Afgelopen maandag werd de 26-jarige activist Ivan Choetorskoj in het portiek van zijn apartement doodgeschoten, volgens velen het werk van neofascistische jeugdorganisaties. Een dag later namen de antifascisten ’symbolisch’ wraak en gooide de ruiten bij een rechtse jongerenorganisatie in. De strijd laait op.

De schuchtere Roman (23) werkt overdag op de entertainmentredactie van een grote Russische nieuwsorganisatie. In de avonduren beheert hij de website ‘antifa.ru’, een van de belangrijkste platforms voor antifascisten, anarchisten en andere extreem-linkse jongeren. ,,Het begon voor mij twee jaar geleden toen een stel nazi’s bij een punkconcert in Sint-Petersburg een spijkerbom plaatste. De bom ging niet af, maar ik begreep dat het menens was.” Roman schrijft nieuwsberichten op de site en houdt de handel en wandel van extreem-rechtse jongerenorganisaties in de gaten. ,,Een aantal jaar geleden werd een van onze kamaraden vermoord. Ze hebben een tijdje in de bak gezeten maar zijn inmiddels weer op vrije voeten. Ze zetten leuke foto’s van zichzelf op sociale netwerksites. Dat kan natuurlijk niet.”

Ivan Choetorskoj stond bekend als ‘de bottenkraker’. Hij zorgde voor de veiligheid bij bijeenkomsten en organiseerde ondergrondse bokswedstrijden. Roman heeft hem twee weken geleden voor het laatst nog gezien. ,,We hebben in onze organisatie geen leiders, maar Roman was een echte activist, iedereen hield van hem.” Extreem-rechste bewegingen hadden het al langer op Choetorskoj voorzien. In 2005 werd hij op straat bewerkt met scheermesjes, een aanval die door skinheads als ‘instructiemateriaal’ op internet werd gezet. Begin dit jaar werd Choetorskoj door een groep gemaskerde mannen met honkbalknuppels in elkaar geslagen. Afgelopen maandag werd hij voor de deur van zijn huis twee keer door het hoofd geschoten. Op verschillende ultra-rechtse websites waren zijn adresgegevens te vinden. De volgende dag verzamelden zo’n 400 antifascisten zich in het centrum van Moskou. Ze brachten geld bijeen voor de familie van Choetorskoj en trokken naar het hoofdkwartier van ‘Jong Rusland’, een jeugdorganisatie die goede banden heeft met het Kremlin. Daar gooide zo’n 70 jongeren de ruiten in en werd een auto vernield. Volgens de antifascisten is ‘Jong Rusland’ de dekmantel voor een militante organisatie neonazi’s die die achter de moord op Choetorskoj zat. De leider van Jong Rusland, Maksim Misjtsjenko, een van de jongste leden van het Russische parlement, ontkent die betrekkingen.

Volgens Roman laat de Russische overheid de extreem-rechtse jongeren gewoon hun gang gaan. ,,Vorige maand was er een concert waar zeker 1500 neo-nazi’s, voetbalhooligans en ander tuig op af kwam. Dat kan echt niet zonder medewerking van de overheid”. Ook Olga (28) weet zeker. ,,Er worden ieder jaar tussen de 100 en 200 buitenlanders vermoord, allemaal het werk van neonazi’s. Wij komen voor de slachtoffers op.” Volgens haar zijn de werkmethodes van de extreem linkse- en rechtse jongerenbewegingen bijna identiek. ,,Je kent maar een paar mensen, je spreekt af via internet. We staan elkaar naar het leven, maar we hebben vaak dezelfde muzieksmaak en kledingstijl.” Olga zit al tien jaar bij een club Russische anarchisten. Hoewel ze het afkeurt was haar organisatie ook betrokken bij moord op rechts-extremisten. ,,Meestal uit zelfverdediging of tijdens georganiseerde gevechten. Zo zijn de regels van het spel”, legt Olga uit. De antifascistische jongeren zijn kwaad over de politieke ontwikkelingen in Rusland. ,,Sinds Vladimir Poetin aan de macht is moet iedereen vrijheid inleveren, je mag zelfs al niet meer stemmen op wie je wilt”, zegt Olga. Volgens Roman speelt Poetin het rechts-extremisme in de samenleving in de hand. ,,Als ze het zouden willen zouden ze het gemakkelijk de kop in kunnen drukken.”

Verschillende analisten verwachten de komende tijd een flinke toename in het geweld van beide kanten. Volgens Aleksander Verchovski van onderzoeksinstituut ‘Sova’ is het agressiever geworden. ‘Vroeger vocht men met blote handen, nu zijn vuurwapens eerder regel dan uitzondering’, legde hij op een Moskouse radiozender uit. Volgens Lev Ponomarev, een bekende mensenrechtenactivist, doet de staat te weinig tegen neonazi’s. ,,De geweldadige antifascisten springen in dat gat. Eigenlijk zouden we ze dankbaar moeten zijn.”