Meer dan een paar trailers en een half interview geeft Russia Today niet weg. ,,Ik ben Julian Assange”, vertelt de stem met het karakteristieke Australische accent. In een eclectische montage van beelden uit de Arabische wereld en van de ‘Occupy Wall-Street’-beweging legt Assange uit dat hij geheimen heeft onthult en is aangevallen door de macht. ,,Dat heeft ons niet gestopt. We gaan op een zoektocht naar revolutionaire ideeën die de wereld van morgen kan veranderen”. Aanstaande dinsdag gaat het programma op Russia Today in premiere. Assange belooft verschillende opiniemakers, dissidenten en ‘machtige mensen uit de hele wereld’ te gast te zullen hebben. Wie de eerste gast is blijft geheim. Hoofdredactrice Margarita Simonjan belooft Twitter dat het programma in zal slaan als een bom. ,,Het zal me niet verbazen wanneer hardliners na de eerste uitzending niet alleen Assange, maar ook ons zullen aanpakken”.

Die hardliners zitten in ieder geval niet in het Kremlin. Russia Today maakt deel uit van het staatspersbureau RIA-Novosti en wordt volledig gefinancierd door de Russische overheid. Kort na de lancering in 2005 bracht het Engelstalige televisiekanaal vooral goed nieuws uit Rusland, en was de opdracht duidelijk te laten zien hoe innovatief en dynamisch het land wel niet is. Sinds een paar jaar is het roer om en bericht het nieuwsstation kritisch vanuit de hele wereld. Van de rellen in Athene tot de Occupy-beweging in Amerika, het razendsnelle Russia Today is er altijd bij. Alleen over protesten in Rusland zelf wordt terughoudend bericht. Het televisiekanaal heeft de afgelopen jaren zichzelf opnieuw uitgevonden als ‘RT’, geeft ruim baan aan allerlei complottheorieën en agiteert in veel programma’s tegen het Westen, de NAVO en vooral Amerika. ,,We hebben een internationaal publiek van onbevooroordeelde kijkers, en we zijn trots op het platform dat we Julian geven”, legt Simonjan uit.

De eerste uitzending valt in de week dat Assange vijfhonderd dagen electronisch huisarrest heeft, en nog altijd in afwachting is van een vonnis dat hem eventueel kan uitzetten naar Zweden, waar hij gezocht wordt voor verkrachting en aanranding. Assange is bang dat Zweden hem uitlevert aan de Verenigde Staten. Volgens WikiLeaks zijn er met allerlei televisiekanalen licentie-overeenkomsten getekend. De premiere gaat naar RT, omdat de organisatie ontevreden is over de manier waarop de internationale massamedia te werk gaat. ,,Als je er goed naar kijkt zijn er maar twee echt onafhankelijke zenders in de wereld, Al-Jazeera en RT”, vertelt Assange. ,,Ik ben altijd maar de geïnterviewde geweest, nu draaien we de rollen om. Bovendien is het wel eens leuk voor iemand die zo lang onder huisarrest is om af en toe een gast over de vloer te krijgen”.

De televisiecamera het staatskanaal ‘Rossija 24′ zoomde net op tijd in. Terwijl president Dimitri Medvedev op een plein naast het Kremlin de massaal toegestroomde toespreekt kreeg Vladimir Poetin tranen in zijn ogen. ,,Onze kandidaat is een echte leider en ik maak me geen zorgen. We hebben de overwinning, we hebben het allemaal nodig en we geven dit niet meer uit handen”, zei Medvedev. De waterige ogen van Poetin blijven de hele tijd in beeld.

Volgens de eerste resultaten heeft de Russische leider zeker 63 procent van de stemmen gekregen. Een tweede ronde is overbodig en Poetin’s aanhangers vieren feest. ,,Het is meer dan we hoopten”, laat Sergej Govoroechin, het hoofd van Poetin’s verkiezingscampagne, aan persbureau Interfax weten. ,,Het was drie maanden geleden al duidelijk dat Poetin in de eerste ronde zou winnen”. De communist Gennady Zjoeganov loopt met 17,42 procent van de stemmen mijlenver achter. Zowel de nationalist Vladimir Zjirinovski als de enige onafhankelijke kandidaat, Michail Prochorov, hebben volgens de centrale kiescommissie minder dan 10 procent van de stemmen weten te behalen.

Ook op andere pleinen in de stad is het feest. ,,Vrienden, we hebben gewonnen! De keus is gemaakt, het resultaat mag er zijn en het hele land staat er achter – onze nieuwe president is Vladimir Vladimirovitsj Poetin! Laat je horen voor het vaderland!” Bij de centrale kiescommissie is het een hels kabaal. Duizenden jongeren staan er fanatiek met vlaggen te zwaaien. Voor het eerst sinds de jaren ‘90 zijn er midden in de nacht protesten en bijeenkomsten. Het Moskouse stadsbestuur gaf maar liefst 13 vergunningen af voor pro-Poetin demonstraties, concerten en overwinningsfeesten. Het verkeer is afgezet, de ruim honderdduizend pro-Poetin betogers houden met het leger en de politie de stad in een houdgreep.

Even verderop in café Masterskaja heeft de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny zijn hoofdkwartier. Anders dan de afgelopen maanden is hij ineens moeilijk bereikbaar. Zijn bodyguards hebben het café afgezet, alleen journalisten met een accreditatie komen naar binnen. ,,Ik ben niet bang”, legt hij uit. ,,Maar je moet maatregelen nemen”. Hij is de hele dag druk in de weer via sociale media stembusfraude in kaart te brengen. ,,Er is ongelooflijk veel misgegaan, nog meer dan bij de parlementsverkiezingen in December. Je mag dit niet eens verkiezingen noemen”. Hij roept zijn aanhangers op de komende dagen flink te protesteren, en liet eerder tenten uitdelen om de pleinen in de stad te bezetten. Maandag is er een grote protestactie aangekondigd.

‘Vladimir, Moskou gelooft niet in tranen’, schrijft de socioloog Stanislav Zehner op zijn Twitter-account, een verwijzing naar een bekende Sovjetfilm. De jonge Russen die de afgelopen maanden massaal de straat op gingen zijn kwaad en teleurgesteld. ,,Ik heb de hele dag als waarnemer op een stembureau gezeten en ben nu doodop”, legt de 24-jarige Irina Lazereva uit. ,,Ik durf niet te gaan slapen. Wakker worden en weten dat je in een land woont waar Poetin nog zes jaar aan de macht blijft, ik durf er niet aan te denken”.

Noem het maar de slag om eerlijke verkiezingen Moskou”, legt Georgy Alboerov uit. ,,Wat hier op 4 december tijdens de parlementsverkiezingen gebeurde was een aanfluiting, je mag het onder geen beding verkiezingen noemen. We wilden toen al iets doen, maar we hadden de middelen niet. Nu hebben we precies 17.209 waarnemers geregistreerd, waarvan zeker 5000 in Moskou. In opdracht van Aleksej Navalny, de bekende anti-corruptie activist, runt Alboerov ‘RosVybory.org‘, een website waar gewone burgers zich kunnen aanmelden om de verkiezingen in hun eigen stembureau’s legaal waar te nemen. ,,Wij werken met twee politieke partijen. Kandidaat Michail Prochorov heeft ons het mandaat gegeven om namens zijn partij waar te nemen in Moskou, met de communisten hebben we een deal dat we namens hen in de rest van Rusland formeel aan het proces deelnemen”. Via allerlei kanalen hebben de afgelopen maand tienduizenden Russen zich aangemeld als waarnemer, dagen voor de verkiezingen gaan de verplichte trainingen iedere dag tot diep in de nacht door.

Bij het kantoor van de Jabloko-partij aan de Pjatnitskajastraat staan de burger-waarnemers buiten de zaal nog te luisteren. Partijleider Grigory Javlinski werd door de kiescommissie van het stembiljet geschrapt, maar de partij heeft een list gevonden. Omdat journalisten ook het recht hebben de stembusgang in de gaten te houden krijgen alle waarnemers een perskaart en een officiële verklaring dat ze voor de Jabloko-partijkrant werken. Het Kremlin heeft probeert de tienduizenden burgerwaarnemers in de weg te zitten. Premier Vladimir Poetin liet deze week weten dat zijn tegenstanders alles in het werk stellen om de verkiezingen te vervalsen. ‘Ze proppen de stembussen zelf vol met valse stembiljetten en gaan daar vervolgens over klagen’, liet hij tegenover persbureau Interfax weten. Bij Golos, een organisatie die trainingen geeft en overtredingen van de kieswet in kaart brengt, legt Lilja Sjibanova uit dat de druk enorm is. ,,We zijn vorige week al ons kantoor uitgezet, het internet ligt er uit de geheime dienst zit ons op de hielen.

Ook SP-senator Tiny Kox, die voor de Raad van Europa de internationale waarnemingsmissie leidt, merkt op dat de bemoeienis veel groter is, en dat steeds meer jonge mensen zich opgeven als waarnemer. ,,Dat is een stuk beter dan bij de parlementsverkiezingen, daar zaten vooral waarnemers die gewoon wat roebels bijverdienden, maar geen oog hadden voor wat er gebeurde. Ik ben zelf op een stembureau geweest waar ik constateerde dat er toch extra extra stembiljetten in de bus geduwd waren, maar de waarnemers zagen niets gebeuren” Volgens Kox is het belangrijk dat de burgerwaarnemers en de internationale delegatie ‘min of meer’ tot een gezamenlijke conclusie komen. Hij staat onder strikte controle de overheid, die nauwlettend in de gaten houdt of de buitenlandse waarnemers hun boekje niet te buiten gaan. ,,Het zijn uiteindelijk dan ook Russische verkiezingen. Waarnemen is onze taak, het is aan de Russen om er zelf iets van te maken”.

Ze hebben weinig tot niets met elkaar gemeen, de losse alliantie van kwade jongeren, felle nationalisten, oude communisten en oppositiefiguren. Behalve één ding dan: ze zitten allemaal in dezelfde cafés. Ik kom er al jaren, de bistro’s van Jean-Jacques, Majak of John Donn aan de Nikitski-boulevard. Ze zijn vierentwintig uur per dag open, je kunt er ver na middernacht nog een zware maaltijd nuttigen en er zijn altijd wel vrienden of bekenden te vinden. Vroeger ging het in de cafés over van alles, behalve politiek. Het was altijd een onderwerp dat zo zwaar, zo cynisch en zo ingewikkeld was dat je het bij een paar glazen wijn maar beter over iets anders kon hebben.

Maar na de massale fraude bij de parlementsverkiezingen afgelopen december sloeg de sfeer om. Plots had iedereen het over politiek. Een paar tafels verderop besprak de oppositie de tactiek. Op servetten en bierviltjes werden plannen gemaakt. De dag daarna zouden duizenden mensen de straat op gaan. Het lukte, en sinds begin december zijn de stamgasten permanent dronken. Van revolte en dure wijn. De sfeer is bijzonder, er hangt een gemeenschappelijk gevoel dat het allemaal morgen voorbij kan zijn. En dus moet er gedronken worden. Toen aan de vooravond van het eerste protest het Kremlin de stad liet belegeren was de stemming in Majak euforisch. ‘We moeten van elkaar houden, morgen worden we doodgeschoten!, riep een bekende filmregisseur. De champagnekurken vlogen in de rondte, op het toilet werden kinderen verwekt.

Het Kremlin heeft ondertussen de tegenaanval geopend. Een aantal hooggeplaatste ambtenaren lieten in de media weten dat de zittende macht niet hoefde te luisteren naar de eisen van ‘die paar dronkelappen in Jean-Jacques’. Een paar dagen geleden liep het uit de hand. Vrienden belden in paniek. ‘Olaf! Nasji heeft de Nikitski-boulevard bezet! We kunnen de cafés niet in!’ Ik heb de afgelopen jaren genoeg te maken gehad met Nasji, de jeugdige knokploeg van Poetin. Ze verstoren je interviews, bellen je midden in de nacht of vallen je op andere manieren lastig. Maar dat ze alle tafels in Jean-Jacques, Majak en John-Donn zouden reserveren, dat had niemand gedacht. Uit alle delen van Moskou kwamen de oppositiefiguren, de schrijvers, acteurs en journalisten naar de cafés om hun tafels terug te claimen. Nasji had al de benen genomen. ‘Ze mogen alles flikken’, zei de filmregisseur. ‘Ze mogen mijn stem frauderen, ze mogen mijn vrienden oppakken en al mijn vrijheden afnemen’, zei de filmregisseur. ‘Maar van mijn stamkroeg blijven ze af’. En zo is het.

De vrienden Lena, Stanislav en Roestem, jonge dertigers die net drie uur lang in een protestdemonstrantie hebben gereden, drinken tevreden een kop koffie in een café aan de Tuinenring. ,,Er waren zeker 3000 auto’s!” zegt Stanislav. ,,En de sfeer was geweldig. Iedereen zwaaide en toeterde naar elkaar”. In een enorme colonne trokken een paar duizend auto’s met witte lintjes en balonnen afgelopen zondag in een cirkel om de Moskouse ringweg. Wanneer Stanislav de officiële politiereactie op het protest voorleest wordt er hard gelachen. ,,Moet je luisteren!” roept hij. ,,Volgens berekeningen van de Moskouse politie waren er vandaag twintig auto’s op de ringweg die een verkeersopstopping veroorzaakten. Geen woord over het protest. Hoe durven ze!” Bij de koffie plannen ze de volgende protesten. Met iets meer dan een maand te gaan voor de presidentsverkiezingen is er haast geboden. De vrienden laten posters drukken, proberen een televisieprogramma te maken en zorgen er voor dat al hun vrienden en kennissen ook bij de grote demonstratie van aanstaande zaterdag aanwezig zullen zijn.

Terwijl in Moskou grote demonstraties worden toegestaan hebben de autoriteiten moeite met de creatieve uitlatingen van protest. Bij het autoprotest kon de politie niet veel meer doen dan de autopapieren van een paar deelnemers aan grondige inspectie onderwerpen. Steeds vaker duikt er in de stad graffiti op met oproepen tot protest. Ook de razend populaire t-shirts met een portret van premier Vladimir Poetin en de tekst ‘Tsaar. Gewoon Tsaar’, een verwijzing naar een bekende scène uit een Sovjetfilm over Ivan de Verschrikkelijke, zijn ondanks verschillende pogingen van de autoriteiten nog gewoon verkrijgbaar.

In de Zuid-Siberische stad Barnaul is al een week lang commotie over een ‘mini-demonstratie’. Omdat de oppositie geen toestemming kreeg om te demonstreren en het met een gemiddelde temperatuur van -25 te koud is om lang buiten te staan, werden er op het centrale plein van de stad een flink aantal lego-poppetjes, kinder-surprisefiguurtjes en teddybeertjes met mini-spandoeken neergezet. De speelgoedfiguren met borden als ‘Tijd voor eerlijke verkiezingen’ en ‘Weg met Poetin’ kregen landelijke bekendheid nadat er op YouTube een video opdook waarin de lokale politie de kleine banners en posters op ‘extremistische uitlatingen’ controleerden. Politiewoorvoerder Andrei Moelintsev liet tegenover een lokale internetpublicatie weten dat de mini-demonstratie simpelweg niet is toegestaan. ,,Het is een ongeautoriseerde publieke bijeenkomst. We hebben het verzamelde bewijs aan de Openbaar Aanklager doorgespeeld en verwachten dat de organisatoren zich hier binnenkort voor zullen moeten verantwoorden”.

‘De geboorteplaats van de Russische democratie maakt zijn naam waar’, kopt de lokale krant in Veliki Novgorod. In de stad waar in de twaalfde eeuw de handelslieden al vertegenwoordigers kozen zijn de eerste webcamera’s geïnstalleerd. Op de doorzichtige stembussen en boven de werktafel van de kiescommissie staan twee camera’s met een internetverbinding. Bij de verantwoordelijke stadsvertegenwoordiging wordt enthousiast de telefoon opgenomen. ,,Ze doen het hoor!”, zegt een secretaris van de kiescommissie. ,,We hebben vandaag journalisten van de staatstelevisie op bezoek gehad, die hebben alles nog eens getest. Nu kan de hele wereld meekijken”. Voor de presidentsverkiezingen op 4 maart moeten de meeste stembureau’s in Rusland worden uitgerust met webcams. De komende weken worden de eerste tests gedaan en krijgen de commissieleden training. In verschillende provinciesteden is er protest tegen de camera’s. Commissieleden voelen zich begluurd en zijn bang voor represailles.

Om de demonstranten die sinds begin december op de been zijn tegemoet te komen beloofde premier Vladimir Poetin tijdens zijn jaarlijkse televisiemarathon een eerlijke stembusgang. Het is niet voor het eerst dat cameratoezicht de gemoederen moet bedaren. Na de desastreuze bosbranden in 2010 liet de overheid webcams installeren om op de herbouwing van verwoestte dorpen na te zien. De inwoners van het dorp Maslovka in de buurt van Voronezj noemden de camera’s het ‘oog van Poetin’. Malafide bouwbedrijven, clandestiene drankstokers en illegale gastarbeiders liepen met een grote boog om de camera’s heen. Analisten zijn sceptisch over het project. Breedband verbindingen zijn niet overal beschikbaar, en er zijn niet genoeg onafhankelijke waarnemers om de stroom aan informatie te verwerken. IT-experts waarschuwen bovendien dat het Russische internet niet genoeg capaciteit heeft om de live-streams van de ruim 200.000 stembureau’s te verwerken.

Aanvankelijk wilde het ministerie voor massa-communicatie alle stembureau’s van laptops van Russische makelij voorzien, maar de afgelopen weken werd duidelijk dat Rusland die niet op korte termijn kan produceren. Zeven gecharterde vrachtvliegtuigen moeten de computers uit China en Japan naar de Russische regio’s vervoeren. Oppositieleiders zien maar weinig in het project, dat naar schatting ruim 200 miljoen euro kost. Een woordvoerder van de Jabloko-partij, wiens leider Javlinksi vandaag van de kieslijst werd geschrapt, verklaart weinig heil in het project te zien. ,,Zolang er geen onafhankelijke kandidaten zijn is er geen sprake van een eerlijke stembusgang. Webcams lossen het probleem niet op. De uitslag wordt buiten het zicht van de camera’s alsnog vervalst”.

‘Bent u van NTV? Dat is propaganda uit de koker van Soerkov!’ Toen een cameraploeg van het federale televisiekanaal NTV een maand geleden een bliksembezoek bracht aan het kantoor van Golos, een organisatie die overtredingen van de kieswet in kaart brengt, kregen ze een koekje van eigen deeg. Ruim zes minuten lang blijft een Golos-medewerker het als een mantra herhalen. ‘U staat in dienst van Soerkov, NTV is propaganda van Soerkov’. Hij wordt zelden bij naam genoemd, en toch was Vladislav Soerkov als onderhoofd van de presidentiële administratie een van de belangrijkste politici in het land. Nadat de NTV-opnames op YouTube verschenen nam het een vlucht. Societyfiguren, journalisten en acteurs grappen al weken dat ze niet voor Soerkov werken, oppositiepolitici roepen luid om zijn aftreden. Bij de demonstraties de afgelopen weken waren tientallen jongeren te zien met borden als ‘Je bent zelf propaganda van Soerkov!’ De druk werd zo groot dat president Medvedev hem dinsdagavond een andere functie gaf. Als vice-premier moet hij de innovatie en modernisering overzien en zal hij zich niet langer bezighouden met binnenlandse politiek.

Volgens de meeste analisten is de 47-jarige ideoloog Soerkov na Vladimir Poetin de belangrijkste figuur in de Russische politiek. Hij is de spindokter achter de verkiezingscampagnes van Poetin, schetste het assertieve buitenlandse beleid en wordt vaak gezien als de curator van Nasji, de pro-Kremlin jeugdbeweging. Hij was ruim een decennium lang verantwoordelijk voor ‘personeelszaken’, het benoemen en ontslaan van politici en regionale leiders. De keiharde onderhandelaar publiceert onder een pseudoniem cynische romans en schrijft teksten voor Agatha Christie, een Russische rockband geliefd onder pubers. In zijn werkkamer in het Kremlin hangen tussen de foto’s van Poetin en Medvedev ook ingelijste portretten van Barack Obama, Che Guevara en de Amerikaanse rapper 2Pac.

Tegenover persbureau Interfax liet Soerkov weten toe te zijn aan een nieuwe uitdaging. Zijn herbenoeming lijkt een gebaar tegenover de demonstranten die in Moskou al weken lang op de been zijn. In een interview met de Russische krant Izvestia liet Soerkov vorige week weten zelfs met ze te sympathiseren. ‘Het zijn de beste mensen in onze samenleving. Ze moeten gehoord worden’. Maar in zijn plaats komt Vjatsjeslav Volodin, een wissel waarmee volgens waarnemers Poetin op dit moment ‘al zijn mensen’ op de juiste plaats heeft zitten. Michail Prochorov, de miljardair met presidentiële ambitie die afgelopen september om het ontslag van Soerkov riep, ziet geen wezenlijk verschil. Middels zijn woordvoerder vertelt hij dat de herbenoeming niets meer is dan het heen en weer schuiven van het ene naar het andere kantoor. ‘Met dit soort verschuivingen zal er voorlopig niets veranderen’.

Foto:  AFP

‘Ik ben Ksenia Sobtsjak’, zei ze. De Sacharov-prospekt stond vol met demonstranten. Nog nooit sinds de val van de Sovjet-Unie waren er zoveel mensen op de been. Ze aarzelde geen seconde. ‘Ik ben Ksenia Sobtsjak en ik heb iets te verliezen’.

Dat heeft ze zeker. Ksenia Sobtsjak is in feite de Russische Paris Hilton, al is ze een stuk slimmer. Net als de Hilton-erfgename komt de Russische TV-presentatrice van een goede familie. Haar vader was Anatoli Sobtsjak, de eerste burgemeester van Sint-Petersburg, en vooral de man die de kleine corrupte ambtenaar Vladimir Poetin een carriere gaf.

Huilen

Poetin smokkelde zijn leermeester het land uit toen die bij het Kremlin uit de gratie viel. Een paar jaar later overleed hij, Poetin huilde op zijn begrafenis. Laat ik dat herhalen. Poetin huilde op zijn begrafenis.

Ksenia presenteerde later de ranzige Russische versie van Big Brother, knalde Porsches aan flarden en was een duurbetaalde gast in decadente nachtclubs. Ze was covergirl van het Kremlin, het mooie blonde gezicht van het extravagante nieuwe Rusland.

Tot vorige week. Bijna niemand hoorde het, maar op het podium tussen de boze mannen riep de kleine Sobtsjak om nieuwe verkiezingen en nieuwe oppositieleiders. Een paar dagen later was ze te gast op de redactie van een TV-programma. In amper een maand tijd is ze van een giechelende show-girl een activiste geworden. Ze heeft genoeg van de leegte en rekent af nu met de politieke vriend van haar vader.

Westerse pers

‘Poetin is geen slecht mens’, zei ze. ‘Hij is op dit moment gewoon een slecht politicus’. We konden rustig praten in de coulissen. ‘Weet je wat het probleem is? Iedereen probeert de nieuwe Poetin te vinden. Maar ze moeten het systeem veranderen, we hebben een systeem nodig waarin geen Poetin bestaat’.

Ze is een van de weinigen die Poetin goed kent en hem durft te beoordelen. ‘Er is geen weg meer terug’, legt ze uit. ‘Iedereen weet al dat ik aan de kant van de demonstranten sta. De Westerse pers zal wel schrijven dat het een teken aan de wand is dat zelfs een societymeisje als ik ben overgelopen. Dan kan het vast niet meer lang duren’.

Bij deze.