Wat de dag van de nationale eenheid moet zijn loopt in Moskou de laatste jaren uit op een grote demonstratie van nationalisten, neo-nazi’s en skinheads. Rusland is alleen voor de Russen, vinden ze, een slogan die bij een steeds groter deel van de bevolking aanslaat. Het Kremlin geeft de nationalisten ruim baan.

,,Recht voor je uitkijken”, roept de voorman. ,,Ik roep eerst ‘Rusland voor de Russen’, dan jullie. Goed je banner vasthouden, niet met die kutjournalisten praten en pas wanneer ik zeg ‘mars!’ mogen jullie een stap zetten”. De voorman kijkt om zich heen en overlegt met een portofoon over de coördinatie. ,,Rusland voor de Russen! Moskou voor de Moskovieten! Europa voor de blanken!”, roept hij. ,,Mars!” Met bivakmutsen, mondkapjes, zonnebrillen of capuchons trekken duizenden kwade Russen tijdens de ‘Russische Mars’ door een Moskouse buitenwijk. Een jaarlijks terugkerend protest op de ‘Dag van de Nationale Eenheid’. Daar moeten de demonstranten juist niets van hebben, ze zijn tegen migranten, tegen het Kremlin, tegen de pers en tegen Israël. De politie geeft de organisatie alle ruimte. Oppositiebewegingen of politieke partijen mogen nergens demonstreren, voor de nationalisten heeft de overheid de boulevards tussen twee metrostations afgezet, moet iedereen door metaaldetectors en werd het geheel met een helikopter in de gaten gehouden. Wanneer zijn voorman niet kijkt wil de 18-jarige student Vladimir toch praten. ,,Ik ben een Rus, wij hebben het historisch voorrecht op onze grond”, legt hij uit. ,,Er zijn hier te veel Kaukasiërs, te veel migranten uit Centraal-Azië, te veel niet-Slavische volkeren. Ze nemen onze banen in, ze stelen onze meisjes. Ik wil dat ze oprotten”.
Het Kremlin heeft een moeilijke verstandhouding met de nationalisten. Officieel is Rusland een federatie waar meer dan 160 verschillende etniciteiten samenwonen, maar de laatste jaren is het nationalisme in opmars. Er wordt steeds harder opgetreden tegen illegale migranten, sommige nationalisten en ex-skinheads hebben officiële posities gekregen, en onder druk van de publieke opinie zijn de subsidies voor de regio’s waar overwegend moslims wonen tijdelijk stopgezet. Een van de organisatoren dit jaar is Aleksej Navalny, de anti-corruptieblogger een paar weken geleden nog te gast was bij premier Mark Rutte tijdens zijn staatsbezoek aan Rusland. Navalny heeft geen moeite met de slogans. ,,Jullie hebben in Nederland ook nationalistische bewegingen, alleen zijn ze verboden. Hier mag het in alle openheid. En omdat de oppositie hier geen kans krijgt komen de nationalisten met standpunten die je bijna democratisch kunt noemen. Ze zijn tegen de corruptie, voor de Russen. Daar hoeft niemand bang voor te zijn. Natuurlijk zijn er veel scholieren met maskers die domme dingen roepen, maar de corrupte bende in het Kremlin gaat zonder maskers over straat, die zijn nog veel enger”.
Onderzoeker Aleksander Verchovski van het Centrum tegen Xenofobie was ook bij de demonstratie, maar moest halverwege rennen voor zijn leven. Volgens hem groeit de beweging. ,,Nu waren er zo’n 7000 mensen aanwezig, een paar jaar geleden was het veel kleiner. Je ziet bovendien dat het niet alleen maar kwade mannen van middelbare leeftijd zijn, er komen ook steeds meer jongeren en pensioengerechtigden”. Zijn onderzoek brengt racistisch geweld in kaart, het afgelopen jaar zijn er volgens hem zeker 19 mensen om het leven gebracht, en honderden ernstig gewond geraakt. ,,Er zijn geen officiële gegevens beschikbaar, we verzamelen deze cijfers met behulp van de slachtoffers en familieleden. Ik werkelijkheid zal het nog veel groter zijn”. Een shaurmaverkoper heeft uit voorzorg zijn zaakje gesloten, hij staat verbaasd te kijken naar grote groepen demonstranten die af en toe de Hitlergroet brengen. ,,Ze hebben een monster gecreëerd”, zegt hij. ,,Het Kremlin geeft ze alle vrijheid, nu zijn ze niet meer te stoppen”.