Standplaats Moskou – De bistrorevolte

Ze mogen gerust mijn telefoon afluisteren, ze mogen interviews verstoren. Ze mogen me ‘s ochtends vroeg wakker bellen en zelfs hinderlijk volgen. Maar van mijn stamkroeg blijven ze af.

Ze hebben weinig tot niets met elkaar gemeen, de losse alliantie van kwade jongeren, felle nationalisten, oude communisten en oppositiefiguren. Behalve één ding dan: ze zitten allemaal in dezelfde cafés. Ik kom er al jaren, de bistro’s van Jean-Jacques, Majak of John Donn aan de Nikitski-boulevard. Ze zijn vierentwintig uur per dag open, je kunt er ver na middernacht nog een zware maaltijd nuttigen en er zijn altijd wel vrienden of bekenden te vinden. Vroeger ging het in de cafés over van alles, behalve politiek. Het was altijd een onderwerp dat zo zwaar, zo cynisch en zo ingewikkeld was dat je het bij een paar glazen wijn maar beter over iets anders kon hebben.

Maar na de massale fraude bij de parlementsverkiezingen afgelopen december sloeg de sfeer om. Plots had iedereen het over politiek. Een paar tafels verderop besprak de oppositie de tactiek. Op servetten en bierviltjes werden plannen gemaakt. De dag daarna zouden duizenden mensen de straat op gaan. Het lukte, en sinds begin december zijn de stamgasten permanent dronken. Van revolte en dure wijn. De sfeer is bijzonder, er hangt een gemeenschappelijk gevoel dat het allemaal morgen voorbij kan zijn. En dus moet er gedronken worden. Toen aan de vooravond van het eerste protest het Kremlin de stad liet belegeren was de stemming in Majak euforisch. ‘We moeten van elkaar houden, morgen worden we doodgeschoten!, riep een bekende filmregisseur. De champagnekurken vlogen in de rondte, op het toilet werden kinderen verwekt.

Het Kremlin heeft ondertussen de tegenaanval geopend. Een aantal hooggeplaatste ambtenaren lieten in de media weten dat de zittende macht niet hoefde te luisteren naar de eisen van ‘die paar dronkelappen in Jean-Jacques’. Een paar dagen geleden liep het uit de hand. Vrienden belden in paniek. ‘Olaf! Nasji heeft de Nikitski-boulevard bezet! We kunnen de cafés niet in!’ Ik heb de afgelopen jaren genoeg te maken gehad met Nasji, de jeugdige knokploeg van Poetin. Ze verstoren je interviews, bellen je midden in de nacht of vallen je op andere manieren lastig. Maar dat ze alle tafels in Jean-Jacques, Majak en John-Donn zouden reserveren, dat had niemand gedacht. Uit alle delen van Moskou kwamen de oppositiefiguren, de schrijvers, acteurs en journalisten naar de cafés om hun tafels terug te claimen. Nasji had al de benen genomen. ‘Ze mogen alles flikken’, zei de filmregisseur. ‘Ze mogen mijn stem frauderen, ze mogen mijn vrienden oppakken en al mijn vrijheden afnemen’, zei de filmregisseur. ‘Maar van mijn stamkroeg blijven ze af’. En zo is het.

Grijze eminentie verlaat het Kremlin

Met bijnamen als ‘de poppenspeler’ en meesterideoloog is Vladislav Soerkov een van de belangrijkste politici in Rusland. Maar na weken van protest moet de architect van het Poetin-systeem het veld ruimen, al zal er weinig veranderen.

‘Bent u van NTV? Dat is propaganda uit de koker van Soerkov!’ Toen een cameraploeg van het federale televisiekanaal NTV een maand geleden een bliksembezoek bracht aan het kantoor van Golos, een organisatie die overtredingen van de kieswet in kaart brengt, kregen ze een koekje van eigen deeg. Ruim zes minuten lang blijft een Golos-medewerker het als een mantra herhalen. ‘U staat in dienst van Soerkov, NTV is propaganda van Soerkov’. Hij wordt zelden bij naam genoemd, en toch was Vladislav Soerkov als onderhoofd van de presidentiële administratie een van de belangrijkste politici in het land. Nadat de NTV-opnames op YouTube verschenen nam het een vlucht. Societyfiguren, journalisten en acteurs grappen al weken dat ze niet voor Soerkov werken, oppositiepolitici roepen luid om zijn aftreden. Bij de demonstraties de afgelopen weken waren tientallen jongeren te zien met borden als ‘Je bent zelf propaganda van Soerkov!’ De druk werd zo groot dat president Medvedev hem dinsdagavond een andere functie gaf. Als vice-premier moet hij de innovatie en modernisering overzien en zal hij zich niet langer bezighouden met binnenlandse politiek.

Volgens de meeste analisten is de 47-jarige ideoloog Soerkov na Vladimir Poetin de belangrijkste figuur in de Russische politiek. Hij is de spindokter achter de verkiezingscampagnes van Poetin, schetste het assertieve buitenlandse beleid en wordt vaak gezien als de curator van Nasji, de pro-Kremlin jeugdbeweging. Hij was ruim een decennium lang verantwoordelijk voor ‘personeelszaken’, het benoemen en ontslaan van politici en regionale leiders. De keiharde onderhandelaar publiceert onder een pseudoniem cynische romans en schrijft teksten voor Agatha Christie, een Russische rockband geliefd onder pubers. In zijn werkkamer in het Kremlin hangen tussen de foto’s van Poetin en Medvedev ook ingelijste portretten van Barack Obama, Che Guevara en de Amerikaanse rapper 2Pac.

Tegenover persbureau Interfax liet Soerkov weten toe te zijn aan een nieuwe uitdaging. Zijn herbenoeming lijkt een gebaar tegenover de demonstranten die in Moskou al weken lang op de been zijn. In een interview met de Russische krant Izvestia liet Soerkov vorige week weten zelfs met ze te sympathiseren. ‘Het zijn de beste mensen in onze samenleving. Ze moeten gehoord worden’. Maar in zijn plaats komt Vjatsjeslav Volodin, een wissel waarmee volgens waarnemers Poetin op dit moment ‘al zijn mensen’ op de juiste plaats heeft zitten. Michail Prochorov, de miljardair met presidentiële ambitie die afgelopen september om het ontslag van Soerkov riep, ziet geen wezenlijk verschil. Middels zijn woordvoerder vertelt hij dat de herbenoeming niets meer is dan het heen en weer schuiven van het ene naar het andere kantoor. ‘Met dit soort verschuivingen zal er voorlopig niets veranderen’.

De sneeuwrevolte – Zuid-Ossetie in opstand tegen Moskou

In een verrassende stembusgang koos de separatistische Georgische deelrepubliek Zuid-Ossetië niet voor de kandidaat die het Kremlin voor ogen had, maar voor de 62-jarige Alla Dzjiojeva. De Hoge Raad verklaarde de verkiezingen ongeldig, haar medestanders roepen de revolutie uit. Onrust in de Russische achtertuin op een zeer ongelukkig moment.

,,Ik begrijp het niet. Waarom houdt Rusland niet van mij? Ik ben niet alleen een Russisch staatsburger, ik heb ook een Russische ziel. Ik kan het simpelweg niet begrijpen”. De verontwaardiging bij Alla Dzjiojeva, de gewezen minister van onderwijs van het kleine de-facto onafhankelijke staatje, is groot. Vorige week won ze onverwacht de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Zuid-Ossetië. Het Kremlin had voor die taak Anatoly Bibilov aangewezen, een oud-militair die loyaliteit aan Moskou beloofde. Maar de Hoge Raad van de splinterregio liet vanwege aantijgingen van fraude de uitslag annuleren, schreef een nieuwe stemronde voor en verbood Dzjiojeva daar deel aan te nemen. ,,De Hoge Raad hier schrijft ieder besluit uit als je er maar genoeg voor betaalt”, laat Dzjiojeva tegenover de Russische pers weten. ,,Ze laten ons geen andere keus dan in opstand te komen”. De afgelopen dagen marcheerde Dzjiojeva met duizenden medestanders door de besneeuwde straten van de hoofdstad Tschinvali en moesten ordetroepen in de lucht schieten om een bestorming van het presidentieel gebouw te voorkomen. De demonstranten dreigen tenten op het plein neer te zetten en doopte het protest al de ‘sneeuwrevolutie’. Het Kremlin stuurde top-onderhandelaar Sergej Vinokoerov om een oplossing te zoeken, maar de impasse zit al dagen muurvast.

Na een korte oorlog met Rusland in 2008 verloor Georgië definitief het gezag over Zuid-Ossetië, een regio die al sinds het einde van de Sovjet-Unie de-facto onafhankelijk is. Het kleine bergstaatje met slechts 28.000 kiesgerechtigden leeft voornamelijk van de handel met Russische soldaten. Nadat Rusland de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië officieel erkende verplaatste het duizenden troepen naar de het bergachtige gebied aan de zuidgrens. De bevolking haalde de Russen als verlossers binnen, maar zijn kwaad dat de beloofde reconstructie niet op gang komt en willen dat het Kremlin zich niet langer met hun politieke zaken bemoeit. De kandidatuur van de populaire Dzjambolat Tedejev, de coach van het Russische worstelteam, werd ook al afgewezen nadat de regelgeving werd aangepast. In September bestormden zijn gewapende medestanders de centrale kiescommissie om zijn deelname te eisen, een conflict dat alleen kon worden opgelost door bemiddeling van de vertrekkende president Eduard Kokoiti. Volgens experts kan het conflict gemakkelijk escaleren omdat bijna ieder huishouden in Zuid-Ossetië gewapend is.

Rusland maakt zich grote zorgen over de protesten. Zondag zijn er parlementsverkiezingen in het land, en het beeld dat duizenden burgers de straat op gaan om te protesteren tegen verkiezingsuitslagen is een rampscenario voor het Kremlin. De Russische televisie bericht zeer terughoudend over het conflict. Volgens Anatoli Barankevitsj, de minister van Defensie, is het ‘imago van Rusland als een betrouwbare partner’ voor de Zuid-Osseten aan diggelen geslagen. Op internet beloven sommige inwoners, die bijna allemaal Russische paspoorten hebben, bij de Russische verkiezingen uit wraak niet op Verenigd Rusland te stemmen. De Georgiërs kijken met lede ogen naar escalerende conflict. Eka Tkesjelasjvili, de Georgische minister verantwoordelijk voor de deelrepublieken, liet weten dat het volgens haar sowieso om illegale verkiezingen gaat. ,,Het is een illegale stembusgang in een land dat niet bestaat”.

‘Poppetje gezien, kastje dicht’

De stille protesten in Wit-Rusland blijven aanhouden, al is de geheime politie in grotere getallen aanwezig dan de demonstranten. Woensdagavond demonstreerden er dertig mensen bij de McDonalds in Minsk. De oppositie is marginaal, fel-nationalistisch en sterk anti-Russisch. Ze blijven het proberen. ‘Al staan er vijf mensen, het is belangrijk dat ze weten dat er mensen zijn die nog om dit land geven’.

Twee uur voor het begin van het in het geheim georganiseerde protest patrouilleren de ‘stillen’ al over de boulevard. Ze kijken nonchalant om zich heen en proberen zich een houding te geven. Maar in de leren jacks, gepoetste schoenen of knellende stropdassen vallen de KGB-agenten toch op. Sommigen hebben oortjes, anderen dragen portofoons en handwapens. Een uur later verzamelt de pers, en pas wanneer de schemer valt staat er een groep demonstranten voor de Mc-Donalds, vlak bij de uitgang van een druk metrostation. De mensen die eerder nog rustig hamburgers aten staan plots op en applaudisseren. Het zijn er niet meer dan dertig. Uit alle kanten komen de stillen aangehold, ze filmen en fotograferen de demonstranten, controleren hun identiteitspapieren en geven ze te verstaan dat ze weg moeten wezen. Er wordt een paar keer een paar minuten geklapt, de stillen duwen de demonstranten weg. Sommige automobilisten toeteren om de demonstranten bij te staan, de stillen noteren snel de kentekens. Na een half uur verdwijnen de demonstranten in de menigte. Dan intimideert de KGB de journalisten. ‘Poppetje gezien, kastje dicht’, zegt er een. Hij geeft een Poolse cameraman een trap na.

De kleinschalige, klappende protesten zijn de enige vorm van verzet in het autoritaire Wit-Rusland van president Aleksandr Loekasjenko. Spandoeken, het roepen van slogans, het zingen van protestsongs en zelfs ‘ongepast klappen’ is verboden. Demonstranten en onschuldige voorbijgangers kunnen met behulp van snelrecht dezelfde dag nog voor dagen, weken of maanden opgesloten worden. Fabriekswerkers die bij protesten gefotografeerd worden verliezen hun baan, aanwezige studenten worden bij de universiteit uitgeschreven. Afgelopen maandag moesten zelfs ouders met kinderen in de laatste klassen van de middelbare school een document inleveren waarin ze beloven dat hun zoon of dochter geen toestemming heeft om aan protesten mee te doen. Wit-Rusland is een politiestaat. Uit onderzoek van de Europese Universiteit in Sint-Petersburg blijkt dat nergens ter wereld zoveel politieagenten zijn als Wit-Rusland. Op iedere 100.000 inwoners zijn er 1441 agenten, bijna de helft meer dan in Rusland en verhoudingsgewijs zes keer meer dan in Nederland.

Na de derde ronde applaus vertrekt Aleh Radzjoek (45) weer. Hij doet verhaal in een druk winkelcentrum om de hoek. Om zo min mogelijk op te vallen bladert hij door boeken, bekijkt hij porselein en probeert hij
verschillende winterjassen. ,,Ik ben het afgelopen jaar twee keer opgepakt geweest”, legt hij uit. ,,Het is slecht leven in deze politiestaat, maar dit is mijn vaderland”. Net als het grote merendeel van de oppositie is de 45 jarige boksleraar fel-nationalistisch. ,,De Russen bezetten ons land al eeuwen. Ze hebben Loekasjenko aan de macht gebracht, kopen nu al onze fabrieken op en de zonen en kleinzonen van de KGB die hier in de Sovjettijd huishield zijn nu de agenten die ons intimideren. Ze maken alles kapot, onze vrijheid, onze taal, onze cultuur”. Russisch is bij hem thuis taboe. ,,We spreken alleen Wit-Russisch, mensen die dat niet spreken proberen we uit onze vriendenkring te weren”. Perspectief voor de oppositie ziet hij niet, al is hij bij iedere protestactie aanwezig. ,,Ik ben een bokser, ik geef niet snel op. Je moet het blijven proberen, al lijkt het zinloos. De autoriteiten zijn bang voor ons, dat zie je wel aan de politiemacht die ze iedere keer op de been brengen. Al staan er vijf mensen, het is belangrijk dat ze weten dat er mensen zijn die nog om dit land geven”.

‘Natuurlijk is dat radicaal, maar soms is dat maar beter ook’

Het einde van de Sovjet-Unie betekende voor veel regio’s het begin van een lange lijdensweg van oorlog, conflict en corruptie. Het wegvallen van de Sovjetmacht betekende niet alleen oorlog in Abchazië, Nagorno-Karabach en Transdnistrië, het zorgde ook voor conflict in Centraal-Azië en de Kaukasus. De meeste conflictzones zitten in een neerwaartse spiraal, maar twee gebieden proberen het anders.

Irakli Matkava komt te laat zijn kantoor binnenwaaien. Hij biedt z’n verontschuldigingen aan, gooit een pak Malboro-sigaretten op tafel en neemt een flinke slok slappe koffie uit een grote mok met een Amerikaanse vlag. De 30-jarige onderminister voor economische zaken van Georgië legt graag uit hoe het veranderd is. ,,Ik was 19 toen ik in Amerika kon gaan studeren”, legt hij uit. ,,Maar ik had geen paspoort. Om dat te krijgen heeft mijn vader dagen lang voor honderden dollars allerlei mensen om moeten kopen. Vorige week bleek dat paspoort helemaal vol, en ik kreeg net een sms’je dat ik het voor een standaardprijs bij het gemeentehuis af kan halen”. De rozenrevolutie van 2003 bracht de jonge Michail Saakasjvili aan de macht, hij liet de oude garde ontslaan en voerde radicale hervormingen door. Ooit was Georgië het meest corrupte land in de voormalige Sovjet-Unie, nu is de corruptie bijna geen issue meer. ,,Je kunt de beste veranderingen doorvoeren wanneer alles op het diepste punt zit”, legt Matkava uit. ,,In 2003 hadden we 23 verschillende soorten belasting, dat zijn er nu nog maar zes. We hebben 86 procent van alle regels geschrapt. Natuurlijk is dat radicaal, maar soms is dat maar beter ook”. Niet iedereen heeft daar vrede mee, de Georgische economie draait op buitenlandse subsidies en terwijl de overheid een wit voetje in het westen wil halen is de werkeloosheid nog altijd hoog. ,,Er zijn problemen, en makkelijk is het hier nooit geweest. Maar het is een stuk beter dan vroeger en de hervormingen en de democratisering is nu niet meer terug te draaien”.

Een paar honderd kilometer ten noorden van Georgië ligt de Russische deelrepubliek Ingoesjetië, tot een paar jaar geleden de meest instabiele regio in de Noordelijke Kaukasus. Islamisten pleegden bijna dagelijks aanslagen en de corruptie was zo omvangrijk dat president Dimitri Medvedev in 2008 het hoofd van de republiek liet vervangen door de beroepsmilitiar Joenoes-bek Jevkoerov (48). ,,Het probleem is niet de corruptie”, legt hij uit in een zwaarbeveiligd complex in Moskou. ,,Corruptie is overal. Het probleem is hoe je daar mee omgaat. Ik zie niets door de vingers, hou iedereen dag en nacht in de gaten en zorg ervoor dat de letter van de wet tot in de details wordt nageleefd. Als je dan het salaris van de politie nog wat opkrikt gaat het vanzelf beter”. Jevkoerov praat met de oppositie, organiseerde een programma waarbij rebellen gerehabiliteerd worden en zorgt voor een onvermurwbare naleving van de regels. Amper negen maanden na zijn aanstelling kwam hij bijna om het leven nadat islamitische terroristen zijn auto opbliezen. ,,Dat hoef ik niet te dramatiseren”, vertelt hij koel. ,,We waren bezig met sociale- en economische vraagstukken, en je mag je niet af laten leiden”. Hij gaf de politie orders mensen niet langer zonder reden aan te houden. ,,Wie zich aan de regels weet te houden heeft nergens last van. Iedere politiepost heeft een noodnummer wat je kunt bellen wanneer iemand geld van je wil hebben”. Jevkoerov haalde buitenlandse investeerders binnen en probeert Russische bedrijven over te halen hun productie naar zijn deelrepubliek te verplaatsen. Zijn strategie lijkt te werken, het afgelopen jaar is het in Ingoesjetië relatief rustig. ,,Veel mensen denken dat het onmogelijk is om terroristen de kwade plannen uit het hoofd te praten. Daar geloof ik niet in. We vergeven ze, brengen ze terug naar hun familieleden en blijven met ze praten. Als je daar niet begint verandert er nooit wat”.

Als de Russen niet ingrijpen zijn we er geweest

Ondanks een avondklok en het ingrijpen van het leger is de regering in Kirgizië niet in staat het toenemende etnische geweld een halt toe te roepen. Overal in het zuiden van het land gaan groepen gewapende Kirgizen de plaatselijke Oezbeken te lijf. Honderden mensen zijn om het leven gebracht, tienduizenden mensen zijn op de vlucht geslagen. Alle hoop is gevestigd op Rusland.

Distributie II

‘Wat ze ook doen, gewoon doorrijden’, zegt een politieagent tegen een groep taxichauffeurs bij het vliegveld. De spanning is in de Kirgizische hoofdstad om te snijden. Groepen bewapende mannen verzamelen zich op verschillende punten in de stad, confisceren taxi’s en andere auto’s en verzamelen om af te dalen naar wat nu al ‘de oorlog’ heet. Het geweld van de afgelopen dagen in Osj, de tweede stad van Kirgizië, is in het weekend overgeslagen naar andere delen van het land. Grote groepen gewapende Kirgizische mannen trekken moordend en plunderend door verschillende steden in het zuiden. De regering heeft een avondklok ingesteld en kondigde in het weekend aan met scherp te zullen schieten. Volgens officiële cijfers zijn er meer dan 100 doden en ruim duizend gewonden, maar volgens internationale organisaties zou er sprake zijn van meer dan 600 dodelijke slachtoffers. Tienduizenden mensen zijn op de vlucht geslagen.

Het is onduidelijk hoe de rellen begonnen zijn. Volgens de tijdelijke regering zijn de onlusten een provocatie van oud-president Bakijev, die na een gewelddadige machtsgreep afgelopen april het land moest verlaten. Hij heeft zijn machtsbasis in het zuiden terwijl de etnische Oezbeken die in de regio de meerderheid vormen juist de tijdelijke regering onder leiding van Roza Otoenbajeva steunen. Kirgizië vroeg Rusland zaterdag om militaire steun, maar de Russen lieten weten daar voorlopig geen heil in zien. President Dimitri Medvedev kondigde aan vandaag in nauw overleg met de Shanghai-organisatie een besluit over te kunnen nemen. Behalve Rusland maken ook de andere Centraal-Aziatische landen deel uit van het militaire bondgenoodschap. In Kirgizië is alle hoop op de Russen gevestigd. Volgens Kildzja Birsjemerbaresj, een hooggeplaatste vertegenwoordiger uit een zuidelijke provincie, is de situatie op dit moment kritiek. ,,Wanneer het geweld niet snel stopt slaat het over naar de buurlanden, dan loopt het echt uit de hand”, legt hij uit. ,,Wat hier nu begint is een broedermoord. Wij lijken als Kirgiezen en Oezbeken sprekend op elkaar. We hebben hetzelfde geloof, spreken dezelfde taal en zien er vaak ook nog eens hetzelfde uit. Als de Russen nu niet ingrijpen is het te laat”, verzucht hij. ‘Dan is het oorlog’.

Kildzja Birsjemerbaresj

In de hoofdstad Bisjkek is de politie ‘s avonds fors aanwezig om waar nodig in te grijpen. De tijdelijke overheid heeft de noodtoestand uitgeroepen, behalve soldaten moeten ook reservisten zich melden. Vrienden, geliefden en kennissen bellen elkaar in paniek op om te vragen wie er al naar het zuiden vertrokken is. Ondertussen brengen de inwoners van Bisjkek zakken met rijst, pasta, zonnebloemolie en ingeblikt rundvlees naar centrale locaties. Samen met Russisch hulpgoederen moet dat aan de eerste behoeften voorzien. In Osj is de elektra grotendeels uitgevallen, worden winkels geplundert en is de centrale bazaar in brand gestoken. De 29-jarige Bali probeert zo goed het kan de noodrantsoenen te coördineren. Ook hij gelooft niet meer in de regering. ,,Ze hebben het niet onder controle kunnen krijgen, nu moeten we het zelf maar doen. En als Rusland niet snel ingrijpt zijn we er geweest”.

‘Het gaat er om spannen de komende dagen’

Afgelopen week deden de aanhangers van de gevluchte Kirgizische president Koermanbek Bakijev een poging de macht alsnog in handen te nemen. In verschillende delen van het land werden overheidsgebouwen, universiteiten en luchthavens bestormd. Terwijl de etnische spanningen oplaaien zegt de interim-regering het land weer onder controle te hebben.

In de zuidelijke steden Jalalabad, Batken en Osj namen aanhangers van de gevluchte president Koermanbek Bakijev donderdagavond overheidsgebouwen en luchthavens in beslag. De interim-regering veroverde de volgende dag de gebouwen weer op de demonstranten. De politie greep niet in. Bij de gevechten tussen de aanhangers van Bakijev en de aanhangers van de interim-regering onder leiding van Roza Otoenbajeva vielen de afgelopen dagen tenminste twee doden. Volgens officiele cijfers zijn er de afgelopen dagen 63 mensen gewond geraakt waarvan minstens 34 met schotwonden. ,,De voormalige president laat weer het bloed van onze burgers vloeien”, zei Otoenbajeva in een verklaring. Twee vertrouwelingen van Bakijev, zijn adviseur Oesen Sidikov en het hoofd van de Kirgizische Communistische Partij Ischak Masalijev, werden op verdenking van samenzwering opgepakt. Ook het landgoed van de ex-president in de zuid-Kirgizische stad Tejjit ging dit weekend in vlammen op.

Vorige maand greep de Kirgizische oppositie de macht en moest president Bakijev vluchten naar Wit-Rusland. Hoewel hij heeft aangekondigd niet van plan te zijn terug te keren naar Kirgizië zijn aanhangers woest dat de interim-regering van plan is de oud-leider voor het gerecht te slepen. Ze willen hem vervolgen voor de dood van de 85 demonstranten die bij de coup in april om het leven kwamen. In het zuiden van Kirgizië heeft Bakijev nog altijd een sterke machtsbasis. Volgens Temir Sarijev, een belangrijk figuur onder interim-leider Otoenbajeva, zijn er ‘speciale operaties’ aan de gang om orde op zaken te stellen en raddraaiers op te pakken. ,,Bakijev heeft de hele wereld laten zien dat hij tot alles in staat is”, liet hij tegenover een Russisch persbureau weten. Volgens verschillende bronnen zijn er overal in het land ‘burgermilities’ opgericht die de orde moeten bewaken. Kirgizië is een land met een veelvoud aan verschillende clans, volkeren en nationaliteiten. Volgens internationale organisaties zijn de etnische spanningen de laatste weken flink toegenomen. Bovendien wordt de legitimiteit van de nieuwe overheid door steeds meer mensen in twijfel getrokken.

De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben opgeroepten tot kalmte. Volgens de nieuwe Russische gazant in de regio, Nikolaj Patroesjev, is er geen reden tot paniek en moet de tijdelijke overheid krachtig genoeg zijn de orde te herstellen. De bekende mensenrechtenadvocate Tolekan Ismajlova liet per telefoon vanuit Bisjkek weten dat het juist die interim-overheid is die allerlei fouten maakt. ,,In verschillende ministeries is bijvoorbeeld plots het decreet gegeven dat het Kirgizisch de voertaal is. Veel mensen in andere delen van het land spreken dat amper”. Volgens haar hebben gewapende bendes de afgelopen weken verschillende minderheden uit hun huizen en dorpen verdweven. ,,De chaos is hier aan de macht. Steeds meer mensen lopen met wapens over straat. Het gaat er erg om spannen de komende dagen”.

Revolutie zonder tulpen

Terwijl winkelcentra en markten geplunderd werden riep de Kirgizische oppositie donderdagmorgen een nieuwe regering uit. De Kirgizische president Bakijev lijkt spoorloos maar liet over de radio weten ‘geen enkele reden’ te zien op te stappen. Amper twee dagen na het begin van de gewelddadige protesten lijkt de machtswisseling in Kirgizià« een feit.

,,Noem het een revolutie, noem het een volksopstand. Het is hoe dan ook onze manier om duidelijk te maken dat we democratie en rechtvaardigheid willen”, liet de nieuwe zelfbenoemde Kirgizische premier Roza Otoenbajeva (59) weten tijdens een chaotische persconferentie woensdagnacht in het parlementsgebouw dat eerder die dag nog aan puin geslagen werd. De oppositie liet weten dat er een tijdelijke regering op poten is gezet die zes maanden het land zal besturen. President Koermanbek Bakijev is spoorloos, maar liet donderdagmiddag nog tegenover een Russisch radiostation weten ‘geen enkele reden’ te zien om op te stappen. Activisten sloegen eerder de minister van Binnenlandse Zaken Moldomoesa Kongantijev en Vice-Premier Akylbek Zjaparov het ziekenhuis in. Het was Vladimir Poetin die donderdagmorgen in een telefoongesprek met Otoenbajeva de machtswisseling erkende. Volgens de persdienst van de Russische premier garandeerde Otoenbajeva Poetin dat ‘de volksgerering de situatie in Kirgizià« volledig onder controle heeft’ en verzocht Rusland om economische steun. Rusland is de belangrijkste handelspartner en de financiele suikeroom van het straatarme Kirgizià«. Gedurende de nacht werden verschillende winkelcentra in de stad leeggehaald en braken hier en daar rellen uit. Volgens ooggetuigen heerst er complete anarchie in de hoofdstad. Volgens de laatste tellingen kwamen er bij het geweld de afgelopen dagen zeker 68 mensen om het leven en raakten er nog eens 400 gewond.

De geweldadige machtswisseling begon dinsdagmiddag in de noord-westelijke stad Talas toen een woedende menigte het presidentià«le gebouw binnendrong. De Kirgizià«rs zijn kwaad over de almaar stijgende kosten voor het levensonderhoud. De energieprijzen zijn de afgelopen maanden fors omhoog gegaan en in de winter zaten grote delen van het land lange tijd zonder gas of elektra. Ook beschuldigt men president Bakijev van corruptie en machtsmisbruik. De protesten sloegen snel over naar de hoofdstad, waar de ordetroepen het vuur openende. De betogers namen de wapens op, veroverden het parlement, de staatstelevisie en andere publieke gebouwen en wisten snel de juiste oppositieleiders bij elkaar te brengen. Het was merkwaardig genoeg ook de Russische premier Vladimir Poetin die een goede analyse gaf van wat er fout is gegaan in Kirgizià«. ,,Toen president Bakijev aan de macht kwam trok hij hard van leer tegen de gevallen president vanwege machtsmisbruik en vriendjespolitiek. Ik heb het idee dat hij in de kuil is gevallen die hij zelf gegraven heeft”, liet hij tijdens een persconferentie weten. De gevluchte president kwam vijf jaar geleden aan de macht na de zogenaamde ‘tulpenrevoltuie’, een vreedzame opstand analoog aan de eerste machtswisselingen in Oekraà¯ne en Georgià«. Ook in Kirgizià« werden de democratische hervormingen niet doorgevoerd en kwam er weinig tot niets van de verkiezingsbeloftes. In juni werd Bakijev nog met 78 procent van de stemmen herkozen in verkiezingen die volgens internationale waarnemers een aanfluiting waren.

De nieuwe ‘volksregering’ staat voor de uitdaging op korte termijn de orde in het land te herstellen en het vertrouwen van zowel Rusland als de Verenigde Staten te winnen. Beide landen hebben belangrijke militaire bases in het land. Rusland liet al weten zo’n 150 extra militairen te sturen om haar eigen burgers te beschermen. De Amerikaanse legerbasis nabij de Noordelijke stad Manas is een van de belangrijkste logestieke knooppunten voor de NAVO-troepen in Afghanistan. Ook moet de overheid alles in het werk stellen om energietekorten te voorkomen. Kirgizià« trok de afgelopen jaren herhaaldelijk aan het kortste eind in een regionale machtsstrijd om beperkte energieleveranties. In verschillende delen van Kirgizià« instaleren oppositiegroeperingen hun eigen mensen als burgemeesters, gouveneurs en lokale machthebbers. Volgens de nieuwe regering zijn door het hele land groepen vrijwilligers op pad om de orde te bewaken.