Bij de telefonische hotline van de projectontwikkelaar hebben ze tabak van die ene vraag waar men iedere dag voor belt. ,,De toren komt er pas als we aan alle wetten, regulaties en bouwvorderingen van de Russische Federatie en de stad Sint Petersburg voldoen”, verzucht een medewerkster. ,,En nee, we weten zelf ook niet wanneer dat allemaal in orde komt. In 2012 moet de toren er staan en in 2016 is het project compleet”, voegt ze daar aan toe. Dat is nog maar zeer de vraag. De afgelopen maanden nam de kritiek op de plannen voor de bouw van de grootste toren van Europa alleen maar toe. Deze week trok het stadsbestuur van Sint-Petersburg haar financiële steun in en moet Gazprom-Neft, een dochter van het Russische staatsbedrijf Gazprom, alleen voor de kosten van het miljardenproject opdraaien. Ook draaide de stad Sint-Petersburg afgelopen week de plannen voor een referendum over de bouw terug.

Het Britse architectenkantoor RMJM won samen met bouwbedrijf Arabtech uit Dubai de aanbesteding voor het ontwerp van het Gazprom-gebouw in 2006. Vlak buiten het historisch centrum van de stad, waar alleen maar laagbouw is te vinden, moet een ‘multidiciplinaire skyscraper’ komen dat appartementen, een sportcomplex, een conferentieruimte en vooral kantoorruimte voor Gazprom moet herbergen. Met 402-meter zou de spiraalvormige glazen toren het hoogste gebouw in Europa worden. Op de website van het ‘Ochta Center’, de nieuwe naam voor wat aanvankelijk ‘Gazprom-City’ zou gaan heten, zijn er allerlei fotomontages te vinden die de ‘medialeugens’ moeten ontkrachten. De toren zou volgens de foto’s in het historische centrum van de stad slechts hier en daar te zien zijn. Tevergeefs, want de lokale bevolking kan de wolkenkrabber niet luchten of zien. Volgens de laatste peilingen ziet een ruime meerderheid van de inwoners van Sint-Petersburg de bouw niet zitten. De bevolking ging de afgelopen jaren meerdere malen de straat op. Ook UNESCO, de culturele tak van de Verenigde Naties, heeft gedreigd de stad van de werelderfgoedlijst te schrappen als met de bouw wordt doorgezet.

Hoewel Gazprom in een verklaring laat weten dat het de kosten van het project volledig gaat financieren is het nog maar de vraag of dat lukt. De Russische staatsgigant verkeert sinds de crisis in ernstige financiële problemen. Vandaag werd bekend dat de winst van het bedrijf wederom daalde en dat zelfs de zakelijke receptie voor het nieuwe jaar om budgetaire redenen is geschrapt. Hoewel de stad Sint-Petersburg toestemming heeft gegeven voor de bouw ligt de vraag over de toekomst in handen van het Kremlin. De Russische minister voor cultuur Alexander Avdejev heeft al laten weten dat hij ‘alles in het werk zou stellen om de bouw van de toren te voorkomen’. Volgens het Petersburgse gemeenteraadslid Aleksej Kovaljov, bekend vanwege zijn fanatieke strijd voor het behoud van de stad, zijn de kansen voor de toren dan ook nihil. ,,Er worden honderden miljoenen aan overheidsgeld over de balk gesmeten, ook nog eens aan buitenlandse bedrijven. Voor de crisis was dat geen probleem, nu gaat dat problematisch worden”, laat hij tegenover een Russisch persbureau weten. ,,Maar je weet het maar nooit met onze overheid, zoals altijd het antwoord moet uit Moskou komen”, voegt hij daar aan toe. Zowel president Dimitri Medvedev als Vladimir Poetin zijn afkomstig uit Sint-Petersburg en houden zich tot op heden op de vlakte over hun steun aan het project.

,,De eerste veertig minuten hadden we niets door. Er werd omgeroepen dat we met een paar minuten weer verder konden. Pas toen we dekens en medicijnen moesten inzamelen begrepen we dat het ernstig was. Later zag ik de twee treinstellen naast de rails liggen. Er waren ontzettend veel gewonden, veel mensen waren er slecht aan toe.”, aldus een van de passagiers van de ‘Nevsky-Express’, de trein die vrijdagavond ontspoorde tussen Moskou en Sint-Petersburg. ,,Ik denk dat het aantal slachtoffers de komende dagen nog flink op zal lopen”, liet de ooggetuige weten tegenover een journalist van Delovoi Peterburg, een Russische zakenkrant.

Volgens de laatste gegevens kwamen er bij het ongeluk 25 mensen om het leven en worden er nog zo’n 30 personen vermist. Ruim honderd passagiers raakten gewond. Het hoofd van de Russische geheime dienst FSB, Aleksander Bortnikov, gaat uit van een terroristische aanslag. Bij de plaats van het ongeluk is een krater gevonden en volgens sommige passagiers was er een duidelijke knal te horen. Zaterdag, minder dan 24 uur na het ongeluk, kwam volgens Vladimir Jakoenin, het hoofd van de Russische spoorwegen, een tweede explosief ter ontploffing. Daarbij raakte niemand gewond. Twee jaar geleden ontplofte op hetzelfde traject een soortgelijke bom, daarbij vielen ruim 40 gewonden. Twee verdachten werden later opgepakt, maar hun motieven waren onduidelijk. Tijdens de oorlog in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenie werd Rusland geplaagd door aanslagen op treinen en openbare gelegenheden. De afgelopen jaren was het, buiten de tumulteuze Kaukasus-regio, in de rest van Rusland relatief rustig. Volgens verschillende analisten moeten de daders worden gezocht in seperatistische- en extreem-rechtse hoek. Tot op heden heeft niemand de aanslag opgeist.

De Nevsky-Express is een luxe-treinverbinding tussen de twee belangrijkste steden in Rusland die vooral wordt gebruikt door zakenlieden en overheidsfunctionarissen. De autoriteiten houden er rekening mee dat de aanslag een poging was de overheid onder druk te zetten. Uit de vrijgegeven passagierslijsten blijkt dat de voormalig vice-gouveneur van Sint-Petersburg, Sergej Tarasov, en het hoofd van de Russische reservefonds Boris Evstratikov zich onder de slachtoffers bevinden. Uit angst voor een golf aan aanslagen hebben duizenden Russen door het hele land hun treinkaartjes laten annuleren. President Dimitri Medvedev riep in een televisietoespraak op tot kalmte. ,,Er moet gaan chaos ontstaan, de situatie is al moeilijk genoeg”, liet hij weten. Ondertussen neemt de kritiek tegenover de reddingsdiensten toe. Een oude vrouw liet op televisiekanaal NTV weten dat het ruim vier uur duurde voordat iemand haar uit de wagon kon bevrijden. ,,De jonge mannen van de brandweer kwamen me helpen, maar andere mensen in uniform stonden er alleen maar naar te kijken.” Het treinverkeer tussen Moskou en Sint-Petersburg is zondagmorgen weer op gang gekomen.

De schuchtere Roman (23) werkt overdag op de entertainmentredactie van een grote Russische nieuwsorganisatie. In de avonduren beheert hij de website ‘antifa.ru’, een van de belangrijkste platforms voor antifascisten, anarchisten en andere extreem-linkse jongeren. ,,Het begon voor mij twee jaar geleden toen een stel nazi’s bij een punkconcert in Sint-Petersburg een spijkerbom plaatste. De bom ging niet af, maar ik begreep dat het menens was.” Roman schrijft nieuwsberichten op de site en houdt de handel en wandel van extreem-rechtse jongerenorganisaties in de gaten. ,,Een aantal jaar geleden werd een van onze kamaraden vermoord. Ze hebben een tijdje in de bak gezeten maar zijn inmiddels weer op vrije voeten. Ze zetten leuke foto’s van zichzelf op sociale netwerksites. Dat kan natuurlijk niet.”

Ivan Choetorskoj stond bekend als ‘de bottenkraker’. Hij zorgde voor de veiligheid bij bijeenkomsten en organiseerde ondergrondse bokswedstrijden. Roman heeft hem twee weken geleden voor het laatst nog gezien. ,,We hebben in onze organisatie geen leiders, maar Roman was een echte activist, iedereen hield van hem.” Extreem-rechste bewegingen hadden het al langer op Choetorskoj voorzien. In 2005 werd hij op straat bewerkt met scheermesjes, een aanval die door skinheads als ‘instructiemateriaal’ op internet werd gezet. Begin dit jaar werd Choetorskoj door een groep gemaskerde mannen met honkbalknuppels in elkaar geslagen. Afgelopen maandag werd hij voor de deur van zijn huis twee keer door het hoofd geschoten. Op verschillende ultra-rechtse websites waren zijn adresgegevens te vinden. De volgende dag verzamelden zo’n 400 antifascisten zich in het centrum van Moskou. Ze brachten geld bijeen voor de familie van Choetorskoj en trokken naar het hoofdkwartier van ‘Jong Rusland’, een jeugdorganisatie die goede banden heeft met het Kremlin. Daar gooide zo’n 70 jongeren de ruiten in en werd een auto vernield. Volgens de antifascisten is ‘Jong Rusland’ de dekmantel voor een militante organisatie neonazi’s die die achter de moord op Choetorskoj zat. De leider van Jong Rusland, Maksim Misjtsjenko, een van de jongste leden van het Russische parlement, ontkent die betrekkingen.

Volgens Roman laat de Russische overheid de extreem-rechtse jongeren gewoon hun gang gaan. ,,Vorige maand was er een concert waar zeker 1500 neo-nazi’s, voetbalhooligans en ander tuig op af kwam. Dat kan echt niet zonder medewerking van de overheid”. Ook Olga (28) weet zeker. ,,Er worden ieder jaar tussen de 100 en 200 buitenlanders vermoord, allemaal het werk van neonazi’s. Wij komen voor de slachtoffers op.” Volgens haar zijn de werkmethodes van de extreem linkse- en rechtse jongerenbewegingen bijna identiek. ,,Je kent maar een paar mensen, je spreekt af via internet. We staan elkaar naar het leven, maar we hebben vaak dezelfde muzieksmaak en kledingstijl.” Olga zit al tien jaar bij een club Russische anarchisten. Hoewel ze het afkeurt was haar organisatie ook betrokken bij moord op rechts-extremisten. ,,Meestal uit zelfverdediging of tijdens georganiseerde gevechten. Zo zijn de regels van het spel”, legt Olga uit. De antifascistische jongeren zijn kwaad over de politieke ontwikkelingen in Rusland. ,,Sinds Vladimir Poetin aan de macht is moet iedereen vrijheid inleveren, je mag zelfs al niet meer stemmen op wie je wilt”, zegt Olga. Volgens Roman speelt Poetin het rechts-extremisme in de samenleving in de hand. ,,Als ze het zouden willen zouden ze het gemakkelijk de kop in kunnen drukken.”

Verschillende analisten verwachten de komende tijd een flinke toename in het geweld van beide kanten. Volgens Aleksander Verchovski van onderzoeksinstituut ‘Sova’ is het agressiever geworden. ‘Vroeger vocht men met blote handen, nu zijn vuurwapens eerder regel dan uitzondering’, legde hij op een Moskouse radiozender uit. Volgens Lev Ponomarev, een bekende mensenrechtenactivist, doet de staat te weinig tegen neonazi’s. ,,De geweldadige antifascisten springen in dat gat. Eigenlijk zouden we ze dankbaar moeten zijn.”

‘De club dankt Advocaat en gaat verder’, staat er op de website van de Peterburgse voetbalcub Zenit te lezen. Afgelopen zondag zegde de club Dick Advocaat (61) de wacht aan. ‘Na zijn besluit het Belgische nationale team te coachen zijn de resultaten bij Zenit zienderogen naar beneden gegaan. Zowel de fans als het management van de club zijn teleurgesteld’, aldus het bericht.

Na de zomerstop speelde Zenit zes wedstrijden waarvan het er slechts eentje won. Eerder in de competitie verloor de club al van zowel Dinamo als CSKA uit Moskou. Zenit staat momenteel op de zevende plaats in de Russische competitie. Tot overmaat van ramp lag Advocaat overhoop met enkele spelers. De trainer van het jeugdteam, Anatoli Davydov, zal als invaller optreden.

Zenit Directeur Mitrofanov liet tijdens een persconferentie weten dat het erg moeilijk is afscheid te moeten nemen van Advocaat. ,,Dick begreep dit en accepteerde de redeen van zijn ontslag, een teken van zijn professionalisme”, liet hij weten. Advocaat kondigde in mei al aan zijn contract bij de Peterburgse club niet te laten verlengen. Vanaf 1 januari 2010 gaat als bondscoach in Belgie aan de slag. Tegenover de GPD liet hij destijds weten dat zijn leeftijd hier een rol bij speelde. ,,Ik heb al eerder gezegd dat Zenit mijn laatste club is. Voor een club moet je zeven dagen per week in de weer zijn. Tegen het eind van het jaar ben ik 62. Het is tijd voor een ander leven.”

De afgelopen jaren zat het Russische voetbal in de lift. Vooral na de overwinning van het Russische elftal op het Nederlandse team tijdens het Europees Kampioenschap vorig jaar was een opsteker van de Russische fans. Voetbal is niet langer het ondergeschoven kindje van de sporten waarin Rusland uitblinkt. Ook de salarissen van de topselers in de Russische competitie doen niet onder aan die van West-Europese clubs. ,,Zenit was daar een goed voorbeeld van”, laat voetbalanaliste Veronika Gibadiejeva weten. ,,Ze wisten een fantastische trainer aan te kopen, verdienden geld met transfers en hebben met Gazprom een steenrijke sponsor gevonden.”

Veel Russische fans verloren het vertrouwen in Advocaat al toen hij zijn vertrek naar Belgie aankondigde. ,,Eerst ging Arsjavin, nu gaat ook onze trainer. We zijn populair geworden en nu vertrekken al onze helden”, zei Igor Lebedev (29). Net als de meeste fans koestert hij geen wrok tegen de Hagenees. ,Hij heeft Zenit, Sint-Petersburg en Rusland op de kaart gezet. Hij zal hier altijd welkom zijn.”

Voor de meeste voetbalanalisten kwam het vertrek van de Nederlande coach niet onverwacht. Evgeni Boesjmanov, die in 1996 voor het nationale elftal uitkwam, noemt bij de website gazeta.ru het ontslag ‘logisch’. ,,Zenit had op papier veel beter moeten presteren de afgelopen tijd, maar voetbal bewijst zich enkel op het veld. Advocaat liet op alle fronten steken vallen. Zenit moet zichzelf opnieuw uitvinden.” Op de website van Sovjetski Sport, een populaire sportkrant, varieren de reacties op het vertrek van Advocaat. Maar de meeste fans zien het vertrek als ‘hoognodig’. Tussen de honderden reacties komt ‘Bedank voor alles, Dick!’ vaak terug.

De Hermitage vanuit een auto over de Neva-rivier. Foto: Olaf Koens

Het is nagenoeg onmogelijk iemand van het museum te spreken. De Hermitage mag zich dan inmiddels profileren als een modern museum, de bureaucratische machine werkt er nog als vanouds. Telefoons worden niet opgenomen en brieven verdwijnen in een grote stapel. ,,We hebben het dan ook heel erg druk”, legt een vriendelijke stem aan de andere kant van de lijn uit. ,,Maar u kunt toch gewoon door het museum wandelen?”

Het enorme gebouw aan de Neva-rivier is Ruslands grootste toeristische trekpleister. Wat in de tweede helft van de 18e eeuw begon als de prive-verzameling van tsarina Catherina de Tweede groeide uit tot een van de grootste kunstcollecties ter wereld. Tsaar Nicolaas de Eerste gaf opdracht de verblijven om te bouwen tot een publiek museum en in 1852 ging het open voor het publiek. De revoluties van 1917 brachten de Romanov-dynastie ten val en op bevel van de bolsjevieken werd het museum ‘volksbezit’. Dat is het nog altijd. Russische bezoekers betalen slechts een fractie van de toegangsprijs voor buitenlanders.

De Hermitage, inmiddels verspreid over een aantal gebouwen in Sint-Petersburg, probeert zich als een hedendaags museum op de kaart te zetten. De krakende houten vloeren worden hier en daar vervangen en ook de belichting krijgt meer aandacht. Door de ongunstige ligging en het gure klimaat in de stad kampt de Hermitage met vochtigheidsproblemen. Katten in dienst van het museum hebben de taak de muizen uit de opslagkelders weg te houden.

Deze week opent in Amsterdam aan het Amstelhof een dependance van het museum. De ‘Hermitage aan de Amstel’ is niet de enige buitenlandse vestiging van het museum in Sint-Petersburg. Van 2000 tot 2007 huisde het Londense Somerset House de ‘Hermitage Rooms’, een tentoonstelling die moest sluiten vanwege tegenvallende bezoekers. In Las Vegas opende in 2001 het Guggenheim Hermitage Museum, een samenwerking van de Guggenheim-stichting en het Russische museum dat in 2011 in de Litouwse hoofdstad Vilnius moet worden doorgezet.

Het Amsterdamse filiaal van de Hermitage moet het museum toegankelijker maken voor een internationaal publiek. Ook moet het financieel gezien flink bijdragen aan de renovatie van de Petersburgse Hermitage. De buitenlandse dependances passen in het beleid en de visie president Medvedev en premier Poetin die, niet geheel ontoevalig, beide uit Sint-Petersburg komen. Rusland moet weer op de kaart gezet worden en het Kremlin zet een hoop op het spel om de Russische trots en allure internationaal te herstellen.

Directeur Michail Piotrovski (65), wiens vader ook al directeur was van het museum, laat in interviews in de Russische media weten dat hij zich meer wil richten op Russische toeristen. Ieder jaar komen er ongeveer twee miljoen toeristen uit heel Rusland naar het museum in Sint-Petersburg, terwijl er volgens Piotrovksi jaarlijks amper een half miljoen buitenlandse gasten voet zetten in de Hermitage. Behalve de samenwerking internationale musea en de buitenlandse satelieten organiseert het museum ook exposities in andere delen van Rusland.

Kenmerkend voor het museum zijn de tientallen dames op leeftijd die in de verschillende zalen de wacht houden. Ze lezen, lossen kruiswoordraadels op of zijn verdiept in breiwerkjes. Waar de administratie van het museum slecht toegankelijk is zijn het deze ‘baboesjkas’ van het museum die maar al te graag vertellen wat er zoal speelt. Ekaterina Joerjevna is blij met de opening van de Hermitage aan de Amstel. ,,Wij hebben hier zoveel Van Gogh’s en Rembrandts hangen, we mogen ook wel eens iets voor jullie doen.”

Van deze beveiligingsmedewerker mag ik niet fotograferen. Erg kwaad is hij niet (foto: Olaf Koens)

Op de bouwtekeningen ziet het er indrukwekkend uit. Net buiten het historisch centrum van de stad moet aan de oevers van het water het hoofdkwartier van Gazprom verschijnen, een futuristische constructie zo hoog als de Eiffeltoren in Parijs. Een half jaar voor de geplande oplevering is er op de locatie niet veel meer dan een bouwput te zien. Op een doordeweekse dag zijn er amper 30 mensen aan het werk.

,,Je begrijpt wel er in dit tempo over tien jaar nog geen toren staat”, zegt een vlechtwerker die in zijn auto stapt. ,,Maar ik mag er niets over zeggen”, voegt hij daar aan toe. Iedereen die met het project te maken heeft moet de kaken op elkaar houden. Ook de verantwoordelijke aannemer wil niets zeggen over de vorderingen van het project. Ondertussen vieren de buurtbewoners feest. ,,We hebben er alles aan gedaan om dit te voorkomen, we hebben hemel en aarde bewogen, de stad wou niet naar ons luisteren. En nu is het geld op. We hebben gewonnen”, aldus Sergej Rozkov (34) die met zijn dochter een wandeling langs de kade maakt. ,,Het is een schande. Dit is geen Moskou. Sint-Petersburg is een historische stad waar nog nooit hoogbouw heeft plaatsgevonden. Dat moet zo blijven. Ik hoop dat de crisis iedereen weer een lesje leert.”

In november van vorig jaar kwam de stad Sint-Petersburg in de problemen met de financiering van de eerder toegezegde 49 procent van het project. Gouveneur Valentina Matvijenko draaide de geldkraan dicht en zadelde Gazprom op met de voltallige kosten van de bouw. Volgens dat bedrijf loopt alles ‘op schema’.

De meeste bouwprojecten in Rusland moeten het echter zonder steenrijke sponsor stellen. Ook de bouw van ‘Novaja Gollandija’ of ‘Nieuw Nederland’ ligt al een half jaar stil. Het eiland in de stad Sint-Petersburg werd door Peter de Grote in 1721 gesticht en behoorde tot 2004 toe aan de Russische Marine. Twee jaar later lagen de plannen voor een theater, luxe-hotels en een ondergrondse parkeergarage klaar en werden de oude barakken, scheepswerven en admiraliteitwoningen gesloopt.

Deze week werd bekend dat het gemeentebestuur van de stad Moskou een ander groot bouwproject overneemt. In 2006 werd het enorme hotel ‘Rossija’ aan het Rode Plein gesloopt om plaats te maken voor een nieuw project van de Britse architect Norman Foster. De initiele geldschieters hebben zich inmiddels teruggetrokken en de Moskouse overheid zegt nu garant voor de financiering van het project. Bij het ‘Moskva-City’ zakencentrum elders in de stad ligt het serieuze bouwwerk al maanden stil.

Aannemers en architectenkantoren willen niets zeggen over de huidige stand van zaken in Rusland. Een westerse ingenieur die nauw betrokken is bij een aantal megaprojecten in Rusland legt uit dat het een zeer gevoelig onderwerp is. ,,Het zijn voor de Russen allemaal prestigeprojecten. Ze kunnen niet geloven dat de bouw stil ligt wanneer er geen geld meer voor is.” Volgens hem was Rusland een tijdje ‘het nieuwe walhalla’ voor grote bouwprojecten. Daar is nu een einde aan gekomen. ,,Voor renovaties en nieuwbouw is er nog wel geld te vinden, maar voor de megaprojecten is het feest voorbij. Ik denk dat ik binnenkort maar weer terug ga naar Dubai.”

Dick Advocaat na afloop van de wedstrijd Zenit – Koeban. Foto: Olaf Koens

In het zonovergoten Petrovski-stadion in Sint Petersburg won Zenit, de club waar Dick Advocaat sinds drie jaar aan het roer staat, met 2 – 0 tegen ‘Koeban’, een club uit de Zuid-Russische stad Krasnodar. Tegenover de Gazet van Antwerpen kwam hij na afloop van de wedstrijd de gang van zaken toelichten. ,,Ik heb al eerder gezegd dat Zenit mijn laatste club is. Voor een club moet je zeven dagen per week in de weer zijn. Tegen het eind van het jaar ben ik 62. Het is tijd voor een ander leven.” In eerdere berichtgeving had Advocaat al laten weten een volgende stap in zijn carriere dichter bij huis te zoeken. ,,Dat betekent dat er een mogenlijkheid is om naar Belgie te vertrekken. Maar ik heb nog geen contract getekend.”

,,Maar de kans is behoorlijk groot”, voegde hij daar aan toe. Advocaat ontkende niet dat zijn raadsman in Belgie reeds zijn medewerking had toegezegd. ,,Hij is de baas”. En met die dubbelzinnige woorden bevestigt de Hagenees zijn komt naar de Rode Duivels. Hij wou niet bevestigen waar de onderhandelingen van zijn contract precies over gaan of waneeer hij denkt zijn contract te ondertekenen. Advocaat volgt naar eigen zeggen de verrichtingen van de Rode Duivels in Japan, maar wil over de stuntelige gang van zaken niets kwijt. ,,Dat is mijn taak nog niet.”

Aanvaller Igor Semsjov wist in de 39e minuut het eerste doelpunt te maken. De keeper van Koeban stopte de bal, maar liet deze uit zijn handen rollen waarmee het eerste doelpunt in een reeks tegenslagen voor de ploeg een feit was. In de 45e minuut scoorde Konstanin Zyrjanov een tweede doelpunt. Zenit won in 2007 de Russische eerste divisie (premjer-liga) en sleepte een jaar later de UEFA-cup binnen. Na eerder in de competitie van Dinamo Moskou en CSKA Moskou verloren te hebben boekte de ploeg van Advocaat vandaag eindelijk weer een overwinning.

Fans zijn niet gelukkig met het vertrek van Advocaat. ,,Eerst ging Arsjavin, nu gaat ook onze trainer. We zijn populair geworden en nu vertrekken al onze helden”, zei Igor Lebedev (29) Toch koestert hij geen wrok tegen de Hagenees. ,,Hij heeft Zenit, Sint-Petersburg en Rusland op de kaart gezet. Hij zal hier altijd welkom zijn.” De oud-bondcoach van het Nederlands Elftal zal in Belgie, mits hij tekent, tot het EK van 2012 aan de slag gaan. Bert van Lingen die ook bij Zenit met Advocaat samenwerkt zal assitent-bondcoach worden.

Viktor Tsoj schreef zijn teksten zelf, en hoewel hij claimde dat ze meer een poetische achtergrond hadden zat er een stevige portie maatschappijkritiek in verwerkt. Het nummer ‘Peremen’ (Verandering) gaat over de liefde, een nieuwe tijd en vooral een beweging die niet meer te stoppen is. Toen de band het nummer in 1990 ten overstaan van een uitverkocht Loesjniki-stadion ten gehore bracht was de Sovjet-Unie moreel failliet.

Vorige week verzamelde de Russische oppositie zich in een hotel iets ten noorden van Moskou. Er waren misschien tweehonderd mannen met goede intenties, onder wie nog altijd Garry Kasparov, Eduard Limonov en Boris Nemtsov. De oppositie is zo versplinterd dat men niet eens een leider kon kiezen. Maar een lied vonden ze wel. Het nummer ‘Peremen’ sierde de bijeenkomst op en blies de oppositionele geest nieuw leven in. In mijn stuk voor de krant viel de verwijzing naar Tsoj net buiten de redactionele boot. Wel mag duidelijk zijn dat de oppositie dankzij de ijzeren hand van het Kremlin nagenoeg geen schijn van kans maakt.

Nog altijd zie je in Rusland op toiletdeuren, universiteitstafels, bushokjes en muren ‘Tsoj leeft’. De charismatische zanger kwam korte tijd na dat legendarische concert in Moskou om het leven. De Sovjet-Unie viel uit elkaar. Jeltsin kwam, de roebel stortte in, Jeltsin ging en Poetin nam het over. Tsoj leeft, en dat geeft hoop.