Zo zit het, volgens het Kremlin

Wat speelt er binnen de muren van het Kremlin en wat is de logica achter de annexatie van de Krim? Op zoek naar het antwoord in het hypermoderne perscentrum van Ria Novosti.

Screen Shot 2014-04-03 at 11.56.55

MOSKOU (03/04/2014) – Wanneer hij even geen vragen hoeft te beantwoorden, kijkt Sergej Zjelezjnjak op zijn iPad. Hij voelt zich op zijn gemak, hij praat vrijuit. ‘Iedereen zegt maar dat het wel meevalt met die radicalen in Kiev. Weet u, dat zei men in Duitsland ook in de jaren ’30. Ja, die radicalen waren destijds ook niet aangenaam, maar het zou allemaal wel meevallen. Ik garandeer u, overal ter wereld zijn het kleine groepen die de macht grijpen. Dat is juist het gevaarlijke.’ Zjelezjnjak is de vicevoorzitter van de Doema, het Russische parlement. Sinds de Russische annexatie van de Krim staat hij zowel in Brussel als Washington op de zwarte lijst.

Terwijl Zjelezjnjak het pand aan de Moskouse tuinenring komt binnenlopen stappen de journalisten van Ria Novosti aan het eind van de dag naar buiten. Sommigen voorgoed. Het lijkt wel een Amerikaanse bank waar de werknemers plots zijn ontslagen. Met een doos – een plant, een paar fotolijsten en een stapel papier – staan ze op straat.

Eind vorig jaar kondigde het Kremlin een wisseling van de wacht aan, de honderden verslaggevers van het staatspersbureau moeten plaatsmaken voor hardliners. De meesten kiezen eieren voor hun geld. Alleen het perscentrum draait nog op volle toeren. In een futuristische vleugel van het gebouw kondigen levensgrote schermen de sprekers en persconferenties aan. The show must go on.

Het is vaak gissen naar de taal en de logica binnen de muren van het Kremlin, maar in het complex geven de bewindspersonen moeiteloos tekst en uitleg. Kritische vragen zijn er niet, zelfs niet door het handjevol Amerikaanse journalisten dat met een videolink de bijeenkomst volgt.

Zjelezjnjak noemt het nieuwe bewind in Kiev steevast de ‘junta’. ‘Een dialoog met de junta zit er niet in’, legt hij uit. ‘Dat kan immers niet, dat zou hen legitimeren. Er is überhaupt een groot probleem met legitimiteit. Het enige werkdocument wat wij hebben is de overeenkomst van 21 februari, waarbij president Viktor Janoekovitsj een overeenkomst sluit met de leiders van de oppositie, onder toeziend oog van de buitenlandministers van Duitsland, Frankrijk en Polen.’ Alles wat later is gebeurd, de vlucht van Janoekovitsj, de nieuwe wetten die zijn aangenomen door het parlement en de aankomende verkiezingen in mei, het is voor de Russen allemaal onwettig.

Zjelezjnjak: ‘Wat ik niet begrijp, waarom konden de Amerikanen niet wachten? Over een jaar waren er sowieso verkiezingen in Oekraïne, dan hadden ze toch ook gewoon een stroman neer kunnen zetten?’

Als kers op de taart schuift ook Sergej Markov aan, een politiek analist met nauwe banden bij het Kremlin en een paar politieke nevenfuncties. Hij legt het overheidsstandpunt helder uit. De opstand in Oekraïne was het werk van de Europese Unie en de Verenigde Staten. Een complot om het land uit de greep van Rusland te krijgen. De EU trainde de oppositie op het Onafhankelijkheidsplein, de Verenigde Staten lieten de rechts-radicalen bewapenen om zo de macht te grijpen.

‘Het is een dreiging voor heel Europa. Als we toestaan dat een groep neonazi’s ergens de macht grijpen, kunnen we op het hele continent een golf daarvan verwachten’, zegt Zjelasjnjak. Aan Rusland de historische taak Europa daarvoor te behoeden.

Markov ziet twee toekomstscenario’s, en in beide gevallen zal het Russische leger ingrijpen. ‘Er zal protest in het oosten van Oekraïne ontstaan, en dat zal hard word neergeslagen. Waarschijnlijk zelfs met het leger. Dan kunnen wij natuurlijk niet toekijken, en dan zal ook ons leger ingrijpen.’ De andere waarschijnlijkheid is dat de NAVO het Oekraïense leger de komende jaren zal bijstaan.

‘Met Amerikaans geld komen er dan NAVO-wapens, soldaten en militaire instructeurs naar Oekraïne, pal aan de Russische grens. Binnen een paar jaar zullen ze de Krim aanvallen, en dan krijgen we een enorme oorlog.’ Zjelasjnjak knikt. ‘Een echte veldoorlog is natuurlijk ondenkbaar, we zijn een broedervolk en onze generaals hebben op dezelfde scholen gezeten. Maar tot een gewapend conflict met de radicalen komt het zeker. Als die krachten opspelen, moeten die worden uitgeroeid.’

De briefing van ruim anderhalf uur wordt met verscheidene camera’s opgenomen en integraal online gezet. In het Engels laat Zjelasjnjak weten dat het goed is dat hij ook in de VS te horen is. ‘Ik mag zelf niet meer op bezoek komen, maar het is goed dat we op deze manier alsnog in discussie blijven.’ Buiten staan de jonge dames van Ria Novosti in korte rokjes te wachten. ‘Komt u snel weer terug? We ontvangen hier ook filmsterren!’

Kerry en Lavrov zoeken uitweg

Screen Shot 2014-03-31 at 12.40.32De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov hebben zondagavond in Parijs vier uur lang overlegd over Oekraïne. Doel was een diplomatieke uitweg te zoeken uit de crisis die is ontstaan door de Russische annexatie van de Krim.

MOSKOU (31/03/2014) – Rond middernacht kamen beiden met een verklaring. Lavrov zei dat Kerry en hij beiden van mening zijn dat de VS en Rusland moeten zoeken naar ‘raakpunten’ voor een diplomatieke uitweg. De Amerikanen dringen aan op direct overleg tussen de regeringen van Oekraïne en Rusland. Lavrov zei volgens het Russische bureau Interfax dat Moskou en Washington samen met de Oekraïense bevolking en haar regering willen werken aan een oplossing.

De VS willen overigens de inzet van internationale waarnemers en de terugtrekking van de Russische troepen uit zowel de Krim als het Russisch-Oekraïense grensgebied. Kerry onderstreepte afgelopen nacht in zijn verklaring dat de VS de acties van Rusland op de Krim onverminderd beschouwen als ‘illegaal en onwettig’.

Voorafgaand aan het overleg tussen Lavrov en Kerry legde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken een andere oplossing voor de crisis op tafel. Oekraïne moet een ‘neutrale federatie’ worden en het mag onder geen beding lid worden van de NAVO. ‘Alleen op die manier kan Oekraïne effectief constitutionele hervormingen doorvoeren. En als men de belangen van de Russen negeert, inclusief de belangen van de Russischtaligen, dan gaat het niets worden met de hervormingen’, liet Lavrov aan de Russische pers weten.

Hij maakte ook enige ruimte voor een compromis. ‘Als onze westerse partners daartoe bereid zijn, kunnen Rusland, de VS en de EU een steungroep voor Oekraïne opzetten die algemene oproepen kan doen aan degenen die nu in Oekraïne regeren’, aldus Lavrov. Dat zou de basis kunnen vormen voor gesprekken ‘met alle politieke krachten – met uitzondering van gewapende radicalen, natuurlijk.’

Dat Russische voorstel leidde tot een woedende reactie van de Oekraïense regering. ‘De Russische voorstellen voor een federale staat en een officiële tweede taal (het Russisch) worden door Oekraïne gezien als bewijs van de Russische agressie.’

Volgens Oekraïne komen de uitspraken van Lavrov neer op ‘een ultimatum’. Rusland is volgens Kiev uit ‘op maar één ding: de complete capitulatie van Oekraïne en de vernietiging van de Oekraïense staat’.

Over de concentratie van Russische troepen aan de grens deed Lavrov relativerend in een tv-interview. ‘We zijn helemaal niet van plan Oekraïne binnen te vallen. En we hebben nooit die intentie gehad.’ Aan de Oekraïense oostgrens staan tienduizenden Russische troepen. Volgens Rusland gaat het om reguliere trainingen en reguliere troepenbewegingen, volgens Oekraïne is een invasie op handen. Ook in Washington gingen de alarmbellen af, militaire analisten zeggen dat er 50 duizend soldaten paraat staan.

In een nachtelijk telefoongesprek op vrijdag waren de presidenten Poetin en Obama overeengekomen dat hun ministers van Buitenlandse Zaken verdere stappen moesten zetten om een diplomatieke oplossing van de crisis mogelijk te maken. Kerry liet daarop zijn vliegtuig – onderweg van Riyad naar Washington – boven Ierland rechtsomkeert maken naar Parijs.

De Amerikaanse NAVO-commandant Philip Breedlove moest vanwege de onzekerheid over de Russische troepenbewegingen bij Oekraïne een bezoek aan Washington afbreken. Hij is teruggekeerd naar Europa, zo maakte het Pentagon gisteren bekend.

50 duizend Russische militairen, maar waar zijn ze?

Volgens de Amerikanen is het Kremlin klaar voor een inval in Oekraïne. In de noordelijke grensstreek bij Suzemka houden de soldaten zich goed verborgen.

Screen Shot 2014-03-30 at 22.58.48

SUZEMKA/KOERSK – Om acht minuten over zeven ‘s ochtends kraken de remmen van de trein Moskou-Boedapest, precies volgens schema komt het gevaarte tot stilstand in Suzemka. ‘Wie niet naar Oekraïne wil, moet nu uitstappen!’ roept de lijvige conductrice. ‘En snel een beetje. Straks komen de grenswachters naar binnen.’ Die grens ligt twaalf kilometer verderop, in de korte rit kammen Russische douaniers met spiegels, honden en nachtlampen de trein uit.

Het is een zompig en verlaten gebied, de noordelijke grensstrook tussen Rusland en Oekraïne. Over de betonnen wegen ligt een klein laagje asfalt. Voor de overwegend houten huizen zijn waterputten geslagen. Kippen, varkens, geiten en ganzen lopen nonchalant door de stoffige nederzettingen. In sommige dorpen staat een Leninbeeld, in andere een oorlogsmonument in het karakteristieke rode marmer van de Sovjet-Unie. Bij de afslagen staan waarschuwingsborden. Wie linksaf slaat komt in het grensgebied terecht; verboden terrein.

Van het Russische leger geen spoor. Volgens het Amerikaanse ministerie van Defensie is het Russische leger bezig met een enorme troepenopbouw in de regio. Het Pentagon stelde eerdere inschattingen bij en denkt dat er nu ruim 50 duizend militairen klaarstaan voor een eventuele inval. Op sociale netwerken circuleren de afgelopen weken foto’s en video’s van troepenbewegingen. Treinen vol tanks worden uitgeladen, militaire trucks met kanonnen rijden door de straten. Bij de stad Brjansk zou een veldhospitaal zijn opgezet, in de buurt van Belgorod staan tientallen gevechtshelikopters klaar. ‘Het zou simpelweg een poging kunnen zijn om Oekraïne onder druk te zetten, of misschien heeft Rusland andere plannen’, zei de Amerikaanse president Barack Obama vrijdag in een interview met de Amerikaanse zender CBS. ‘Wat we nu nodig hebben is dat de situatie deëscaleert en Rusland de troepen terugtrekt.’

Maar misschien gebeurt er juist het tegenovergestelde. De Oekraïense generaal en ex-minister van Defensie Jevgeni Martsjoek liet tijdens een persconferentie in Kiev weten dat hij het conflict de komende dagen tot een hoogtepunt ziet komen. ‘Nu al zijn er groepen gewapende mannen in Oekraïne actief die zich voordoen als toeristen.’ Militair analist Pavel Felgenhauer legt in het blad Foreign Policy uit waarom het waarschijnlijk is dat Rusland juist de komende weken zal binnenvallen. De winter is mild geweest, de grond droogt snel en op 1 april worden de nieuwe dienstplichtigen opgeroepen. ‘Het Kremlin zal het dan ook moeilijk vinden de verleiding te weerstaan het zuiden en het oosten van Oekraïne ‘te bevrijden’ terwijl Rusland er klaar voor is, het Oekraïense leger een verzwakte positie heeft en het regime in Kiev onstabiel blijft.’

In een speciale ceremonie temidden van hoge militairen in het Kremlin noemde president Vladimir Poetin vrijdag de gebeurtenissen op de Krim ‘een serieuze test die de capaciteiten en de hoge moraal van de strijdkrachten bewijst’. Ook gaf hij de minister van Defensie opdracht de geënterde Oekraiense marineschepen en gevechtsvliegtuigen over te dragen aan Kiev.

Wat er verder gaat gebeuren weet niemand. De Russische troepen zijn goed verscholen, wat er binnen de muren van het Kremlin speelt, blijft geheim. De dorre grensstreek geeft weinig prijs. De oude collectieve landbouwbedrijven zijn verlaten, de meeste grond ligt braak. Op sommige plaatsen stoken de inwoners voorzichtig bermbrandjes om de grond vruchtbaarder te krijgen. In het stadje Rylsk komt een personenbus met militair kenteken voorbijrijden. Het zijn de grenstroepen, die altijd al in het gebied gestationeerd zijn.

Alleen in de stad Koersk is een tank te bewonderen. In bijna elke Sovjet-stad staat een tank ter nagedachtenis, maar juist in Koersk werd de grootste tankslag ter wereld uitgevochten, de plek waar het Sovjet-leger de Duitsers definitief terugdrong. Trambestuurder Vasili, die naast de tank bij de remise staat te wachten, kan het modelnummer en bouwjaar noemen zonder met zijn ogen te knipperen. ‘We waren een groot land, we hebben veel geleden. Moeten we opnieuw tanks inzetten voor Kiev? Dat lijkt me sterk. We hebben genoeg problemen hier, op een echte oorlog zit niemand te wachten’. Ook de twee studentes die achter de tank schuilen voor de harde wind denken niet dat het zo ver komt. ‘Deze tank hier zal geen meter rijden’.

POETIN BELT OBAMA IN ZIJN HOTEL IN RIYAD
Na weken van oplopende spanningen rond Oekraïne heeft de Russische president Vladimir Poetin vrijdag president Barack Obama van de Verenigde Staten gebeld, ‘om te praten over een Amerikaans voorstel voor een diplomatieke oplossing voor de crisis’. Dit blijkt uit een persbericht dat door het Witte Huis is uitgegeven vanuit de Saoedische hoofdstad Riyad. Na een onderhoud met koning Abdallah ontving Obama in zijn hotel het telefoontje van Poetin. Volgens het Witte Huis is het Amerikaanse voorstel begin deze week door minister van Buitenlandse Zaken Kerry aan zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov overgebracht tijdens de nucleaire top in Den Haag. Obama heeft Poetin gevraagd het antwoord op schrift te stellen. De presidenten kwamen overeen gesprekken over vervolgstappen te laten voeren door hun ministers van Buitenlandse Zaken.

Kremlin krijgt vette rekening voor crisis in Oekraïne gepresenteerd

Screen Shot 2014-03-30 at 22.45.04Door de Oekraïense crisis krijgt het Kremlin tegenslag op een plaats die het misschien niet zag aankomen: de economie. Europese en Amerikaanse sancties worden door analisten weggelachen, maar het beeld van het agressieve Rusland zorgt voor onrust op de financiële markt.

MOSKOU (28/03/2014) – Aleksej Oeljoekajev, de Russische minister voor Economische Ontwikkeling, gaat ervan uit dat de kapitaalvlucht in het eerste kwartaal van 2014 op bijna 44 miljard euro komt te staan. ‘Als we die lijn doortrekken, verwachten we voor het hele jaar dat 73 miljard euro het land uit zal stromen’, liet hij weten tijdens een conferentie voor investeerders. ‘In dit scenario schatten we dat de economische groei afneemt tot 0,6 procent. De groei van het bruto binnenlands product staat volgens de raming van het ministerie het komende jaar nog altijd op een groei van 2,5 procent.

Oeljoekajev valt onder de optimisten. De gewezen minister van Financiën, Aleksej Koedrin, schat de totale kapitaalvlucht het komende jaar tot maar liefst 116 miljard euro zou kunnen stijgen, hoger dan de 87 miljard euro die Rusland uitstroomde in crisisjaar 2008. ‘Het is een soort rekening die je moet betalen voor een onafhankelijk buitenlands beleid’, liet Koedrin weten.

Aleksej Koedrin, een van de beste vrienden van president Vladimir Poetin, noemde een paar jaar geleden iedere groei van onder de 3 procent ‘geen groei, maar krimp’. Hij schat dat de Russische economie in 2014 met 0,5 procent zal groeien. Krimpen dus. Sberbank, de grootste Russische systeembank, liet deze week weten dat het geen 2,3 procent groei verwacht, maar hooguit 0,2.

De signalen op de beurs zijn tweeledig. De Russische aandelenmarkt nam een snoekduik na de eerste berichten op de Krim, maar wist zich na het referendum en de officiële aansluiting afgelopen week weer te herstellen. De roebel staat al langere tijd onder druk, maar levert in ten opzichte van de euro. Begin vorige week werden de kaarthouders van een Russische bank wakker met de mededeling dat de bankpassen met VISA of MasterCard waren geblokkeerd. Donderdag liet de centrale bank weten reserves klaar te hebben staan, mocht dat nodig zijn.

Nationalisatie van de Krimwijn? Ach, vinoloog Ivanovitsj maalt er niet om

Screen Shot 2014-03-27 at 08.39.02

JALTA / MASSANDRA (18/03/2014) - Alexander Ivanovitsj trekt de handrem van zijn bijna antieke Wolga nog eens aan. Het mechanisme kraakt, maar de auto blijft staan op de steile heuvels van de Krim. Aan de horizon de Zwarte Zee, op de heuvels de wijngaarden van Massandra, de klassieke zoete Krimwijn.

Ivanovitsj, een kwieke vinoloog op leeftijd, geeft rondleidingen over het complex, op steenworp afstand van Jalta. Veel toeristen zijn er niet. Twee om precies te zijn. Aan Ivanovitsj ligt het niet. Kurkentrekkers uit de tsarentijd, een geïllustreerde Sovjetgeschiedenis en een klassieke degustatie. Echt proeven is het niet – de Russen slaan de wijn die ze voorgeschoteld krijgen direct achterover.

‘We mogen blij zijn dat de Oekraïense overheid onze Massandra nooit heeft laten privatiseren, anders waren we al lang opgekocht door het Westen’, zegt Ivanovitsj. ‘We hebben het aan oud-president Leonid Koetsjma te danken dat we tot op de dag van vandaag nog altijd een staatsbedrijf zijn.’ En dat betekent dat het complex binnenkort genationaliseerd zal worden.

Maandag werd op de Krim bekend dat de faciliteiten van het Oekraïense staatsbedrijf Tsjornomornaftogaz op het schiereiland genationaliseerd worden. Het plaatselijke parlement laat weten dat de nationalisatie ook betrekking heeft op de gasvoorraden en de kustrechten in de Zwarte Zee.

Al is het de bedoeling dat Rusland gaat betalen voor de productievelden, liet parlementsvoorzitter Vladimir Konstantinov weten dat ‘Rusland en Gazprom op korte termijn de controle over de olie- en gasproductie overnemen’. Volgens Konstantinov is het Massandra-complex de volgende op een lange lijst van Oekraïens staatsbezit dat genationaliseerd gaat worden.

‘Wijn is geen politiek’, zucht Alexander Ivanovitsj. ‘Het maakt ons allemaal niet zo veel uit. Deze wijnproductie stamt nog uit de tijd van prins Michaïl Vorontsov. We hebben hier alles meegemaakt. Toen Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov de Krim in 1954 bij Oekraïne voegde, werd ons ook niets gevraagd. En ik kan me dat nog haarscherp herinneren!

‘Straks worden we weer Rusland. Het belangrijkste is dat we niet verkocht worden, want gelooft u mij maar, alle Europese wijnproducenten zouden maar wat blij zijn met onze unieke druiven.’ Om zijn argument kracht bij te zetten laat hij trots de medailles zien die de dessertwijn de afgelopen decennia in de wacht heeft gesleept.

Toch zijn er aan de lange kuststrook bij Jalta ook zorgen. Anders dan in hoofdstad Simferopol of bij de marinebasis van Sebastopol zijn er in Jalta geen politieke bijeenkomsten of grote concerten. Alleen bij het standbeeld van Lenin staat een tent met een paar politieke activisten, meer niet. Jalta leeft van het toerisme. Miljoenen vakantiegangers uit Rusland en Oekraïne trekken in de zomermaanden naar de kiezelstranden van de Zwarte Zee. Ieder tweede pand in Jalta is een restaurantje of een minihotel. Naar een oorlogsgebied wil niemand op vakantie.

‘Het valt nogal tegen dit jaar’, klagen de obers van het dure Villa Sofie in het centrum van de stad, vlak naast het standbeeld van de dame met het hondje – naar het boek van Anton Tsjechov. Het restaurant is leeg, het terras nog niet schoon geschrobt. ‘We zullen wel moeten wachten tot Rusland de Krim daadwerkelijk erkent voor er weer toeristen komen. De toeristen uit het Westen zijn we waarschijnlijk voorgoed kwijt.’

Het gaat snel op de Krim. Behalve de nationalisatie van staatsbedrijven moet ook deze week de Russische roebel worden ingevoerd. Na een overgangsperiode van een jaar zal de Oekraïense hryvnja uit de markt gedrukt worden. De klok op het schiereiland gaat eind deze maand twee uur vooruit, naar Moskou-tijd. Op termijn zullen de plaatsnaamborden, aankondigingen en scholen en universiteiten de Oekraïense taal laten vallen.

‘Het zal een lang en pijnlijk proces worden. De chaos en de kosten zullen de gewone mensen hard raken’, laat Jevgeni Pantsjenko, hoogleraar economie in Simferopol, aan een plaatselijke nieuwssite weten. Om het seizoen toch te redden, lieten verschillende Russische staatsbedrijven weten hun werknemers dit jaar op vakantie richting de Krim te sturen.

In de kleine skatewinkel aan de boulevard van Jalta kan men daar nog om lachen. Met roebels kan er nu al betaald worden. ‘We hebben harde valuta nodig, want die hryvnja is binnenkort echt waardeloos.’

Feestend terug naar Rusland

Wie op de Krim liever bij Oekraïne wil blijven, hield zich gisteren koest. Het referendum was duidelijk het feestje van de pro-Russische gemeenschap.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.51.09

SIMFEROPOL (17/03/2014) – De scholen, universiteiten en cultuurhuizen op de Krim zijn in een paar dagen tijd omgebouwd tot stemlokalen. Het ziet er echt uit. De stemhokjes zijn keurig afgesloten met gordijnen en voor de deur staat een politieagent. Van 08:00 tot 20:00 uur zitten de leden van de kiescommissie achter grote tafels. Ze lopen namenlijsten na, controleren paspoortgegevens van stemgerechtigden en nemen besluiten na hoofdelijke stemming.

Het zijn de bejaarden die al vroeg in de ochtend voor de deur staan. Velen hebben hun zondagse pak aangetrokken. ‘We gaan weer terug naar Rusland, terug naar huis’, klinkt het. Het regent pijpenstelen. Bij echte verkiezingen heeft dat gevolgen voor de opkomst. Niet op de Krim. In de avond worden de eerste exitpolls bekend: ruim 80 procent van de kiesgerechtigden heeft zijn stem uitgebracht en 93 procent van hen is voor aansluiting bij Rusland.

Geen wonder. De pro-Russische campagne gaat ook op de verkiezingsdag gewoon door. Overal hangen spandoeken die de inwoners van de Krim moeten overtuigen om voor Rusland te kiezen. Op straat worden flyers uitgedeeld: ‘Stem voor Rusland en uw salaris zal vier keer hoger worden en de gezondheidszorg is dan gratis!’

Een ander geluid is er niet. Om de schijn van transparantie te wekken zijn de plastic stembussen doorzichtig. Iedereen kan de stembiljetten zien. Optie nummer 2, een vorm van zelfstandigheid binnen de huidige landsgrenzen van Oekraïne, is nergens aangekruist. Wie het niet met de aansluiting bij Rusland eens is, blijft thuis.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.50.20

Ongevraagd advies
Voor de stembureaus posten ‘zelfverdedigers’, opgeschoten mannen die een oogje in het zeil houden. Ze geven ongevraagd stemadvies, dragen openlijk wapens en houden de media op afstand. Of ze proberen een auto te stelen, zoals bij het kleine stembureau aan de Studentenstraat in Simferopol. Als fotograaf Oleg Klimov in het stembureau aan het werk is, staan er negen zelfverdedigers rond de huurauto. Met een kleine schroevendraaier probeert een van hen het portier open te breken. Als ze worden opgemerkt, zegt een van de mannen: ‘Er is een telefoon gestolen. Misschien ligt ie onder deze auto.’

Het incident mag de feestelijke stemming niet drukken. Op de centrale pleinen van Simferopol en Sebastopol zijn enorme concerten. Russische folkensembles en popsterren zijn er speciaal voor ingevlogen. Klokslag 20:00 uur worden de concerten gestaakt voor de uitzending van de Russische staatstelevisie.

‘Het is een historische dag voor de Krim en een historische dag voor Rusland’, zegt de presentator. ‘Het volk heeft gesproken.’ Er klinkt gejuich wanneer de 93 procent over het plein galmt. ’93! Hoera! Rusland! Rusland! Rusland! Rusland!’Wat rest is een formaliteit, weten de inwoners. Decennialang hoorde de Krim bij Oekraïne. Na een militaire coup en een haastig georganiseerd referendum is de Krim weer Russisch.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.49.36

‘Woon ik zo in Rusland? Lijkt me verschrikkelijk’

Zondag mogen de inwoners van de Krim stemmen in een referendum over aansluiting bij Rusland. De rest van de wereld zal de uitkomst niet erkennen. Tataren en Oekraïners protesteteren in stilte langs de weg. De ‘premier’ van de Krim denkt dat opgaan in Rusland in een weekje moet kunnen.

foto

SIMFEROPOL (15/03/2014) – ‘Gelooft u mij maar, maandag worden we hier wakker in een ander land’, zegt Sergej Aksjonov, de kersverse premier van de Krimrepubliek. Hij blaakt van zelfvertrouwen. Tot een paar weken geleden was hij de leider van een politieke splinterbeweging, nu is hij dankzij de Russische militaire coup heer en meester op het schiereiland.

Bij het kleine kantoor van de staatstelevisie achter de rood-witte tv-toren geeft hij vrijdagmiddag een persconferentie. De Oekraïense zenders zijn uit de lucht gehaald; alleen Russische zenders worden nog doorgegeven. Aksjonov laat de wereldpers weten dat hij er van overtuigd is dat een overweldigende meerderheid van de inwoners van de Krim zondag voor aansluiting bij Rusland kiezen.

‘Ik proef dat aan de sfeer. Ik ga er eigenlijk van uit dat meer dan de helft van de kiezers blind een keuze zal maken. Natuurlijk willen wij bij Rusland horen. Ik wil bij Rusland horen en dat wil eigenlijk iedereen.’

Voor wie toch twijfelt, zijn er over de hele Krim billboards opgehangen. Links het silhouet van het schiereiland in het rood onder een gitzwart hakenkruis, rechts de Russische driekleur, fier wapperend over de uitgestrekte Krim. ’16 maart referendum, de keus is aan u!’

Bij drukke kruispunten en voor stoplichten delen de jongeren die normaal gesproken opladers en bloemen verkopen nu Russische vlaggen uit. Het parlement in het centrum van Simferopol heeft alvast de vlag uitgehangen, de enorme wit-blauw-rode banier golft langzaam over de binnenplaats. Voor het geval dat de uitslag van het referendum toch mocht tegenvallen, heeft het parlement voor de zekerheid de benodigde besluiten voor aansluiting bij Rusland alvast doorgevoerd.

‘Het hoeft eigenlijk niet langer dan een week te duren’, gokt Aksjonov. ‘En dan hebben we een jaar nodig om alle technische details uit te werken, maar in principe kunnen we zo bij Rusland worden gevoegd’, legt de premier uit. ‘Vergeet niet, we werken hier al jaren aan.’

De paar Oekraïense journalisten tijdens de persconferentie tekenen protest aan. Hoe kan een verkiezing zonder internationale waarnemers legitiem zijn en waarom is er geen tegengeluid te horen? Aksjonov maakt korte metten. ‘Wie zegt dat er een tegengeluid is? Wij geven alle ruimte, maar hier wil simpelweg iedereen bij Rusland horen. Wie niet wil stemmen stemt niet en dat de waarnemers van de OVSE niet willen komen, dat moeten ze dan zelf maar weten.’

Maar er zijn ook zorgen. In Simferopol en andere steden staan enorme rijen bij banken en pinautomaten. De opnamelimiet is teruggebracht naar amper 25 euro per dag. ‘Er gaat niets verloren’, probeert Aksjonov gerust te stellen. ‘Alle infrastructuur zal worden overgedragen aan Rusland. Eigendomsakten, bankrekeningen, registratiepapieren, het zal allemaal hetzelfde zijn, maar dan Russisch.’ Het Oekraiense staatsbezit zal worden genationaliseerd, en de Oekraïense militairen die nog altijd hun basis op de Krim bemannen, zullen een veilige passage terug naar het vasteland krijgen.

En er is protest. Bij de toegangswegen van de stad roeren de Krim-Tataren zich. Het aanvankelijke plan was de wegen te blokkeren, maar ze staan met honderden in stilte langs de kant van de weg. ‘De Krim is Oekraïne!’ staat er op spandoeken. Jonge vrouwen met hoofddoekjes houden bordjes omhoog. ‘Geen oorlog!’ Voorbijrazende vrachtwagens toeteren ter ondersteuning.

‘We gaan niet stemmen, we zijn niet gek’, zegt Gulja Topsji. De hand van haar zoontje langs de kant van de weg houdt ze stevig vast. ‘De uitslag staat toch al vast.Wij voelen ons als Krim-Tataren thuis bij Oekraïne; van de Russen moeten we niets hebben. Oekraïne is een vrij land, Rusland een verstikkende dictatuur. Van dit referendum hoeven we niets te verwachten, misschien dat de rest van de wereld ons nog hoort.’

Hele kolonnes studenten marcheren over het stoffige asfalt. De meesten zijn Krim-Tataren, er zitten een paar Oekraïense studentes tussen, dankzij de traditioneel gevlochten bloementooien zijn ze niet te missen. ‘Ik ben 19 jaar oud, ik heb mijn hele leven in Oekraïne gewoond, hier op de Krim. Nu nemen een paar militairen de macht over woon ik plots in Rusland? Het lijkt me verschrikkelijk’, zegt Anastasia, een studente pedagogiek.

Schoorvoetend geeft Aksjonov toe dat er inderdaad Russische troepen op het schiereiland zijn, iets wat het Kremlin in Moskou nog altijd ontkent. ‘Er zijn hier altijd al troepen geweest van de Russische marine. Een paar eenheden verdedigen militaire objecten, maar de meeste soldaten zijn onze eigen jongens. Krimsoldaten, en die zijn gewoon vriendelijk, aardig en correct.’

Van de honderden incidenten, onder andere met journalisten die onder schot hun apparatuur moeten inleveren, wil Aksjonov niet horen. ‘Als er iets is kan iedereen mij bellen.’

Al bij het toilet van het televisiecomplex valt dat tegen. De wc’s op de redactie zijn afgesloten; wie toch behoefte heeft, moet langs de achterdeur een kleine heuvel oplopen tot het eveneens rood-wit geschilderde fundament van de televisietoren. In een schuttersputje zitten daar drie soldaten ingegraven. Zwaarbewapend.

‘Wat moet dat hier, zo maar pissen? Laat eerst je documenten maar eens zien.’ Met de loop van een kalasjnikov wijst een van de soldaten naar het schuurtje. ‘Je krijgt 30 seconden, en over onze aanwezigheid hier geen woord, anders ben je er geweest.’

‘Straks valt er niets meer te lezen’

Screen Shot 2014-03-13 at 14.04.50Na het plotse ontslag van de hoofdredacteur stapt een groot deel van Ruslands grootste nieuwssite op. Wat en wie zaten achter dat ontslag?

MOSKOU (13/03/2014) – ‘Nou, dit was het dan echt’, schrijft hoofdredacteur Galina Timtsjenko op Facebook. Tien jaar lang stond ze aan het hoofd van Lenta.ru, Ruslands grootste nieuwssite. Woensdagmiddag werd ze aan de kant gezet. In een verklaring valt niet veel meer te lezen dan dat het een besluit is van Alexander Mamoet, de miljardair die eigenaar is van de holding waar Lenta.ru onder valt.

Sinds de oprichting in 1999 is Lenta.ru uitgegroeid tot een van de grootste publicaties in Rusland. De redactie heeft correspondenten dwars door de voormalige Sovjet-Unie, bijt zich vast in controversiële thema’s, maakt web-documentaires en viel in 2012 in de prijzen voor de best ontworpen nieuwssite ter wereld. Met meer dan twee miljoen lezers per dag is de publicatie winstgevend en werkt de redactie al jaren als een magneet voor journalistiek talent.

Eerder op woensdag kreeg de redactie een waarschuwing van de Russische censor, het federale agentschap voor massacommunicatie. De uitgebreide interviews met de leiders van de extreemrechtse Oekraïense protestbeweging ‘Rechtse Sector’ zouden in strijd zijn met wetgeving tegen extremisme en terreur. Veel journalisten maken zich zorgen over de terugslag van de crisis op de Krim. Het agressieve buitenlandse beleid moet ook intern consequenties hebben. Wie niet de lijn volgt die het Kremlin uitzet, krijgt het moeilijk.

Toch past het ontslag van Timtsjenko in een patroon dat al langer aan de gang is. De laatste bastions van persvrijheid worden keihard aangepakt. Televisiestation Dozjd kreeg een maand geleden de wacht aangezegd door kabelaars, bij het onafhankelijke radiostation Echo Moskvy is een ‘curator’ uit het Kremlin aangesteld. Zelfs het staatspersbureau Ria Novosti werd de afgelopen maanden wegens kritische berichtgeving per decreet opgeheven.

Timtsjenko’s opvolger is Aleksej Goreslavski, een journalist die eerder aan het roer stond van een krant die nauwe banden heeft met het Kremlin. ‘Het ontslaan van een onafhankelijke hoofdredacteur en de benoeming van een marionet uit het Kremlin is op zich al een overtreding van de wet op de persvrijheid’, laat de redactie van Lenta.ru weten in een ongekend felle verklaring. ‘We wisten dat men ook voor ons zou komen.’ Ten minste 70 redacteuren kondigden hun vertrek aan. ‘Het is geen ramp dat wij straks nergens meer kunnen werken, de ramp is dat er straks niets meer te lezen valt.’

Holland voelt zich Rusland

Bezoek uit Holland. In Holland. Welkom. Of toch niet? In de buitenwijk van Sebastopol is goed te zien wat Poetin bedoelde toen hij zei dat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de grootste tragedie van de 21ste eeuw was.

Screen Shot 2014-03-10 at 19.13.52

HOLLAND (08/03/2014) – De melkboer komt op vrijdag, zaterdag en dinsdagmiddag. Hij toetert twee keer, gooit de deuren van zijn kleine vrachtwagen open en wacht op de grootmoeders uit Holland. Met grote plastic tassen komen ze aangelopen. Het zint ze niet. De zure room is duurder geworden, de kwark heeft niet de juiste dikte. Ze praten altijd al veel, maar sinds de politieke crisis op de Krim praten de oudere vrouwen van Holland dwars door elkaar heen. Als het nodig is urenlang. ‘Wij zijn echt niet zo dom als u denkt hoor! Wij willen dat de regering door het volk gekozen is, niet van de radicalen die de macht grijpen! Wij willen bij Rusland! We zijn al Rusland! Nee, Oekraïne! Rusland! We zijn een diepgelovig orthodox volk! Het is allemaal de schuld van Amerika! En de melk is duurder geworden!’

De melkman heeft er genoeg van. Hij klapt de deuren van zijn kleine vrachtwagen dicht en rijdt naar het volgende dorp.

Dit dorp heet Holland. Volgens de inwoners is het vernoemd naar de Nederlandse scheepsbouwers die op uitnodiging van Peter de Grote op de Krim hielpen bij het opzetten van de Russische marine. Veel meer dan een afgelegen buitenwijk van havenstad Sebastopol is Holland niet. Het lagere deel van de stad ligt aan het water, het hogere deel is vooral Sovjetbouw.

Houten huizen, monumenten, gedenkstenen of enige vorm van geschiedenis is er in Holland niet. Aan het pleintje tegenover een piepklein betonnen orthodoxe kerk in aanbouw staan een handvol gebouwen die nog van voor de Russische revolutie stammen. ‘Opgetrokken door Catherina de Tweede!’, roepen de grootmoeders. ‘Niet, Peter de Grote!’ Jaartallen vliegen in de rondte, maar niets klopt. In Holland weet niemand waarom Holland Holland heet.

Cafés of restaurantjes zijn er niet. Bij een paar kruidenierswinkeltjes kun je een kop oploskoffie krijgen, dat is het wel. ‘Ik zou graag een paar stoelen neerzetten’, zegt de goedlachse Tatjana. Ze verkoopt vooral drank.

Vanaf een steiger vertrekt drie keer per dag een veerboot naar het centrum van Sebastopol. Ook bij het wachthokje duikt Tatjana weer op. ‘Tatjana van de kruidenierswinkel, ik hou van je!’ staat er in grote graffitiletters op de muur beklad. De kleine wachtruimte doet ook dienst als mededelingenbord: leningen afsluiten, pianolessen nemen en concerten bijwonen, het kan allemaal. Aan de zijkant staat er met een rode spuitbus ‘Punk is not dead’. Een hele geruststelling.

Wie rondloopt in Holland ziet wat Vladimir Poetin bedoelde toen hij zei dat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de grootste tragedie van de 21ste eeuw was. Holland is vergeten, een afgedankte baai in een hoekje van een stad. De huizen vallen van ellende uit elkaar, de wegen zitten vol met gaten. Hele gebouwen staan leeg. Zelfs het internetcafé is al jaren dicht.

Over de Russische marinekazerne kun je lopen, de hekken zijn omgevallen en nooit meer opgetrokken. Wanneer je je ogen half dichtknijpt zie je hoe het vroeger was. De kade vol flanerende matrozen, de gebouwen geverfd. De studenten die het afval opruimen en het idee dat de overheid de rest van je leven voor je zorgt. Aan die droom kwam een einde de dag dat de Sovjet-Unie uit elkaar viel en de dag dat Holland plots een Oekraïens dorp was.

Bijna niemand weet het, maar in Holland staat een enorm instituut voor toegepaste kernfysica. Het complex ligt achter een paar heuvels en is afgegrendeld met een hoog hek. Auto’s die het terrein op- of afgaan worden grondig doorzocht, bezoek moet zich melden bij de beveiliging.

‘Hallo? Controlepost 1-1-3. Over.’

‘Hier centrale. Wat is de situatie? Over.’

‘Twee journalisten uit Holland. Willen het complex op. Over.’

‘En waarom zou dat niet kunnen? Over.’

‘Centrale. Hoe leg ik dat uit? Ze komen uit dat andere Holland. Niet ons Holland. Het zijn buitenlanders. Over.’

‘Dan is het simpel, post 1-1-3. Voor buitenstaanders is het terrein verboden. Militair terrein. Over en uit.’

De studenten aan de poort willen wel een praatje maken. Ze zien het met lede ogen aan, de politieke chaos op het schiereiland. Maar bang, bezorgd of ongerust zijn ze niet. ‘Het verschilt allemaal niet zo veel van elkaar’, legt Bogdan uit. ‘Hoe je het wendt of keert, dit is de post-Sovjetwereld. Alles wat je hier ziet, stamt uit de Sovjettijd, inclusief onze universiteit. Oekraïne leeft met een post-Sovjettrauma, Rusland doet dat ook. Maakt het dan uit of dit technisch gezien Rusland of Oekraïne is? Wat mij betreft niet.’

‘Hé Bogdan! Heb je het examen nano-technologie nu afgerond?’, vraagt een voorbijganger. Bogdan haalt zijn schouders op. ‘Loser! Die Leonardo DiCaprio krijgt nog eerder een Oscar dan dat jij je bul haalt!’ Of hij gaat stemmen in het aankomende referendum weet hij nog niet. ‘Het is toch al besloten, waarom zou je?’

Galina Moltsjima, de 20-jarige voorzitter van de studentenraad, komt naar buiten. ‘Jullie mogen toch de universiteit in’, zegt ze. ‘En er is vanavond een concert.’ Anders dan in Nederland wemelt het in Holland op de technische universiteiten van de studentes. ‘Behalve bij raketontwerp, dat is natuurlijk wel een mannending.’

Op deze universiteit geen politieke verenigingen of studentenclubs. ‘Het is simpel. Lenin zei het al. Leren, leren en nog eens leren. Nou ja, en af en toe drinken we eens wat’, lacht Moltsjima. Niet in Holland, maar in Sebastopol. ‘Er wonen hier bijna geen studenten, dit is echt een deprimerend shit-hole. De meeste studenten huren tijdens het laagseizoen vakantiewoningen.’

Met het drinken zijn de twee meisjes op het bankje aan de kade alvast begonnen. Het is elf uur ‘s ochtends, maar een mierzoet vruchtenbiertje moet kunnen. ‘En’, vraagt de brutaalste van de twee. ‘Waar zijn de meisjes mooier, in Holland of in Holland?’

‘Hier natuurlijk’, zeg ik.

‘En terecht’, zegt het meisje. ‘Dit is immers Oekraïne.’

‘Geen Rusland?’

‘Nog niet.’

Een voorbijganger kan er hartelijk om lachen. Tot hij ons bij de ellebogen pakt. ‘Luister eens, stelletje westerse spionnen. We volgen jullie al uren. Het is maar dat je het weet, maar dit is jullie Holland niet. Opgeduveld.’

‘Rot maar op naar je eigen land en hou je bek, vuile fascist’

Screen Shot 2014-03-10 at 19.23.17

SEBASTOPOL (07/03/2014) – Elke heldenstad kreeg een ster. Toen de Sovjet-Unie de oorlog won, werden de eerste saluutschoten gelost in Leningrad, Stalingrad, Odessa en Sebastopol. Het monument voor de oorlog is een park geworden en er staan al weken honderden mensen te demonstreren. Voor Rusland, tegen Oekraïne. Ze hebben gewonnen. Toen hoorde Sebastopol bij een groot rijk, nu weer.

Met een overweldigende meerderheid stemde het parlement donderdag voor de toetreding tot Rusland. Op 16 maart volgt een referendum. De afgelopen week bezetten Russische troepen de toegangswegen, de communicatiemiddelen, de legerbasis en het parlement van het schiereiland. De oude machthebbers werden afgezet, nieuwe pro-Russische leiders in het zadel geholpen. Het plan loopt gesmeerd.

De internationale kritiek op het parlementsbesluit volgde snel. President Obama noemde het referendum onwettig. De VS besloten twaalf F-16′s naar Polen te sturen voor een militaire oefening. Die stond al gepland, maar met transportvliegtuigen. Dat Amerika nu ook gevechtsvliegtuigen in het buurland van Oekraïne stationeert, is volgens de Amerikaanse ambassadeur in Warschau ‘om de bondgenoten van de VS gerust te stellen’.

In Moskou is de benodigde wetgeving al aangenomen om de regio juridisch bij Rusland te voegen. Het referendum dat volgende week moet volgen, is een wassen neus. Volgens vicepremier Roestem Temirgalijev worden er al verstrekkende plannen gesmeed. De roebel zal de Oekraïense munt vervangen, alle overheidsgebouwen worden genationaliseerd en elke vorm van autoriteit uit Kiev, van de postkantoren tot de verkeerspolitie en het leger, zal stoppen.

Kiezen of delen dus, ook voor de Oekraïners op de Krim die vandaag hun land in tweeën zagen splijten. ‘Ik ben hier alleen maar gekomen om te praten, maar ze snappen het echt niet’, legt Nazar Motsjila uit, een student uit Kiev. De omstanders moeten niets van de student weten. ‘Je hebt de oorlog niet meegemaakt, dus hou jij je bek maar, vuile fascist!’

Ruimte voor discussie is er niet. Gewapende mannen in kogelvrije vesten dragen de jongen over aan een politieagent. ‘Rot maar op naar je eigen land’, wordt geroepen. ‘Dit is mijn land!’, probeert Motsjila nog. Tevergeefs.

De agent maant de jongen een blokje om te lopen. ‘Het zijn allemaal oude, gedesillusioneerde mannen. De Sovjettijd was hun bloeiende jeugd, ze zijn nostalgisch’, zegt hij later. Maar de mannen zijn niet alleen triomfantelijk, ze zijn ook agressief. De kogelwerende vesten hebben ze gestolen van journalisten, hun wapens zijn op de zwarte markt gekocht. Nu weten ze het zeker, Rusland staat achter hen. Het lijkt wel alsof de Sovjet-staatstelevisie uit de Koude Oorlog weer terug is. Het Westen is het kwaad, de Joden hebben overal de schuld van, in Kiev zijn de fascisten aan de macht en iedere journalist werkt voor de Amerikaanse veiligheidsdienst.

Als om dat beeld te bevestigen, bestormt een volksmilitie donderdagmiddag de televisietoren in Simferopol om af te dwingen dat Oekraïense televisiekanalen niet meer uitzenden.

Recht tegenover het plein is een bloemenmarkt. Zaterdag is het vrouwendag, wie als man op 8 maart niet thuiskomt met een enorm boeket kan het wel schudden. Van margrietjes is een kleine ark gemaakt. ‘Ik ben gewoon een Rus, altijd geweest. Ik weet niet waarom iedereen zo moeilijk doet’, lacht verkoopster Tatjana Lazereva. ‘Ja, ik heb een Oekraïens paspoort. Dan krijg ik straks een Russisch paspoort. Niets aan de hand.’