Zaak Magnitski blijft voor opschudding zorgen

‘Onacceptabel’. Zo kwalificeerde de woordvoerder van de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov, een door de Tweede Kamer aangenomen motie die de Nederlandse regering vraagt degenen die schuldig zijn aan de dood van de Russische advocaat Sergej Magnitski op een soort zwarte lijst te zetten. De zaak zorgt voor steeds meer opschudding.

,,Magnitski zat in een cel met acht bewakers die hem langer dan een uur sloegen. Er waren geen artsen in de buurt. De foto’s van zijn gebroken handen getuigen van de mishandeling”, aldus Valeri Borschtchev, een bekende mensenrechtenadvocaat. Maandag onthulden Russische onderzoekers hun lezing van de dood van advocaat Sergej Magnitski op 16 november 2009 in een Russische gevangenis. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden luidde het oordeel. Magnitski werkte als jurist bij Hermitage Capital, het investeringsfonds van de Amerikaan William Browder, die zich de woede van de Russische overheid op de hals haalde door regelmatig de corruptie in Rusland te bekritiseren. Browder werd in 2005 het land uit gezet, en Magnitski hield zich in de jaren daarop bezig met corruptieschandalen.

Magnitski werd in 2008 opgepakt nadat hij een aantal functionarissen binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en lokale belastingkantoren beschuldigde van een frauduleuze samenzwering waarbij ruim 150 miljoen euro werd gestolen. Zijn gezondheid ging in de gevangenis zo achteruit dat hij bijna een jaar later overleed. Hermitage Capital is sindsdien een grote campagne begonnen om de schuldigen achter tralies te kijken. Met informatieve websites, een eigen onderzoek en een serie aan YouTube-filmpjes probeert de firma Amerikaanse en Europese beleidsmakers te overtuigen dat een lijst van 60 politieagenten, belastinginspecteurs en medewerkers van de geheime dienst een reisverbod moeten krijgen wegens betrokkenheid bij de dood van de raadsman.

De Nederlandse Tweede Kamer nam afgelopen week een motie aan waarin de regering wordt oproepen de visaverstrekking aan de zestig te beperken en de financiële tegoeden van de betrokken Russische ambtenaren in Nederland te bevriezen. Op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken wordt het Nederlandse parlementaire initiatief ‘onacceptabel’ genoemd. Een woordvoerder van het departement liet weten dat Rusland bij wijze van represaille nog dit jaar zelf met een ‘blacklist’ komt van buitenlandse beleidsmakers en zakenlieden die Rusland niet in mogen en op wier Russische bankrekeningen beslag zal worden gelegd. Een woordvoerder van minister Rosenthal (buitenlandse zaken) liet al weten dat de minister de motie naast zich neer legt. De Russische onderzoekscommissie concludeerde dat Magnitski overleed omdat hem medische hulp werd onthouden. De combinatie van stress, een aandoening aan de alvleesklier en het gebrek aan medische hulp zou de dood veroorzaakt hebben. Het is voor het eerst dat de Russische autoriteiten schuld erkennen.

Net als de rechtszaak tegen olietycoon Michaïl Chodorkovski is de zaak-Magnitski een belangrijke graadmeter voor het zakenklimaat in Rusland. De wetteloosheid die dit soort gevallen kenmerkt schrikt buitenlandse investeerders af. President Medvedev gelastte in 2009 een onderzoek naar de dood van Magnitski, en sprak dinsdagavond met mensenrechtenactivisten in Naltsjik, een stad in de onrustige Noordelijke Kaukasus. Hij noemde de zaak Magnitski ‘treurig’. ,,Mensen horen niet in de gevangenis om het leven te komen wanneer ze ziek zijn. Hun lot moet bepaald worden door een rechtbank”. Toch liet hij de mensenrechtenactivisten weten dat er in het land ‘meer problemen zijn dan Magnitski en Chodorkovski’. Tot op heden is niemand in de zaak Magnitski verantwoordelijk gesteld en aangehouden. Een aantal rechercheurs in de zaak hebben een promotie gekregen alsmede een staatsonderscheiding.