Na muiterij binnen de partij breekt miljardair Michail Prochorov met Pravoje Delo, de enige Russische oppositiegroepering die het op kan nemen tegen de regeringspartij Verenigd Rusland van Vladimir Poetin. De verkiezingskoorts loopt op en het Kremlin haalt de trukendoos open.

Michail Prochorov mag saai voorkomen, in zijn vrije tijd spring hij over, langs en dwars door golven

,,Breek met deze partij, ze zijn gekocht door het Kremlin”, zei oppositieleider Michail Prochorov donderdagmorgen tegen zijn medestanders. Terwijl de afgevaardigden van zijn partij hem tijdens een vergadering wegstemden, riep Prochorov op tot het het ontslag van Vladislav Soerkov, de belangrijkse ideoloog in het Kremlin die vaak gezien wordt als politiek sleutelfiguur. ,,Ik wil niets met de partij te maken hebben zolang die onder controle van poppenspeler Soerkov staat”, liet Prochorov even later weten op Twitter. ,,Er is in ons land één persoon die het hele politieke systeem in handen heeft, en dat is Soerkov. Pas als hij verdwijnt kan er in dit land echte politiek bedreven worden”. Hij beloofde niet uit de politiek te verdwijnen en suggereerde een nieuwe partij op te zetten. Daarmee komt er een einde aan dagen van speculatie over de enige Russische oppositiepartij met slagkracht. Woensdag kandideerde zich verschillende partijfiguren als voorzitter na geruchten dat Prochorov niet langer de steun van het Kremlin zou hebben. Tijdens een haastig ingelaste persconferentie liet Prochorov woensdagavond het partijbestuur ontslaan, een halve dag later stapt hij zelf op.

De boomlange en omstreden multimiljardair Prochorov nam drie maanden geleden het bestuur van de oppositiepartij over, volgens de meeste analisten met instemming van het Kremlin. In een cynisch politiek steekspel laat de macht een aantal oppositiepartijen bestaan maar trekt het Kremlin achter de schermen ook daar aan de touwtjes. Prochorov trok in zijn campagne hard van leer tegen de corruptie, stelde voor het aantal ambtenaren in Rusland te halveren en noemde het huidige politieke systeem een ‘parodie op de Sovjet-Unie’. Vorige week bestormde gemaskerde politieagenten een bank die onder controle van Prochorov staat. De autoriteiten ontkennen dat het het een politieke aanleiding heeft, maar de meeste analisten denken dat het Kremlin hiermee een signaal wilde afgeven. Michail Prochorov is de op twee na rijkste man in Rusland. Hij bezit een waslijst aan investeringsfondsen en bedrijven, is samen met rapper Jay-Z eigenaar van de Amerikaanse basketbalploeg de New-Jersey Nets en probeert in Rusland elektrische auto’s te verkopen.

Het politieke debat in Rusland zit in een impasse zolang noch premier Vladimir Poetin noch zijn protégé Dimitri Medvedev openlijk een keuze maken over wie er zich bij de presidentsverkiezingen begin volgend jaar kandidaat zal stellen. Terwijl de invloed van regeringspartij Verenigd Rusland langzaam afbrokkelt laat het Kremlin geen centimeter speling toe. Oppositiepartijen worden niet geregistreerd en in andere bewegingen orkestreert de macht conflicten en muiterij. Spindoktoren werken in de aanloop naar de parlementsverkiezingen in december overuren.

De oligarch Prochorov krijgt steun uit onverwachte hoek. Alla Poegatsjova, Ruslands bekendste zangeres, liet vorige week in een opwelling weten Prochorov te steunen. Donderdagmorgen zei ze tegenover de toegestroomde pers dat ‘iemand, en niet zomaar iemand, maar Vladislav Soerkov, helemaal gek is geworden’. Hij zei niet te verwachten nog aan de parlementsverkiezingen mee te kunnen doen, maar beloofde door te zetten. ,,Ik doe een oproep aan iedereen die verschillig is in dit land, iedereen die hier wil wonen en iedereen die dit land wil laten ontwikkelen. Ik denk dat we een nieuwe politiek beweging moeten beginnen en dan zullen we winnen in eerlijke en vrije verkiezingen”.

Het zijn plannen die nu al ‘historisch’ worden genoemd. Tijdens de viering van de 864e verjaardag van de stad Moskou liet de Russische president Dimitri Medvedev weten dat er ongekende veranderingen voor de hoofdstad op stapel staan. De macht gaat verhuizen en Moskou moet twee keer groter worden.

,,We zijn al begonnen de nieuwe initiatieven te implementeren. Moskou moet een comfortabele en competitieve metropolis worden”, zei Medvedev afgelopen zondag. Een aantal regio’s ten zuidwesten van de stad worden bij het federale stadsdeel Moskou gevoegd, een pennenstreek waarmee Moskou 2,4 keer meer oppervlakte krijgt en in een klap op de 7e plaats van de ranglijst van grootste wereldsteden komt te staan. De timing van de speech was bijzonder, onder burgemeester Loezjkov was de jaarlijkse stadsdag vol concerten en vuurwerk vooral een Moskouse aangelegenheid, dit jaar verplaatste het feest zich naar het Rode Plein en lieten vooral landelijke politici van zich horen. Medvedev liet Loezjkov vorig jaar vervangen voor Sergej Sobjanin, een Siberische ex-gouverneur die in juni al instemde met de uitbreiding van de stad en het voorstel zonder enige vorm van inspraak door de gemeenteraad loodste.

Moskou mag ruim twee keer groter worden, er komen volgens de officiële cijfers slechts een kwart miljoen inwoners bij. Het zuidwesten van Moskou is onderontwikkeld, en er wonen in vergelijking met andere delen van de regio maar weinig mensen. Sommige dorpen zijn verlaten, in anderen is geen gas of heet water. Volgens vice-burgemeester Marat Choesnoellin is dat juist de reden voor de ontwikkeling van het gebied. ,,Om een moderne stad te bouwen vol met ministeries en een groot zakencentrum heb je vrijstaand land nodig”. Een groot deel van de bouwwerkzaamheden moet betaald worden door de verkoop van de centraal gelegen kantoorgebouwen en overheidsinstanties, een regeling waarbij het Kremlin volgens analisten overschotten in het budget krijgt. Protest tegen de plannen is er nauwelijks, sommige bewoners zijn bang voor een lage prijs uitgekocht te zullen worden, maar de meeste mensen buiten de Moskouse stadsgrenzen willen maar wat graag deel uit maken van de hoofdstad, waar het pensioen drie maal hoger is dan in de regio’s. Het plan moet ook het fileprobleem in de stad oplossen. Wanneer de tienduizenden ambtenaren, overheidsfunctionarissen en hoogwaardigheidsbekleders buiten de stadsgrenzen rijden krijgt het chaotische verkeer in de stad meer bewegingsvrijheid.

De hervorming zal waarschijnlijk niet zonder slag of stoot verlopen. Het Kremlin kreeg twee jaar geleden aan de stok met milieuactivisten die de aanslag van een snelweg door een bos bij een voorstad van Moskou aanvochten. De tientallen protestbijeenkomsten hebben de bouw een tijd stilgelegd, en de activisten beloven ook voor het zuidwesten van de stad in actie te komen. De plannen zijn volgens de meest optimistische scenario’s over twintig jaar pas realiteit. In een verhit debat op de Russische radio liet Denis Sokolov van een groot makelaarsagentschap weten dat het ‘oude’ Moskou ademruimte nodig heeft. ,,De verdubbeling is eigenlijk alleen maar natuurlijk, er is nu geen ruimte voor nieuwe stadsdelen of zakencentra, en Moskou heeft snel meer ruimte nodig”. Bovendien is dat proces al jaren aan de gang. ,,Moskou kent de laatste jaren steeds meer forenzen die iedere dag vanuit de regio’s naar het centrum gaan en weer terug, eigenlijk zijn op die manier de stadsgrenzen al langer geleden verschoven”.

President Dimitri Medvedev probeert op allerlei manieren zijn landgenoten minder te laten drinken. Zo is de wodka duurder geworden en mag het in de late uurtjes niet meer niet meer over de toonbank. Waar zijn voorgangers sneuvelden lijkt de stategie van Medvedev te werken.

,,Het mag hoor, jullie hoeven niet langer te wachten”, roept de beveiliger. Klokslag acht uur ’s ochtends gaat in de kleine supermarkt ‘Sedmoj Kontinent’ het lint voor de flessen wodka weg en mag de sterke drank weer verkocht worden. Twee gehavende alcoholisten kopen tevreden een fles, maar verder is het rustig in de winkel. Buurtbewoners kopen yoghurt, versgebakken croissantjes of een krant. Dat is ’s avonds wel anders, de kleine winkel in het centrum van Moskou ligt in een populair uitgaansgebied en vanaf een uur of tien ’s avonds stromen groepen jongeren naar binnen, het is niet ongewoon dat de drankvoorraad van de winkel in de loop van de nacht al is uitgeput. Maar sinds een paar weken mag er op last van de autoriteiten na 11 uur ’s avonds geen drank met meer dan vijf procent alcohol worden verkocht. Wodka, whisky, wijn en zelfs champagne gaat achter het lint en de beveiligers kijken streng op de alcoholpercentages van de verschillende bieren. Flesjes Heineken mogen wel, mixdrankjes of geïmporteerde Belgische bieren gaan niet langs de kassa.

Het zijn de maatregelen van president Dimitri Medvedev, die bij zijn aantreden in 2008 al aankondigde iets aan de alcoholverslaving van de Russen te willen doen. Ruim drie jaar later is er een minimumprijs voor wodka (tenminste 89 roebel, zo’n twee euro, per halve liter), staat bier niet langer als frisdrank maar als alcohol in de boeken en mag er in de meeste delen van Rusland in de kleine uurtjes geen sterke drank meer verkocht worden. In een serie wetsvoorstellen die deze maand door de Doema zijn goedgekeurt gaat ook de reclame voor alcohol aan banden, zal er strenger worden gecontroleerd op openbaar dronkenschap en mag er vanaf 2013 ’s avonds zelfs geen bier meer worden verkocht. En de maatregelen lijken te werken. Het Ministerie van Volksgezondheid liet vorige week weten dat de jaarlijkse gemiddelde alcoholconsumptie in Rusland van 18 naar 15 liter is gezakt. De daling komt vooral uit de grote steden, op het platteland drinken de Russen nog evenveel als voorheen. De cijfers zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie nog altijd het dubbele van de limiet. Al eeuwen proberen Russische leiders de bevolking zonder succes van de drank te krijgen. Tsaren die de wodka lieten rantsoeneren konden opstanden verwachten, en zelfs onder Gorbatsjov zijn de droogleggingsmaatregelen teruggedraaid nadat duizenden Russen om het leven kwamen door slechte zelfgestookte alcohol.

De maatregelen van Medvedev lijken te werken, al zijn er altijd slimme Russen te vinden. De kleine witte auto’tjes van ‘Agent 0.5′ rijden ’s nachts steeds vaker over de Moskouse straten. Op internet, per telefoon of zelfs per sms kan er bij het bedrijf 24 uur per dag een selectie aan sterke drank worden bestelt, die binnen een half uur bezorgd wordt. Volgens de telefoniste van het bedrijf houden ze zich precies aan de regels. ,,Sterke drank mag ’s avonds laat niet langer in supermarkten verkocht worden, en wij zijn dan ook geen supermarkt. We bezorgen alleen maar”. Op de bon blijkt hoe het werkt, de Ierse fles whisky is aangeslagen in en restaurant als ‘14 glazen whisky’ voor tafel 3, met een flinke fooi voor de bezorging.

De Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin laat alle asfalttrottoirs in het centrum van de stad vervangen door stoeptegels van baksteen. Het project is een groot schandaal geworden, vooral omdat de vrouw van de burgemeester een steenfabriek zou bezitten. De stad is een puinhoop, meisjes op pumps klagen en de bakstenen zijn nu al op.

,,En denk eens aan al onze mooie meisjes, die breken hun enkels nog op die mooie hakken! Nee, van die tegeltjes moet ik niets hebben. En ze leggen ze ook nog eens slecht neer”. Aleksej Roedakov van een regionale tak van oppositiepartij LDPR loopt met een een groep partijgenoten moeizaam over de stoep van Strasnoj boulevard in het centrum van Moskou. Overal in de stad liggen de stoepen overhoop, ouderen lopen moeizaam over de weg, moeders tillen hun kinderwagens over de werkzaamheden heen en de miljoenen vrouwen in de stad die hoge hakken dragen lopen onwennig over de hobbelige bestrating. Afgelopen mei werden plots de stoepen in het centrum van de stad opgebroken. De asfalttrottoirs moeten vervangen worden door stoeptegels van baksteen. Sergej Sobjanin, de burgemeester die vorig jaar door president Dimitri Medvedev werd aangewezen, wilde de enorme klus in de zomermaanden klaren. De stoeptegels zijn niet alleen mooier, het materiaal is ook nog eens veel duurzamer, weet het gemeentehuis. Volgens rapporten gaat asfalt in de hoofdstad gemiddeld maar zeven jaar mee, terwijl bakstenen beter bestand zijn tegen extreme temperaturen en de komende twintig jaar niet vervangen hoeven worden.

Eerder liet Sobjanin in het Siberische Tjoemen, waar hij gouverneur was, ook het asfalt vervangen. Volgens sommigen omdat Irina Sobjanina, de vrouw van de burgemeester, destijds de fabriek in handen zou hebben gehad die de stoeptegels aanleverde. De aanbesteding in Moskou werd achter gesloten deuren doorgevoerd, en het stadhuis moet alle zeilen bijzetten om de reputatie van de burgemeester te redden. Zo liet Sobjanin in april al weten dat hij ‘beter is in ballet dan zijn vrouw in het zakenleven’ en herhaalde hij tegenover zakenkrant Vedomosti afgelopen week nog eens dat zijn echtgenote geen bakstenenfabriek zou kunnen bezitten omdat ze kleuterjuf is.

Volgens een peiling van een grote Russische carrièresite is slechts eenderde van de Moskovieten positief over de bakstenen. De werken lopen enorme vertraging op door een tekort aan materiaal, bakstenenfabrieken in heel Rusland draaien overuren. In sommige wijken hebben de stratenmakers uit wanhoop maar bakstenenmotiefjes in beton gegoten. In andere delen van de stad is de aanleg zo slecht gedaan dat ze de afgelopen weken alweer herstraat moesten worden. De eerste fase van het project omhelst 1,1 miljoen vierkante meter aan trottoirs en kost ruim 66 miljoen euro. Omdat binnenkort de scholen weer beginnen wordt het werk na 25 augustus stilgelegd. Over drie jaar moet er ruim 4 miljoen vierkante meter asfalttrottoir in Moskou vervangen zijn. De Armeense gastarbeiders die de tegels aan de Strasnoj-boulevard leggen halen hun schouders op. ,,We doen ons best”, zegt een van hen. ,,Als je er een paar keer flink op klopt met een rubberen hamer ligen die tegels de komende jaren wel goed”.

Een korte nieuwsbijdrage over de mislukte coup, en vooral hoe in Rusland twintig jaar na het einde van de Sovjet-Unie nostalgie toch nog de kop opsteekt. Camera- en montagewerk door Andrei Kharchenko en Anton Verstakov. Wie ook eens ‘Morskoi Boi’ wil spelen, breng een bezoek aan het Museum voor de Sovjet Speelautomaten.

Het is vandaag 1 augustus, het begin van de ‘rampmaand’. De Russen maken hun borst nat. Door de geschiedenis heen en vooral de afgelopen jaren sloeg het noodlot meestal in deze zomermaand toe.

Het begon al in 1530 al met de geboorte van tsaar Ivan de Verschrikkelijke op 25 augustus. Later raakte Rusland in de achtste maand betrokken in de Eerste Wereldoorlog, reden Russische tanks in augustus 1968 Praag binnen en mislukte in diezelfde maand in 1991 een coup die het einde van de Sovjet-Unie betekende. Reisorganisaties in Moskou bieden speciale vakanties aan waarbij bijgelovige Russen de rampenmaand kunnen ontvluchten. Na de hittegolf en de enorme bosbranden van vorig jaar, de aanslag op de Sajano-Sjoesjenskoj waterkrachtcentrale en de korte oorlog met Georgi? in 2008 maken de Russen zich nu al zorgen om wat komen gaat.

De rampenmaand heeft ook repercussies op de beurs. In een notitie zet Chris Weafer, een analist bij ING, de gevolgen op een rij. ,,Tijdens de korte oorlog met Georgi? daalde de aandelenmarkt met 14 procent”, legt hij uit. ,,De rampen in augustus hebben meestal geen direct resultaat op de beurs, maar zetten wel de toon voor het beleid in de toekomst.” Zo zorgde de aanslag op de waterkrachtcentrale voor een debat over modernisering van de infrastructuur en zorgde de droogte van vorig jaar er voor dat de overheid meer oog heeft voor de agrarische sector. In het lijstje met rampen komt ook augustus 1999 voor, de maand waarin toenmalig president Boris Jeltsin Vladimir Poetin als premier aanwees. ,,De gevolgen van die gebeurtenis bepaald sindsdien het investeringsklimaat”, schrijft Weafer.

Niemand durft te voorspellen wat Rusland komende maand te wachten staat. In de onrustige Noordelijke Kaukasus is augustus berucht vanwege een sterke toename aan terroristische activiteit. De extremisten die zich schuilhouden in de bergen en bossen hebben in de zomer alle speelruimte. Voorlopig maken de Russen zich alleen zorgen om de Amerikaanse economie. Volgens een onderzoek van een Russische internetportaal denkt 31 procent van de bevolking dat wanneer de dollar klappen krijgt ook hun eigen spaargeld in gevaar komt.

‘Onacceptabel’. Zo kwalificeerde de woordvoerder van de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov, een door de Tweede Kamer aangenomen motie die de Nederlandse regering vraagt degenen die schuldig zijn aan de dood van de Russische advocaat Sergej Magnitski op een soort zwarte lijst te zetten. De zaak zorgt voor steeds meer opschudding.

,,Magnitski zat in een cel met acht bewakers die hem langer dan een uur sloegen. Er waren geen artsen in de buurt. De foto’s van zijn gebroken handen getuigen van de mishandeling”, aldus Valeri Borschtchev, een bekende mensenrechtenadvocaat. Maandag onthulden Russische onderzoekers hun lezing van de dood van advocaat Sergej Magnitski op 16 november 2009 in een Russische gevangenis. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden luidde het oordeel. Magnitski werkte als jurist bij Hermitage Capital, het investeringsfonds van de Amerikaan William Browder, die zich de woede van de Russische overheid op de hals haalde door regelmatig de corruptie in Rusland te bekritiseren. Browder werd in 2005 het land uit gezet, en Magnitski hield zich in de jaren daarop bezig met corruptieschandalen.

Magnitski werd in 2008 opgepakt nadat hij een aantal functionarissen binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en lokale belastingkantoren beschuldigde van een frauduleuze samenzwering waarbij ruim 150 miljoen euro werd gestolen. Zijn gezondheid ging in de gevangenis zo achteruit dat hij bijna een jaar later overleed. Hermitage Capital is sindsdien een grote campagne begonnen om de schuldigen achter tralies te kijken. Met informatieve websites, een eigen onderzoek en een serie aan YouTube-filmpjes probeert de firma Amerikaanse en Europese beleidsmakers te overtuigen dat een lijst van 60 politieagenten, belastinginspecteurs en medewerkers van de geheime dienst een reisverbod moeten krijgen wegens betrokkenheid bij de dood van de raadsman.

De Nederlandse Tweede Kamer nam afgelopen week een motie aan waarin de regering wordt oproepen de visaverstrekking aan de zestig te beperken en de financiële tegoeden van de betrokken Russische ambtenaren in Nederland te bevriezen. Op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken wordt het Nederlandse parlementaire initiatief ‘onacceptabel’ genoemd. Een woordvoerder van het departement liet weten dat Rusland bij wijze van represaille nog dit jaar zelf met een ‘blacklist’ komt van buitenlandse beleidsmakers en zakenlieden die Rusland niet in mogen en op wier Russische bankrekeningen beslag zal worden gelegd. Een woordvoerder van minister Rosenthal (buitenlandse zaken) liet al weten dat de minister de motie naast zich neer legt. De Russische onderzoekscommissie concludeerde dat Magnitski overleed omdat hem medische hulp werd onthouden. De combinatie van stress, een aandoening aan de alvleesklier en het gebrek aan medische hulp zou de dood veroorzaakt hebben. Het is voor het eerst dat de Russische autoriteiten schuld erkennen.

Net als de rechtszaak tegen olietycoon Michaïl Chodorkovski is de zaak-Magnitski een belangrijke graadmeter voor het zakenklimaat in Rusland. De wetteloosheid die dit soort gevallen kenmerkt schrikt buitenlandse investeerders af. President Medvedev gelastte in 2009 een onderzoek naar de dood van Magnitski, en sprak dinsdagavond met mensenrechtenactivisten in Naltsjik, een stad in de onrustige Noordelijke Kaukasus. Hij noemde de zaak Magnitski ‘treurig’. ,,Mensen horen niet in de gevangenis om het leven te komen wanneer ze ziek zijn. Hun lot moet bepaald worden door een rechtbank”. Toch liet hij de mensenrechtenactivisten weten dat er in het land ‘meer problemen zijn dan Magnitski en Chodorkovski’. Tot op heden is niemand in de zaak Magnitski verantwoordelijk gesteld en aangehouden. Een aantal rechercheurs in de zaak hebben een promotie gekregen alsmede een staatsonderscheiding.

Nothing spoils your morning-coffee more then a huge swastika in sight from your balcony.

‘You are under arrest!’

Made with crayons. Removed it. Crazy kids. Fuck off.

Staatssecretaris Henk Bleker bracht woensdag een bliksembezoek aan Moskou om de Russen te overtuigen dat er niets mis is met groente uit Nederland. Volgens hem is het nu nog maar een kwestie van dagen voor het importverbod van tafel is, met of zonder Europese instemming.

Van een goedlachse marktkoopvrouwen in de Dorogomilovskimarkt krijgt Staatssecretaris Bleker een gepekelde augurk aangereikt. ,,Niets mis mee, gewoon uit Rusland. Het smaakt nog beter met een glaasje wodka”, lacht de verkoopster. Bleker neemt een hap, maar gooit de andere helft snel in een prullenmand. ,,Een halve is wel genoeg”, zegt hij. Na topoverleg in Luxemburg is de bewindsman direct doorgevlogen naar Moskou om de Russen er zelf van te overtuigen dat er aan Nederlandse groente niets schort. ,,Ik wil alleen maar uitleggen dat wij alle maatregelen hebben genomen. We hebben de afgelopen dagen ruim 500 controles uitgevoerd, er is met onze groente niets aan de hand. Het probleem ligt in Duitsland, ik ben hier om te vertellen dat onze landbouw schoon en veilig is”.

Importverbod of niet, net wanneer de staatssecretaris buiten staat te wachten tillen een paar potige jongens een aantal kratten Nederlandse kropsla naar buiten. Volgens kenners worden ze gewoon in andere dozen gestopt en alsnog verkocht. Toch is het Russische verbod een behoorlijke strop. Uit cijfers blijkt dat Nederland per week zo’n 15 miljoen euro misloopt doordat vrachtwagens aan de grens worden tegengehouden. Rusland importeert zo’n 40 procent van de totale groentenconsumptie, en ruim een derde daarvan komt uit de Europese Unie. Volgens Andrej Sinjakov, de Russische directeur van kwekerij The Greenery, is Rusland afhankelijk van de EU. ,,Zelfs de typisch Russische witte kool komt uit Nederland. De afgelopen maanden lieten we alleen daarvan al 60 vrachtladingen per week overkomen”. ,,Het seizoen is hier nog niet eens begonnen, en de gedachte dat je het land voor langere tijd op slot kan doen is gekkigheid. Er gaat hier heel veel geld in om, en ik weet zeker dat het met een paar dagen kan worden opgelost”.

Na een bezoek aan zijn Russische ambtgenoot Elena Skrynnik en een plots ingelast gesprek met Gennady Onisjtsjenko, de chef van de Russische voedsel- en warenautoriteit, weet Bleker dat het ‘een kwestie van dagen’ is voordat het verbod van tafel gaat. ,,Mijn bezoek wordt op prijs gesteld, ik ben de eerste EU minister die komt praten. Rusland wil duidelijkheid hebben over de bron en we hebben per direct een team met experts uit beide landen aan de slag gezet”. De autoriteiten willen voorkomen dat de prijzen stijgen of de schappen leeg blijven. De minister heeft naar eigen zeggen concrete afspraken gemaakt. Er blijven permanente controles, er komt een onafhankelijk testinstituut en de certificering en meetmethodes zullen worden nagelopen. De Nederlandse belangen lopen voorop. ,,Ik ben natuurlijk voor een Europese oplossing”, vertelt Bleker. ,,Maar als het land voor land gaat heb ik daar geen problemen mee. Wat goed is voor Nederland is goed voor Europa”.