feit.

,,Noem het een revolutie, noem het een volksopstand. Het is hoe dan ook onze manier om duidelijk te maken dat we democratie en rechtvaardigheid willen”, liet de nieuwe zelfbenoemde Kirgizische premier Roza Otoenbajeva (59) weten tijdens een chaotische persconferentie woensdagnacht in het parlementsgebouw dat eerder die dag nog aan puin geslagen werd. De oppositie liet weten dat er een tijdelijke regering op poten is gezet die zes maanden het land zal besturen. President Koermanbek Bakijev is spoorloos, maar liet donderdagmiddag nog tegenover een Russisch radiostation weten ‘geen enkele reden’ te zien om op te stappen. Activisten sloegen eerder de minister van Binnenlandse Zaken Moldomoesa Kongantijev en Vice-Premier Akylbek Zjaparov het ziekenhuis in. Het was Vladimir Poetin die donderdagmorgen in een telefoongesprek met Otoenbajeva de machtswisseling erkende. Volgens de persdienst van de Russische premier garandeerde Otoenbajeva Poetin dat ‘de volksgerering de situatie in Kirgizià« volledig onder controle heeft’ en verzocht Rusland om economische steun. Rusland is de belangrijkste handelspartner en de financiele suikeroom van het straatarme Kirgizià«. Gedurende de nacht werden verschillende winkelcentra in de stad leeggehaald en braken hier en daar rellen uit. Volgens ooggetuigen heerst er complete anarchie in de hoofdstad. Volgens de laatste tellingen kwamen er bij het geweld de afgelopen dagen zeker 68 mensen om het leven en raakten er nog eens 400 gewond.

De geweldadige machtswisseling begon dinsdagmiddag in de noord-westelijke stad Talas toen een woedende menigte het presidentià«le gebouw binnendrong. De Kirgizià«rs zijn kwaad over de almaar stijgende kosten voor het levensonderhoud. De energieprijzen zijn de afgelopen maanden fors omhoog gegaan en in de winter zaten grote delen van het land lange tijd zonder gas of elektra. Ook beschuldigt men president Bakijev van corruptie en machtsmisbruik. De protesten sloegen snel over naar de hoofdstad, waar de ordetroepen het vuur openende. De betogers namen de wapens op, veroverden het parlement, de staatstelevisie en andere publieke gebouwen en wisten snel de juiste oppositieleiders bij elkaar te brengen. Het was merkwaardig genoeg ook de Russische premier Vladimir Poetin die een goede analyse gaf van wat er fout is gegaan in Kirgizià«. ,,Toen president Bakijev aan de macht kwam trok hij hard van leer tegen de gevallen president vanwege machtsmisbruik en vriendjespolitiek. Ik heb het idee dat hij in de kuil is gevallen die hij zelf gegraven heeft”, liet hij tijdens een persconferentie weten. De gevluchte president kwam vijf jaar geleden aan de macht na de zogenaamde ‘tulpenrevoltuie’, een vreedzame opstand analoog aan de eerste machtswisselingen in Oekraà¯ne en Georgià«. Ook in Kirgizià« werden de democratische hervormingen niet doorgevoerd en kwam er weinig tot niets van de verkiezingsbeloftes. In juni werd Bakijev nog met 78 procent van de stemmen herkozen in verkiezingen die volgens internationale waarnemers een aanfluiting waren.

De nieuwe ‘volksregering’ staat voor de uitdaging op korte termijn de orde in het land te herstellen en het vertrouwen van zowel Rusland als de Verenigde Staten te winnen. Beide landen hebben belangrijke militaire bases in het land. Rusland liet al weten zo’n 150 extra militairen te sturen om haar eigen burgers te beschermen. De Amerikaanse legerbasis nabij de Noordelijke stad Manas is een van de belangrijkste logestieke knooppunten voor de NAVO-troepen in Afghanistan. Ook moet de overheid alles in het werk stellen om energietekorten te voorkomen. Kirgizià« trok de afgelopen jaren herhaaldelijk aan het kortste eind in een regionale machtsstrijd om beperkte energieleveranties. In verschillende delen van Kirgizià« instaleren oppositiegroeperingen hun eigen mensen als burgemeesters, gouveneurs en lokale machthebbers. Volgens de nieuwe regering zijn door het hele land groepen vrijwilligers op pad om de orde te bewaken.