Afgelopen zondag, toen de stembussen in Rusland sloten en de schoolmeesters, ziekenhuisdirecteuren en raadsleden de laatste valse stembiljetten in de stembussen moffelden, stond Dimitri rustig tussen de oproerpolitie op het Triomfplein in Moskou.

Foto:  Novum

Het waren dezelfde demonstranten die altijd de straat op gaan, een kleine groep van hooguit 200 activisten.

‘Eerlijke verkiezingen!’ schreeuwde hij plots. Hij hield de telefoon waar hij druk mee in de weer was als een vuist in de lucht. ‘Ik wil eerlijke verkiezingen. Eerlijke verkiezingen, verdomme!’
De oproerpolitie duwde ons in een hoek. ‘Ik doe dit voor mijn eigen veiligheid’, legde Dimitri uit.

Een paar activisten vochten terug, langzaam werden we naar de roltrappen van de metro gedrukt. ‘Het is een live-cast, er kijken nu 200 mensen mee. En die kijken ook wanneer ze me straks oppakken’. De beelden van zijn telefoon gaan rechtstreeks online. Een paar minuten later kreeg hij een klap van een agent en smeten ze hem ondersteboven in een arrestantenbus.

iPhone-generatie

Niet alleen de boomlange Dimitri moest het ontgelden. Ook de pers, de waarnemers en zelfs toevallige voorbijgangers waren de klos. Toen bijna iedereen was opgepakt ben ik in een sushi-restaurant gaan zitten. De Oezbeekse ober nam gewoon op, met zijn pen schreef ik op de achterkant van een kassabon de opzet voor een reportage.

De iPhone-generatie demonstreert alleen online, ze kijken liever naar live-casts dan dat ze daadwerkelijk komen protesteren. Een decennium Poetin heeft ze cynisch gemaakt en vooral in politieke zin murw geslagen.

Paniek

Maar de volgende dag gebeurde er iets bijzonders. Zo’n 10.000 mensen verzamelden zich op een plein. Het waren allemaal mensen als Dimitri. Jong, hoogopgeleid, en vooral – niet langer bang. De nieuwe generatie Russen waarvan iedereen dacht dat ze nooit in opstand zouden komen.

De macht in het Kremlin raakt in paniek. Tienduizenden ordetroepen bewaken de straten, nieuwssites worden uit de lucht gehaald en de staatstelevisie opent het nieuws met het onthaal van het Russische volleybal-team.

‘Geen Twitter-revolutie in Rusland’, schreef ik die zondagavond achterop de rekening van het sushi-restaurant. Wist ik veel dat ze ‘m zouden live-casten.

,,Ze worden steeds grover, die jongeren”, verzucht Valentina Aleksejevna, mijn 92-jarige buurvrouw. Ze schuifelt met een looprekje langs de kris-kras geparkeerde auto’s naar de bushalte. Voor ze de moeizame vijftig meter heeft afgelegd passeert ze een stapel politieke krantjes, een groot portret van Vladimir Poetin, het billboard met Dimitri Medvedev en drie affiches van Verenigd Rusland. Het portret van Poetin heeft een snorretje gekregen, naast het logo van de regerende partij hangen stickers: ‘Weg met de schurken en dieven’. De politieke kranten verdwijnen steevast in de prullenmand en zelfs onder het witte aankondigingsbord staat in koeienletters ‘hoer’ geschreven. ‘Geef ze maar eens ongelijk’, zegt mijn buurvrouw serieus. Ze knijpt me in mijn arm. ,,Je moet niet denken dat wij allemaal zo gelukkig zijn met die boevenbende. We zijn nooit als vrij geweest. En toch stem ik op ‘m, die Poetin. Wat moet je anders?”

Steeds meer mensen hebben het gehad met Verenigd Rusland. De partij is het vehikel van de macht geworden en het Kremlin oefent steeds meer druk uit om er voor te zorgen dat een ruime meerderheid van de Russen op de juiste plek een kruisje zet. Omdat het Kremlin de ruimte niet geeft verplaatst het debat zich naar de straat. Het vluchtig neerkladden van een klein snorretje is een politieke verzetsdaad in het land waar bij de enige oppositie – op een paar splinterpartijen na – uit stokoude communisten bestaat. En de beweging is enorm. Twee weken geleden dook er een groot billboard op dat sprekend op de affiche van Verenigd Rusland leek. Alleen waren de mensen op de achtergrond ratten geworden en stond er in plaats van ‘Stem voor Rusland, stem voor de toekomst’ heel venijnig, en in hetzelfde lettertype: ‘U ziet het verschil toch niet’.

Een van de drijvende krachten achter het artistieke protest is mijn vriend Michail, die zich ‘Make’ noemt. Hij hing de afgelopen maanden op allerlei plaatsen in Moskou verkeersborden op. ‘Kijk uit, hier steelt men geld’ stond er tegenover de Doema. Bij het Kremlin plaatste hij midden in de nacht een ander bord dat binnen een half uur alweer verwijderd was. ‘Opgepast! Tandem!’ stond er, een sneer naar de dubbelact waarin nu Poetin het roer weer overneemt van Medvedev. De kunstenaars radicaliseren. Een paar jaar geleden liet het beruchte gezelschap ‘Voina’ een enorm doodshoofd op het parlement projecteren, en vorige zomer geleden kalkte de organisatie een enorme fallus onder een ophaalbrug tegenover het hoofdkwartier van de geheime dienst. ,,Noem het maar een partizanendaad”, stottert de pas afgestudeerde Make. Hij heeft een wat schuchter voorkomen, maar is alles behalve bang. Komend weekend hangt hij weer een reeks borden op. ,,Of ze verdwijnen binnen een paar minuten, of ze blijven soms dagen hangen”, legt hij uit. Het billboard met de ratten hangt er nog steeds. Ze zien het verschil toch niet.

De belangrijkste politieke intrige in Rusland kwam zaterdagmiddag op het partijcongres van de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland eindelijk tot ontknoping. Vladimir Poetin keert terug als president en Dimitri Medvedev zal aanblijven, maar dan als premier. Het tandem kan op die manier tot 2024 aan de macht blijven.

De zaal wachtte in spanning af, het grote sportcomplex vol regeringsgezinde partijleden uit heel Rusland was muisstil. Na maanden van intrige gaf president Dimitri Medvedev het verlossende woord. ,,Ik denk dat het goed zou zijn wanneer dit partijcongres de kandidatuur van Vladimir Poetin als president zou steunen”, zei hij met een glimlach. Uit het enorme zaal klonk een daverend applaus. ,,Ik hoor het al, ik hoef niet uit te leggen hoe ervaren Vladimir Poetin is en wat voor autoriteit hij uitstraalt”. Het is het einde van een lange intrige over de toekomst van Rusland. Beide leiders hebben vragen over hun eigen kandidatuur bij de presidentsverkiezingen komend jaar ontweken, en veel invloedrijke politici en zakenlieden wisten niet we ze moesten steunen. Dimitri Medvedev geeft zijn zetel op, maar Poetin liet in zijn opvolgende speech weten dat hij zijn protégé als de belangrijkste kandidaat voor de parlementsverkiezingen in December ziet. De twee leiders wisselen simpelweg van stoel.

Met een bezweet voorhoofd kijkt Oleg Morozov, een van de hoogste partijfunctionarissen van Verenigd Rusland, tevreden in de camera’s van de staatstelevisie. ,,Wij wisten het zelf ook niet precies, maar dit is de beste oplossing voor het land. De twee politieke vrienden Poetin en Medvedev hebben de meeste autoriteit in dit land. Met beide ferm in het zadel hebben we een stabiel machtsfundament om ambitieuze plannen te realiseren. Medvedev zal het land moderniseren en zorgen voor innovatief beleid. Poetin zal de pensioenen betalen en scholen bouwen. Beter kan het niet”.

Daarmee komt een scenario in werkelijkheid dat al jaren geleden in het Kremlin is bedacht. Omdat Poetin in 2008 twee termijnen had doorlopen en de grondwet niet in een derde aaneengesloten termijn voorziet wees hij Medvedev als zijn opvolger aan. Die verlengde de termijnen van vier naar zes jaar, en omdat Poetin met een pauze van vier jaar als president verdergaat telt zijn derde termijn juridisch gezien als een nieuwe start. Wanneer Vladimir Poetin vanaf 2012 twee termijnen aanblijft is hij tot 2024 de machtigste persoon in Rusland. In de zaal mochten 582 delegatieleden stemmen over het besluit, slechts één partijlid stemde tegen. Toch heeft regeringspartij Verenigd Rusland de afgelopen jaren ingeboekt aan populariteit, in 2007 steunde zeker nog 64 procent van de bevolking de partij, nu ligt dat cijfer op z’n 40 procent. De dubbele kandidatuur moet de partij een nieuw elan geven, en de enige serieuze oppositie komt uit de hoek van de communisten. Die bij de parlementsverkiezingen in 2007 slechts 13 procent van de zetels.

‘Kijk vandaag liever niet op Twitter, meneer de President’, is een grap die in het weekend na de aankondiging van beide leiders onder Russen op het sociale netwerk vaak wordt gemaakt. Dimitri Medvedev wil zich profileren als een modern leider en laat zich vaak met allerlei gadgets fotograferen. De Russen maken korte metten met de president die nu een pas op de plaats maakt. ‘Een schoothondje’, of ’slappeling’ noemen veel Russen hem. Anderen beloven voorgoed het land te verlaten nu duidelijk is wie tot 2024 de touwtjes in handen heeft. De 84-jarige mensenrechtenactiviste Ljoedmila Aleksejeva liet tegenover persbureau Reuters weten dat ze er van overtuigd is het slechte jaren worden. ,,Dat betekent nog eens zes, misschien zelfs twaalf jaar van stagnatie. Het land gaat op deze manier niet vooruit en zal langzaam verder wegzinken vanwege de corruptie, het gebrek aan ondernemerschap, de partijdige rechtspraak en de druk op de media”.

Iets meer dan een minuut, drie dagen werk. Ik trok met Sasha Japaridze naar een klein dorpje buiten Moskou, filmde het meest imponerende gebouw in Rusland, kocht een Medvedev-klok en monteerde een dag aan de keukentafel.

De Russische overheid is naarstig op zoek naar manieren de ingestortte economie uit het slob te trekken. Het midden- en kleinbedrijf moet voor nieuw economisch elan en werkgelegenheid zorgen. Maar voor de zelfstandige ondernemer is de Russische bureaucratie en corruptie een enorme hindernis.

Dimitri Medvedev tijdens het Wereld Economisch Forum in Davos

,,Ik kan maar beter gewoon met een kraampje op straat gaan staan, dit is niet te doen.” Ilja Gortsjev (47) opende twee jaar geleden zijn eigen elektrowinkel. Hij verkoopt zekeringen, koperdraden, stopcontacten en lampjes in een kleine winkel vlak buiten het centrum. ,,Mijn zoon is jurist, als ik zijn steun niet had gehad was ik allang kopje onder gegaan.”

De middenstand heeft het niet makkelijk in Rusland. Deze week ontbood president Dimitri Medevev enkele tientallen ondernemers bij zijn residentie vlak buiten Moskou. Hij liet weten dat ‘Rusland zonder succesvol ondernemerschap geen toekomst heeft’ en voorspelde dat leningen binnenkort goedkoper zouden worden. Enkele aanwezige ondernemers klaagden dat het lastig is buitenlands materiaal te importeren en dat de rente op kredieten soms wel oploopt tot 24 procent.

Deze week kwamen de desastreuze kwartaalcijfers over de Russische economie naar buiten. In de begroting werd al rekening gehouden met een krimp van 2,2 procent, maar in het eerste kwartaal ging de economie met ruim 9 procent achteruit. Bovendien is de werkloosheid flink toegenomen. Waar in februari van dit jaar nog 8,5 procent werkloos zit inmiddels ruim 10 procent zonder werk. Ook werd deze week bekendgemaakt dat corruptie in Rusland nauwelijks is afgenomen. Corruptiebestrijding is een van de speerpunten van Medvedev, maar ruim een jaar na zijn aantreden als president is er weinig veranderd. Vooral de politiediensten en lokale overheiden zijn corrupt.

Gortsjev kan daar over meepraten. Het is voor de kleine ondernemer niet gemakkelijk in Rusland. ,,Ik moet iedereen betalen”, legt hij uit. ,,De gemeente, de brandweer, de politie, de belastinginspecteur, de waterleiding en het stroombedrijf. Er is altijd wel een probleem waar ik de portemonnee voor moet trekken.” Volgens Gortsjev begon dat al toen hij zijn zaak kwam registreren. ,,Ik moest een week in de rij staan. Daar heb ik natuurlijk geen tijd voor en dus heb ik iemand moeten betalen die voor mij in de rij is gaan staan.”

Betrouwbare gegevens zijn moeilijk te vinden, maar volgens schattingen zijn er ruim 1 miljoen zelfstandige ondernemingen in Rusland die gezamenlijk ongeveer 10 miljoen mensen in dienst hebben. Getallen die procentueel gezien in het niet vallen bij cijfers uit de Europese Unie. Grote bedrijven en multinationals doen het beter op de markt, ze huren juristen in die het gevecht met de bureaucratie aangaan. Kleine ondernemers durven daar vaak niet eens aan te beginnen.

Toch zijn er lichtpuntjes. De autoriteiten beginnen in te zien dat een florerende middenstand de werkloosheid tegengaat en de economie ten goede zal komen. In Sint-Petersburg opende het stadsbestuur onlangs een loket waar ondernemers met al hun vragen terecht kunnen. Zelfstandigen kunnen er een gunstige lening aanvragen en sommigen krijgen van het stadsbestuur zelfs een boekhouder toegewezen. Volgens analyste Anna Oestijants is er langzaam maar zeker een verandering gaande. ,,Wanneer je als ondernemer tot een jaar geleden de autoriteiten benaderde dacht men altijd dat je geld wou hebben. Het bedrijfsleven en de middenstand heeft vooral steun en erkenning nodig. En dat beginnen ze eindelijk in te zien.”