Hij is al tien jaar aan de macht en nog nooit heeft hij zo hard moeten werken. De Russische premier Vladimir Poetin vliegt sinds de crisis kris-kras door alle elf tijdzones van het land om overal problemen op te lossen.

De piloten van het overheidsvliegtuig van Vladimir Poetin maken overuren. Persbureau Reuters wist het te turven, afgelopen vrijdag legde de premier ruim 12.000 kilometer af, elf uur in zijn presidentiele vliegtuig en nog eens twee uur in een helicopter. Volgens de televisiestations zag de kwieke 56-jarige Poetin er niet vermoeid uit na de lange vluchten. Poetin legt graag het accent op zijn sportieve imago en laat zich veelal fotograferen met ontbloot bovenlijf.

Afgelopen vrijdag bezocht de premier Mirni, de belangrijkste diamantmijn in het land. Hij zegde toe RosAl, een bedrijf dat bijna een kwart van ’s wereld diamenten oplevert, te steunen met bijna 800 miljoen euro aan overheidsgeld. Later die dag bezocht hij elders in Siberie de getroffen Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale waar vorige week bij een ongeluk ruim vijftig mensen om het leven kwamen. Poetin beloofde de families van de slachtoffers financiele steun, en stapte op het vliegtuig richting de poolcirkel. In het afgelegen Igarka bezocht de premier een gasveld en kondigde hij aan de belasting die het autonome Jamel-Nenetsdistrict heft over de gaswinning binnenkort te willen schrappen.

Er zit een patroon in de reislust van de Russische premier. Overal waar hij komt zijn er problemen en dreigt er sociale onrust. Het scenario is altijd hetzelfde. De premier komt, geeft de lokale machthebbers er van langs en deelt een som met geld uit om de problemen op te lossen. Het bestrijden van sociale onrust is dan ook een van de topprioriteiten van het Kremlin. Toen de kleine stad Pikaljovo ten oosten van Sint-Petersburg een aantal maanden geleden dreigde een snelweg te versperren werd Poetin per helicoper ingevlogen om het probleem te sussen.

In Pikaljovo ging de fabriek waar het hele dorp van afhankelijk was failliet. Verschillende analisten wezen er toen al op dat er in Rusland ‘honderden Pikaljovos’ te vinden zijn, steden waar de crisi zo hard toeslaat dat de anders zo kalme bevolking de straat op gaat. De crisis legt dan ook de gevoelige kant van de alleenheerschappij van de Russische premier bloot. Alleen de machtigste man in het land kan de diepgewortelde problemen oplossen.

Deze maand viert Rusland het tienjarig jubilium van Vladimir Poetin als machthebber. Op 9 augustus 1999 promootte de kwakkelende president Boris Jeltsin de pas benoemde chef van de veiligheidsdiensten tot premier. Twee presidentschappen en bijna tien jaar later is Poetin weer premier. In die jaren zag Rusland de levenstandaard flink omhoog gaan. De economie veerde op en de groeicijfers overtroffen elkaar ieder jaar. De crisis maakt daar snel een einde aan. Deze week werd bekend dat de hoeveelheid buitenlandse investeringen in de eerste helft van 2009 met 45 procent zijn gedaald.

Terwijl de levensstandaard omhoog ging werd het volk de duimschroeven aangedraaid. Veel van de verworven vrijheden uit de jaren na de val van de Sovjet-Unie werden onder het beleid van Poetin teruggedraaid. Journalisten worden vermoord, organisaties die zich bezighouden met mensenrechten hebben een zuur bestaan en de corruptie is in Rusland alleen maar toegenomen. Niet zonder succes heeft Vladimir Poetin de afgelopen jaren een beeld van zichzelf willen schetsen als ‘de goede tsaar’. Toch zijn de waarderingscijfers voor de machthebbers recentelijk gekelderd. Volgens het Joeri Levada centrum, een van de weinige betrouwbare onderzoeksinstituten in Rusland, is ruim 78 procent van de bevolking tevreden met Poetin. Tien jaar geleden was dat nog 88 procent. Ruim 30 procent van de ondervraagden geeft aan dat de afgelopen tien jaar Vladimir Poetin ‘niet erg effectief’ is geweest. Waren een jaar geleden de meeste Russen er nog trots op dat Rusland een prominente rol in de wereld speelde, dit jaar is dat gevoel volgens de peiling compleet verdwenen. Tijd voor bezinning is er voor de premier niet. Woensdagochtend verwacht men hem voor de eerste onafhankelijkheidsdag in Tsinvali, de hoofdstad van het vorig jaar op Georgie veroverde Zuid-Ossetie.

De Russische vliegtuigindustrie heeft het zwaar te voorduren. Toch doet men ook dit jaar op de internationale luchtvaartbeurs MAKS goede zaken. Internationale samenwerking heeft de toekomst.

Trotse piloten en gewezen officieren pinken een traantje weg bij het weerzien met de Toepolev-144. Het supersonische vliegtuig dat sprekend lijkt op de Frans-Britse ‘Concorde’ is sinds het einde van de Sovjet-Unie al niet meer in gebruik. Het antieke vliegtuig staat geparkeerd tussen de glimmende straaljagers, helicopers en passagiersjets die het de toekomst van de Russische luchtvaartindustrie moeten zijn. Het is een komen en gaan van generaals, diplomaten en internationale militaire delegaties. Bij de ingang wapperen de Israelische en de Iraanse vlag broederlijk naast elkaar.

De tweejaarlijkse civiele en militaire luchtvaartbeurs MAKS op het Zjoekovski-vliegveld net buiten Moskou heeft het dit jaar niet gemakkelijk. Zondag raakten twee straaljagers tijdens een oefening met elkaar in botsing. Een piloot kwam om het leven, twee anderen raakten gewond en de twee vliegtuigen kwamen op een dorpje terecht. Eerder al liet de Amerikaanse militaire delegatie het afweten, er moet van president Obama bezuinigd worden.

Premier Vladimir Poetin opende dinsdag de beurs en gaf de Russische luchtvaartindustrie er flink van langs. Er heerste volgens hem een chronisch ‘gebrek aan discipline’ en hekelde de ‘verliesmakende contracten’ die volgens hem werden getekend. Toch kondigde hij de koop van 64 Sukhoi-straaljagers en een flinke kapitaalinjectie aan. Hoewel er continue militaire delegaties uit alle delen van de wereld te vinden waren is de beurs vooral een Russische aangelegenheid. De grootste slag wordt geslagen op de interne markt. Van de negen expositiehallen is er slechts eentje met internationale deelnemers. Rusland mag dan gevechtsvliegtuigen leveren aan Aziatische, Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse staten, de markt van de voormalige Sovjet-Unie lijkt belangrijker.

Volgens Henk Elkenkamp van het Amerikaanse Rockwell & Collins heerst er een dubbel beleid in Rusland. ,,Aan de ene kant wil men de oude industrie nieuw leven inblazen, aan de andere kant zoekt men westerse technologie. Er ligt wat betreft vliegtuigbouw een enorme infrastructuur in Rusland, maar ze hebben een flinke achterstand.” Volgens Elkenkamp liggen de Russische modellen niet goed in de markt. ,,Daarom maken ze van veel vliegtuigen en straaljagers verschillende versies. Eentje voor de landen van de voormalige Sovjet-Unie en eentje voor de rest van de wereld.”

De beurs mag dan vooral Russisch zijn, de toekomst ligt in internationale samenwerking. Met India ontwikkelt Rusland het Brahmos-raketsysteem, kruisraketten die vanaf vliegtuigen, voertuigen en onderzeeers gelanceerd kunnen worden. Generaals geven schoorvoetend toe dat Rusland qua geavanceerde technologie in de toekomst niet alleen kan optrekken. Volgens Toon Akkermans van de Nederlandse NCIM-groep ziet de hedendaagse situatie er anders uit. ,,De militaire grootmachten staan voor een nieuwe uitdaging. Je moet niet meer denken in termen van militaire bondgenoootschappen maar eerder aan een a-symmetrische vijand als Al-Qaida. Ons werk veranderd. In Afghanistan laat de Taliban bermbommen ontploffen met mobiele telefoons. Wij makken ‘jammers’ die het signaal verstoren. Ook hier zijn daar partners voor te vinden.”

Het is echter de Sukhoi Superjet 100 die de show steelt op Zjoekovski. Een glimmend nieuw passagiersvliegtuig van Russische makelij voor korte en middellange afstanden. Het is voor het eerst sinds het einde van de Sovjet-Unie dat Rusland met een nieuw passagiersvliegtuig komt. De meeste Russische vliegtuigmaatschappijen vliegen met oude Toepolevs of tweedehands vliegtuigen van Boeing of Airbus. Het mag dan een Russisch vliegtuig zijn, de motoren en een groot deel van de apparatuur komen uit West-Europa. Tofh is het nog onduidelijk of de Sukhoi Superjet wel in Europa mag vliegen, er zijn allerlei problemen met de certificatie van het toestel. ,,Geen probleem”, weet een woordvoerder van Sukhoi. ,,Er is voorlopig genoeg vraag naar het vliegtuig in dit deel van de wereld.”

foto’s: Olaf Koens

Vorige maand sloot de Russische overheid de enorme Tsjerkizovski-markt, volgens de officiele lezing een broeinest van illegale waar en sanitaire problemen. Het zorgde zelfs voor een diplomatieke rel met China. Ondertussen verkopen de Tsjerkizovski-verkopers hun goederen op andere markten in de stad.

Een ‘Pokia E73 of een ‘Akkle iPhone’, ze liggen breed uitgestalt in de verschillende kraampjes van de Moskvoretski-markt in het zuiden van de stad. Een 18-jarige Russische jongen met een bril toont de nieuwste piratenmodellen. ,,Je kunt bij mij ook de echte kopen, maar die zijn drie keer duurder”, legt hij uit. De Moskvoretski-markt is een van de vele enorme marktplaatsen in Rusland, ergens hebben ze iets weg van een oosterse bazaar. Je kunt het zo gek niet bedenken of het is er te koop. Van moertjes en boutjes voor Sovjet-radio’s tot bromfietsen en vers rundvlees uit Dagastan. De prijzen zijn er vele malen lager dan in de winkelcentra en supermarkten in de stad.

De verkopers op de Moskouse markten hebben alle reden zich zorgen te maken. Vorige maand draaide de overheid de Tsjerkizovski-markt op slot, de grootste markt in heel het land. Volgens de overheid verkochten de veelal illegale verkopers er allerlei smokkelwaar. Eigenaren moeten documenten laten zien wanneer ze weer toegang willen krijgen tot hun winkeltjes. De schade loopt in de miljarden. Volgens Chineze cijfers gingen alleen al verkopers uit de stad Wenzjou voor ruim 600 miljoen euro het schip in. Een Chineze diplomatieke delegatie probeert wanhopig te voorkomen dat op 1 september de bulldozer over het complex gaat.

De Tsjerkizovski-markt staat onder contrle van Telman Ismailov, een steenrijke zakenman uit Azerbeidzjan. Hij liet eerder dit jaar een enorme luxe-hotel aan de Turkse kust optrekken. Dat kwam hem op kritiek van premier Vladimir Poetin te staan. ‘Zulke hotels kun je beter in Sotsji laten bouwen’, meende hij. Hij kreeg van Ismailov repliek die niet ver van de waarheid staat. ‘Wanneer ik zo’n hotel zou laten bouwen bij Sotsji zou ik drie keer zoveel kwijt zijn aan corruptie en omkoping’. Niet veel later verschenen de eerste controles op de de markt.

Ook racisme speelt een rol in de strijd om de marktplaatsen. De afgelopen jaren hebben vooral migranten uit de Kaukasus en Centraal-Azie de verkoop onder controle gekregen. Het Kremlin voerde twee jaar geleden een wet in die alleen Russische staatsburgers het recht gaf om op markten te staan. Hoewel er de afgelopen jaren meer Russische verkopers te vinden waren waren de meeste verkopers nog altijd Azerbeidzjani’s, Armenen, Kirgiziers, Tadzjieken, Oezbeken en Kazachen. Op een aantal markten in Moskou is het de afgelopen tijd tot een handgemeen gekomen tussen verschillende etniciteiten. De Russische overheid wil de migranten het werk moeilijker maken en hoopt dat er daarmee meer baantjes vrijkomen voor Russische staatsburgers. Een tactiek die volgens analisten een averechts effect zal hebben.

Op de Moskvoretski-markt laten de Russische en de Azerbeidzjaanse koopmannen elkaar met rust. Ze maken zich meer zorgen om de nieuwe concurrentie uit de gesloten Tsjerkizovski. ,,Die Chinezen en Vietnamezen, die moeten we hier niet hebben!” schreeuwt Dzjamir. Hij verkoopt leren jassen. ,,Als iemand een klacht heeft dan krijgt hij van mij altijd een nieuwe jas. Probeer dat maar eens met een Chinees!” De illegale verkopers proberen hun waar elders aan de man te brengen. Bij metrostation Vychino staat een kleine vrachtwagen waar de jurkjes en t-shirts voor iets meer dan twee euro per stuk in rap tempo worden verkocht. ‘100 roebel, nieuwe jurk, prima prijs!’ roept een man in gebroken Russisch. Binnen een kwartiertje is zijn complete vracht verkocht.

Vandaag begint in Moskou opnieuw de zaak tegen een viertal verdachten die terechtstaan voor medeplichtigheid aan de moord op journaliste Anna Politkovskaja. Eerder dit jaar werden ze nog vrijgesproken. De familie ziet liever dat de dader gevonden wordt.

Een muur in Manchester. Foto: OpenDemocracy

Alweer begint de zaak achter gesloten deuren. Dit keer moet het hele proces nog eens dunnetjes worden overgedaan. Afgelopen februari werden de verdachten nog vrijgesproken, vorige maand annuleerde het Russische hooggerechtshof de vrijspraak. Terwijl de dader noch de opdrachtgever gevonden is begint het hele proces weer opnieuw.

De zaak Politkovskaja staat opnieuw in het daglicht nadat ruim twee weken geleden de Tsjetsjeense journaliste en mensenrechtenactiviste Natalia Estemirova werd vermoord. Op 15 juli werd haar lichaam in een weiland net over de Tsjetsjeense grens in Ingoesjetie gevonden nadat ze eerder die dag bij haar huis werd opgewacht. Estemirova en Politkovskaja waren bekenden van elkaar, en paradoxaal genoeg won Estemirova twee jaar geleden nog de Anna Politkovskaja-prijs.

Beide vrouwen deinsden er niet voor terug de schimmige waarheid in Tsjetsjenie naar boven te brengen. Politkovskaja werkte voor het kritische ‘Novaja Gazeta’ en was een uitgesproken opponent van toenmalig president Vladimir Poetin. Ze publiceerde en onthulde regelmatig schandalen over het optreden van het Russische leger en de terreur van Ramzon Kadyrov, de president van Tsjetsjenie. Ze moest dat op 7 oktober 2006, de verjaardag van Vladimir Poetin, met de dood bekopen.

Volgens het Openbaar Ministerie was het de tsjetsjeen Roestam Machmoedov die vier schoten op Politkovskaja loste. Hij is nog altijd voortvluchtig, maar zijn twee jongere broers Dzjabrail en Ibrahim Machmoedov worden verdacht van medeplichtigheid. Ze zouden het gebied rondom het appartementje van Politkovskaja een tijd lang in de gaten hebben gehouden en gaven op de dag van de moord hun broer een lift. Behalve de twee broers staan ook voormalig politieagent Sergej Chadzhikoerbanov en geheim agent Pavel Rjagoezov opnieuw voor de rechter. Ook zij werden in Februari vrijgesproken in aparte maar gerelateerde zaken.

Anna Stavitskaja, een van de advocaat voor de nabestaanden van Politkovksaja, laten volgens een Russisch persbureau weten niets te zien in de nieuwe zaak. ,,We staan compleet achter de eerdere vrijspraak, er is geen reden om dat terug te draaien”. Ook Ilja Politkovski, de zoon van de vermoorde journaliste, ziet liever dat de moeite word gestoken in het vinden van de dader. ,,Wij gaan er woensdag op aandringen dat het onderzoek weer opgengaat”, liet hij persbureau AFP weten. In januari werd een andere advocaat van de familie, Stanislav Markelov, op klaarlichte dag in het centrum van Moskou doodgeschoten. Ook een andere journaliste van Novaja Gazeta, Anastasia Baboerova, kwam daarbij om het leven.

Tijdens het vorige proces bleek al dat het onderzoek naar de moord rommelig verloopt. Er verdwenen SIM-kaarten, computers en beelden van beveiligingscamera’s waarop de moordenaar te zien was. De vrijspraak was dan ook een pijnlijke afgang voor de aanklager. Het nieuwe proces zal weinig ophelderen. Niet alleen ontbreekt de dader, ook van de opdrachtgever ontbreekt ieder spoor. De familie van Politkovskaja heeft meerdere malen aangegeven dat de moord niet op zichzelf staat. Jarenlang was Anna Politkovskaja het slachtoffer van bedreiging, mishandeling en zelfs vergiftiging.

Hij heeft een liberaal imago en is populair onder de bevolking. Vandaag komt Dimitri Medvedev naar Nederland. Maar heeft hij daadwerkelijk de macht in Rusland?

Bibberend zaten de gemeentebestuurders, de vakbonden, de functionarissen en de administratie van Pikaljovo twee weken geleden rondom een paar tafels. Aan het hoofd zat Vladimir Poetin. ,,Waarom loopt iedereen hier als kakkerlakken rond en worden zaken pas opgelost als ik kom?”, vroeg hij. Met gebogen hoofd moest ook Oleg Deripaska, tot voorkort de rijkste man in Rusland, een convenant tekenen. Buiten stonden de bewoners met bloemen op de Russische premier te wachten, hij had de crisis ‘opgelost’ in het stadje waar al maanden niemand meer werk heeft. Het beeld was duidelijk. In Rusland is Vladimir Poetin aan de macht.

Hoewel president Dimitri Medvedev al ruim een jaar de sleutels van het Kremlin heeft is hij nog altijd met handen en voeten gebonden aan zijn mentor en voorganger Vladimir Poetin. Een onafhankelijk onderzoek peilde een paar maanden geleden dat slechts 12 procent van de bevolking het idee heeft dat president Medvedev bij machte is. Ruim 34 procent denkt dat Poetin de touwtjes in handen heeft. Toch is het politieke tandem populair, volgens hetzelfde onderzoeksbureau is ruim 72 procent van het volk tevreden met hun president, een klein verschil met president Poetin die populariteitscijfers van 78 procent geniet.

De 43-jarige jurist Medvedev moet het liberale imago van Rusland hooghouden. Hij is jong, spreekt redelijk Engels en heeft innovatie, de bestrijding van corruptie en toenemende politieke vrijheid tot de speerpunten van zijn beleid gemaakt. Het politieke wonderkind was in 2000 al verantwoordelijk voor de verkiezingscampagne van Poetin en werd later gepromoveerd tot hoofd van staatsbedrijf Gazprom. Als president gaf hij een van zijn eerste interviews aan de onafhankelijke krant Novaja Gazeta en onderhoudt regelmatig contact met de verschillende oppositiepartijen. Toch is er een jaar na zijn aantreden weinig vooruitgang geboekt. Rusland blijft een van de gevaarlijkste landen ter wereld voor journalisten, de oppositie heeft amper bewegingsvrijheid en de corruptie viert er hoogtij.

Medvedev laat het op de cruciale momenten afweten. Dat werd enkele maanden na zijn aantreden pijnlijk zichbaar tijdens de korte oorlog die Rusland voerde met Georgie. Terwijl Poetin de troepen in de Kaukasus toesprak en de Franse president Sarkozy beloofde de Georgische president Saakasjvili ‘aan zijn ballen op te hangen’ was Medvedev vrijwel onzichtbaar. Of het nu de conflicten in de Kaukasus, het gasconflict met Oekraine of de aanpak van de economische crisis is, altijd duikt premier Vladimir Poetin op als de grote leider.

Deze week brengt Medvedev op uitnodiging van premier Balkenende een bezoek aan Nederland. Op vrijdag staan de opening van de Amsterdamse vestiging van het Hermitagemuseum op het programa en de volgende dag zullen er bilaterale bespringen plaatsvinden. Vervolgens zal Medvedev met minister Van der Hoeven van Economische Zaken en enkele sleutelfiguren uit het Nederlandse zakenleven een rondvaart maken door de Amsterdamse grachten.

Eind 2007 stond toenmalig president Poetin voor een groot dilemma. Om aan te blijven moest hij de grondwet wijzigen en daarmee zou hij al zijn democratisch krediet bij westerse landen verspelen. Hij sloot een monsterverbond met de Verenigd Rusland-partij waarbij hij Medvedev aanwees als opvolger en zelf de positie van premier op zich nam. Om de Russische grondwet alleen een maximum stelt aan twee aaneenvolgende termijnen kan Vladimir Poetin dus op ieder moment terugkeren als president. Een politieke meesterzet.

Hoewel analysten er vaak op wijzen de rol van Medvedev niet zomaar te margaliseren valt is iedereen het er over eens dat Vladimir Poetin nog altijd de machtigste man in Rusland is. Volgens de meeste experts is er tot op heden weinig conlict tussen beide. Dat kan nog komen. Het is nog maar de vraag of Medvedev in 2012 de macht wil overdagen. Deze week liet Poetin nog dubbelzinnig weten dat ‘het belangrijk is voor het land dat er continuiteit zit in het leiderschap’. Hij doelde daarbij niet op president Medvedev maar op zichzelf.

De afgelopen jaren was in Rusland ‘the sky the limit’. Overal in het land werden nieuwe megalomane bouwprojecten gepresenteerd. De crisis trekt een rode streep door de bouwplannen.

Van deze beveiligingsmedewerker mag ik niet fotograferen. Erg kwaad is hij niet (foto: Olaf Koens)

Op de bouwtekeningen ziet het er indrukwekkend uit. Net buiten het historisch centrum van de stad moet aan de oevers van het water het hoofdkwartier van Gazprom verschijnen, een futuristische constructie zo hoog als de Eiffeltoren in Parijs. Een half jaar voor de geplande oplevering is er op de locatie niet veel meer dan een bouwput te zien. Op een doordeweekse dag zijn er amper 30 mensen aan het werk.

,,Je begrijpt wel er in dit tempo over tien jaar nog geen toren staat”, zegt een vlechtwerker die in zijn auto stapt. ,,Maar ik mag er niets over zeggen”, voegt hij daar aan toe. Iedereen die met het project te maken heeft moet de kaken op elkaar houden. Ook de verantwoordelijke aannemer wil niets zeggen over de vorderingen van het project. Ondertussen vieren de buurtbewoners feest. ,,We hebben er alles aan gedaan om dit te voorkomen, we hebben hemel en aarde bewogen, de stad wou niet naar ons luisteren. En nu is het geld op. We hebben gewonnen”, aldus Sergej Rozkov (34) die met zijn dochter een wandeling langs de kade maakt. ,,Het is een schande. Dit is geen Moskou. Sint-Petersburg is een historische stad waar nog nooit hoogbouw heeft plaatsgevonden. Dat moet zo blijven. Ik hoop dat de crisis iedereen weer een lesje leert.”

In november van vorig jaar kwam de stad Sint-Petersburg in de problemen met de financiering van de eerder toegezegde 49 procent van het project. Gouveneur Valentina Matvijenko draaide de geldkraan dicht en zadelde Gazprom op met de voltallige kosten van de bouw. Volgens dat bedrijf loopt alles ‘op schema’.

De meeste bouwprojecten in Rusland moeten het echter zonder steenrijke sponsor stellen. Ook de bouw van ‘Novaja Gollandija’ of ‘Nieuw Nederland’ ligt al een half jaar stil. Het eiland in de stad Sint-Petersburg werd door Peter de Grote in 1721 gesticht en behoorde tot 2004 toe aan de Russische Marine. Twee jaar later lagen de plannen voor een theater, luxe-hotels en een ondergrondse parkeergarage klaar en werden de oude barakken, scheepswerven en admiraliteitwoningen gesloopt.

Deze week werd bekend dat het gemeentebestuur van de stad Moskou een ander groot bouwproject overneemt. In 2006 werd het enorme hotel ‘Rossija’ aan het Rode Plein gesloopt om plaats te maken voor een nieuw project van de Britse architect Norman Foster. De initiele geldschieters hebben zich inmiddels teruggetrokken en de Moskouse overheid zegt nu garant voor de financiering van het project. Bij het ‘Moskva-City’ zakencentrum elders in de stad ligt het serieuze bouwwerk al maanden stil.

Aannemers en architectenkantoren willen niets zeggen over de huidige stand van zaken in Rusland. Een westerse ingenieur die nauw betrokken is bij een aantal megaprojecten in Rusland legt uit dat het een zeer gevoelig onderwerp is. ,,Het zijn voor de Russen allemaal prestigeprojecten. Ze kunnen niet geloven dat de bouw stil ligt wanneer er geen geld meer voor is.” Volgens hem was Rusland een tijdje ‘het nieuwe walhalla’ voor grote bouwprojecten. Daar is nu een einde aan gekomen. ,,Voor renovaties en nieuwbouw is er nog wel geld te vinden, maar voor de megaprojecten is het feest voorbij. Ik denk dat ik binnenkort maar weer terug ga naar Dubai.”

Morgen begint in Moskou opnieuw een proces tegen Michail Chodorkovski, de gewezen directeur van oliebedrijf Joekos. Op de achtergrond speelt een machtsstrijd tussen president Medvedev en premier Poetin. De zaak Chodorkovski is een lakmoesproef voor het moderne Rusland.

Sint Petersburg, 2003. “Handen af van Chodorkovski” door Neeka

MOSKOU ““ Na een reeks verhoren eerder deze maand begint morgen een nieuw hoofdstuk in het proces tegen Michail Chodorkovski (45). Samen met handelspartner Platon Lebedev (53) staat hij terecht voor de verduistering van bijna 20 miljard euro belastinggeld. Volgens critici is de zaak alweer een poging van het Kremlin om Chodorkovski, een uitgesproken tegenstander van Vladimir Poetin, achter slot en grendel te houden.

Tot hij werd gearresteerd in 2003 was Chodorkovski de rijkste man in Rusland. Samen met een aantal andere ‘oligarchen’ maakte hij in het begin van de jaren ‘90 fortuin, voornamelijk door de ingestorte Sovjet-industrie voor spotprijzen op te kopen. Hij maakte zijn bedrijf Joekos tot het op drie na grootste oliebedrijf ter wereld. Chodorkovski brak met de stilzwijgende overeenkomst tussen het Kremlin en de oligarchen zich niet met elkaars zaken te bemoeien. Hij bekritiseerde het beleid van toenmalig president Vladimir Poetin en financierde een breed spectrum aan oppositiebewegingen.

Binnen de muren van het Kremlin is nog altijd een machtsstrijd gaande. President Dimitri Medvedev maakte de hervorming van de rechtstaat tot een van de speerpunten van zijn beleid. Hij gaf toe dat het slecht gesteld is met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en beloofde verbetering. Wanneer Chodorkovski opnieuw zal worden veroordeeld zal dat een flinke deuk zijn in het liberale imago van Medvedev. Vrijspraak zou echter een klap in het gezicht zijn van premier Poetin. Hoewel volgens de grondwet de president meer macht heeft zijn de meeste analysten het er over eens dat op dit moment vooral premier Poetin in Rusland de touwtjes in handen heeft.

Het ziet er dan ook niet gunstig uit voor Chodorkovski. Hij werd in 2005 al tot acht jaar celstraf veroordeeld wegens belastingfraude en werd verbannen naar een strafkamp in het siberische stadje Tsjita. Vorig jaar kwam hij niet in aanmerking voor vervroegde vrijlating, de rechtbank in Tsjita beriep zich onder andere op de feiten dat Chodorkovski eenmalig niet aanwezig was tijdens een naaiklasje en tijdens het luchten zijn handen niet op zijn rug hield. De nieuwe zaak is verplaatst naar de Russische hoofdstad omdat het Openbaar Ministerie van mening is dat de fraude in Moskou heeft plaatsgevonden. Tijdens de hoorzittingen afgelopen maand kreeg de verdediging het niet voor elkaar de rechter te laten vervangen en werd het verzoek de stalen kooi om het beklaagdenbankje te verwijderen afgewezen.

Volgens het Russische Openbaar Ministerie heeft Joekos miljarden achtergehouden door nooit belasting te betalen over de ruwe olie die het naar de buitenlandse markt exporteerde. Chodorkovski spreekt dat tegen en zal vanaf morgen zijn eigen verdediging voeren. Hij liet weten niet op de politieke aspecten van de aanklacht in te gaan. ‘Zelfs de feiten alleen zijn genoeg om mijn onschuld te bewijzen. Het zal aantonen hoe absurd mijn vervolging is.’ Wanneer hij opnieuw veroordeeld zal worden hangt hem ruim 20 jaar gavangenschap boven het hoofd.

Chodorkovski won veel respect onder de bevolking door niet het land uit te vluchten toen duidelijk was dat Poetin hem op korte termijn zou laten arresteren. De bekende Russische advocaat Michail Barsjtjevski vergeleek bij een radioprogramma afgelopen week het proces tegen Chodorkovski met het lot van de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsstrijder Nelson Mandela. “œAls de veroordelingen van Chodorkovski blijven komen zal hij een symbool worden. Net als bij Nelson Mandela weet over een paar jaar niemand meer waarom hij precies veroordeeld is, maar zal iedereen Chodorkovski als een held herinneren.”

Ex-schaakgrootmeester Garry Kasparov is terug op het toneel, nu met de nieuwe beweging ‘Solidariteit’. Meteen werd een deel van de leiding opgepakt, werden er verminkte schapen voor de deur afgezet en komt er een wetsvoorstel dat het bestaan van de organisatie nagenoeg onmogelijk maakt.

MOSKOU  – Garry Kasparov, de oud-schaakgrootmeester, daagt opnieuw de Russische autoriteiten uit. De man wie het vorig jaar nagenoeg onmogelijk werd gemaakt om campagne te voeren tijdens de parlementsverkiezingen, bracht recent meer dan tweehonderd delegatieleden van ‘Solidariteit’ bijeen op een geheime locatie net buiten Moskou.

Het door hem opgerichte Solidariteit moet allerlei oppositionele groepen een platform bieden. Doel is de strijd met Poetin aan te gaan, onder meer ter bescherming van burgerlijke vrijheden. Solidariteit ontleent haar naam aan de Poolse vakbond die in de jaren ‘80 aan de wieg stond van de val van het communisme. Met die naam wil de oppositie de werkende middenklasse in Rusland aanspreken die het met de financià«le crisis op dit moment moeilijk heeft. Behalve voor Kasparov zijn er belangrijke rollen weggelegd voor voormalig vice-premier Boris Nemtsov en de nationalist Eduard Limonov.

Kasparov noemt de vorming van de beweging een ,,kleine overwinning”. ,,De autoriteiten zijn bang voor iedereen die het waagt anders te denken”, liet hij weten. De autoriteiten zijn op hun hoede voor Kasparov, en eerste tekenen dat ook deze beweging het moeilijk zal worden gemaakt, zijn er al. Tijdens de voorbereidingen van het congres werd door onbekende mannen een aantal schapen uit een busje gegooid. De schapen droegen t-shirts van de solidariteitsbeweging. Veel van de schapen braken hun poten of overleden ter plaatse. De actie past in het patroon waarin jongerenorganisaties die banden hebben met het Kremlin, door middel van soms ludieke, maar meestal schokkende acties de oppositie te kijk willen zetten.

Garry Kasparov op het Wereld Economisch Forum in 1992
(more…)

SINT-PETERSBURG/MOSKOU – De Russische tabloid ‘Moskovsky Korrespondent’ stelt dat de Russische president Vladimir Poetin binnenkort trouwt met de 24-jarige ex-turnster Alina Kabajeva. Het blad berichtte dat Poetin in februari is gescheiden van zijn vrouw Ljoedimilla. Het Kremlin weigerde dinsdag ieder commentaar op deze geruchten. Moskovsky Korrespondent beroept zich op ingewijde kringen in Sint-Petersburg waar Poetin vandaan komt en in juni zou hertrouwen. (Meer bij nu.nl / achterklap – daar waar het thuishoort…)

Moskou, 12 maart. De hond van de Russische president Vladimir Poetin krijgt een navigatie-halsband. De zwarte labrador Koni wordt uitgerust met een Glonass-navigatiesysteem, het Russische equivalent van het Amerikaanse gps-netwerk. De Russische vicepremier Ivanov heeft dat vanaf Antarctica laten weten, waar hij een test van Glonass bijwoonde. Dat meldde het Russische persbureau RIA Novosti. (meer bij NRC Handelsblad)