In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in maart laat het Kremlin de teugels een beetje vieren. Terwijl grote demonstraties worden toegestaan groeit ook het kleine, creatieve verzet. De autoriteiten hebben geen idee hoe daar mee om te gaan.

De vrienden Lena, Stanislav en Roestem, jonge dertigers die net drie uur lang in een protestdemonstrantie hebben gereden, drinken tevreden een kop koffie in een café aan de Tuinenring. ,,Er waren zeker 3000 auto’s!” zegt Stanislav. ,,En de sfeer was geweldig. Iedereen zwaaide en toeterde naar elkaar”. In een enorme colonne trokken een paar duizend auto’s met witte lintjes en balonnen afgelopen zondag in een cirkel om de Moskouse ringweg. Wanneer Stanislav de officiële politiereactie op het protest voorleest wordt er hard gelachen. ,,Moet je luisteren!” roept hij. ,,Volgens berekeningen van de Moskouse politie waren er vandaag twintig auto’s op de ringweg die een verkeersopstopping veroorzaakten. Geen woord over het protest. Hoe durven ze!” Bij de koffie plannen ze de volgende protesten. Met iets meer dan een maand te gaan voor de presidentsverkiezingen is er haast geboden. De vrienden laten posters drukken, proberen een televisieprogramma te maken en zorgen er voor dat al hun vrienden en kennissen ook bij de grote demonstratie van aanstaande zaterdag aanwezig zullen zijn.

Terwijl in Moskou grote demonstraties worden toegestaan hebben de autoriteiten moeite met de creatieve uitlatingen van protest. Bij het autoprotest kon de politie niet veel meer doen dan de autopapieren van een paar deelnemers aan grondige inspectie onderwerpen. Steeds vaker duikt er in de stad graffiti op met oproepen tot protest. Ook de razend populaire t-shirts met een portret van premier Vladimir Poetin en de tekst ‘Tsaar. Gewoon Tsaar’, een verwijzing naar een bekende scène uit een Sovjetfilm over Ivan de Verschrikkelijke, zijn ondanks verschillende pogingen van de autoriteiten nog gewoon verkrijgbaar.

In de Zuid-Siberische stad Barnaul is al een week lang commotie over een ‘mini-demonstratie’. Omdat de oppositie geen toestemming kreeg om te demonstreren en het met een gemiddelde temperatuur van -25 te koud is om lang buiten te staan, werden er op het centrale plein van de stad een flink aantal lego-poppetjes, kinder-surprisefiguurtjes en teddybeertjes met mini-spandoeken neergezet. De speelgoedfiguren met borden als ‘Tijd voor eerlijke verkiezingen’ en ‘Weg met Poetin’ kregen landelijke bekendheid nadat er op YouTube een video opdook waarin de lokale politie de kleine banners en posters op ‘extremistische uitlatingen’ controleerden. Politiewoorvoerder Andrei Moelintsev liet tegenover een lokale internetpublicatie weten dat de mini-demonstratie simpelweg niet is toegestaan. ,,Het is een ongeautoriseerde publieke bijeenkomst. We hebben het verzamelde bewijs aan de Openbaar Aanklager doorgespeeld en verwachten dat de organisatoren zich hier binnenkort voor zullen moeten verantwoorden”.

Het ongeluk in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale legt de inefficiente van de Russische electravoorziening bloot. Verschillende delen van Siberie zitten zonder stroom en de zware industrie vreest grote verliezen. Oude infrastructuur en gebrek aan hervorming levert gevaar op.

De inwoners van de vallei bij de waterkrachtcentrale namen het zekere voor het onzekere. Niemand vertrouwde de waterkrachtcentrale van Sovjet-makelij. Toen het ongeluk bekend werd sloeg een deel van de bevolking op de vlucht. ,,Men sloeg levensmiddelen in en met auto’s vol brood, zout en benzine vertrokken ze naar heuvels in de buurt”, liet Olga Kolesnikova van het lokale bestuur tegenover een Russisch persbureau weten. Inmiddels zijn de meeste inwoners weer teruggekeerd.

Bij het ongeval in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale minstens twaalf mensen om het leven gekomen. Volgens calamiteitenminister Sergej Sjojgoe, die zelf uit de Siberische regio komt, is het lot van de 64 vermisten nog onbekend. Zo’n 1200 reddingswerkers zijn ter plaatse. Eerder liet Sjojgoe weten dat de herstelwerkzaamheden ‘geen maanden, maar jaren’ in beslag zullen nemen. De centrale ligt op dit moment stil.

Een aanzienlijk deel van de zware industrie in Siberie is afhankelijk van de energie van Sajana-Sjoesjenkskaja. Vooral RusAl, ’s werelds grootste aluminiumproducent, voorziet problemen. ,,Op dit moment staat de productie van 500.000 ton aluminium onder druk, en dat zal waarschijnlijk oplopen”, laat een woordvoerder van het bedrijf weten. Op dit moment worden de smeltovens voorzien van noodstroom uit andere regio’s. Ook Evraz, een bedrijf dat de regio de mijnwinning in handen heeft, laat weten dat er problemen zijn met de elektriciteitstoevoer. Het bedrijf doet er volgens het management alles aan om productieverlies tot een minimum te beperken. De overheid waarschuwt ondertussen voor stroomuitval in verschillende delen van Siberie.

Energie-expert Michail Rasstragin denkt dat vooral het oude Sovjet-materiaal blaam treft. ,,Dit is duidelijk, het materiaal is in slechte staat en het ontbreekt in de electriciteitssector aan investeringen”. Ook volgens Igor Basjmakov van het ‘Centrum voor Effectieve Energie’ ligt hier een probleem. ,,Hervorming op de elektramarkt is hard nodig. De laatste werkzaamheden aan dit specifieke hydrostation stammen uit 1985. Dat kan niet altijd goed blijven gaan.” Hij wijst er op dat Rusland jaarlijks het equivalent van het energieverbruik van heel Frankrijk verliest vanwege gebrekkige infrastructuur en verouderde installaties. ,,Rusland zou tot 45 procent van haar energieverbruik kunnen besparen. De overheid realiseert zich dit en komt als het goed is in november met nieuwe maatregelen”. Grote investeringen staan vanwege de economische neergang in Rusland onder druk. Een paar weken geleden bepaalde de overheid dat het grootste deel van het budget aan pensioenverhogingen en sociale projecten zal worden uitgegeven.

Ksenia Mokroesjina van de Wereldbank legt uit dat de miserabele staat van het energienetwerk niet zomaar met geld op te lossen is. ,,Het is niet alleen het materiaal en de infrastructuur, ook de regulatie is een groot probleem.” Vorig jaar werd de energiemarkt in Rusland geprivatiseerd. Het almachtige ‘Unificeerde Energie Systemen’ is in aandelen verkocht aan verschillende investeerders. Desondanks heeft de overheid een stevige vinger in de pap, de prijzen voor prive-gebruik van elektra en de stadsverwarming zijn de afgelopen jaren niet significant omhoog gegaan. Analisten waarschuwen al jaren dat de toenemende energievraag op termijn wel eens tot tekorten zou kunnen leiden. Mokroesjina: ,,Iedereen denkt dat dat er juist meer centrales en stations bij moeten komen. Dat is niet zo, het is veel gemakkelijker de bestaande infrastructuur onder handen te nemen. Dat levert genoeg besparing op waar Rusland weer jaren mee vooruit kan”.

Volgens Olga Kolesnikova treft de centrale geen blaam. ,,Men heeft er genoeg geld beschikbaar voor nieuw materiaal en er zijn dag en nacht hooggekwalificeerde experts aanwezig die alles in de gaten houden”. President Dimitri Medvedev stuurde twee ministers naar de afgelegen regio en verzocht alles in werk te stellen om de energieproductie voor de winter weer op peil te hebben.