Na de veroordeling van een Russische piloot in Tadzjikistan is er een rel ontstaan tussen beide landen. In Moskou werden donderdagnacht groepen Tadzjiekse gastarbeiders opgepakt en het land uitgezet. Rusland belooft ‘asymmetrische maatregelen’ en dreigt met
massa-deportaties.

,,We stonden voor de Tadzjiekse ambassade met een petitie, en na overleg met de politie hebben hebben we het momentum gegrepen”, legt Ivan Krilov van de vrijwillige anti migrantenbrigade tegenover de internetpublicatie gazeta.ru uit. ,,We zijn gelijk aan de
slag gegaan, er was veel politie bij betrokken en we hebben tientallen illegale gastarbeiders opgepakt”. Eerder die dag vertelde Konstantin Romadanovski, het hoofd van de Russische migratiedienst, in een gesprek met president Dimitri Medvedev dat Tadzjiekse gastarbeiders
statistisch gezien het vaakst een strafblad hebben. Daarna ging het snel. In het centrum van Moskou werden met hulp van vrijwilligers grote groepen Tadzjiekse gastarbeiders op hun documenten gecontroleerd, en vrijdagmorgen werden ruim 100 Tadzjieken het land
uitgezet. Volgens de migratiedienst was de deportatie ‘routinewerk’, maar is de organisatie klaar om de 134 gastarbeiders die donderdagnacht opgepakt werden in een versnelde procedure op een vliegtuig te zetten. Een woordvoerder van een Tadzjiekse organisatie bevestigd dat er per direct geen werkvergunningen meer worden afgegeven. ‘Dat is maar een onderdeel van onze asymmetrische maatregelen’, bevestigd een bron bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken aan het persbureau Ria-Novosti.

Het ministerie beloofde keiharde maatregelen nadat afgelopen dinsdag een bizarre rechtszaak tot een vonnis kwam. Begin maart dit jaar vlogen de piloten Vladimir Sadovnitsj en Aleksej Roedenko twee stokoude Antonov-vrachtvliegtuigen van Afghanistan naar Tadzjikistan, waar ze volgens de Tadzjiekse autoriteiten niet de juiste papieren hadden om te landen. Omdat de vliegtuigen niet genoeg brandstof hadden om terug te vliegen werden de kisten in de Tadzjiekse provinciestad Qurghonteppa [Koergan-Tjoebe] aan de grond gezet en de twee piloten gearresteerd. Aan boord van een van de vliegtuigen bevond zich een straalmotor. Volgens de piloten een reserve-onderdeel, volgens de rechter in Tadzjikistan smokkelwaar of onderpand voor een heroïnelevering. Na een chaotische rechtszaak werden Sadovnitsj en Roedenko, die een Ests-paspoort heeft, veroordeeld tot ruim acht jaar gevangenschap. De zaak zorgde voor opschudding en Rusland. Sommige parlementariërs suggereerden dat de overheid in Tadzjikistan de vliegtuigen confiskeerde om ze zelf voor de drugssmokkel in te zetten, in de pers klonk het idee om de honderd-duizenden Tadzjiekse migranten in Rusland gevangen te zetten.

De campagne doet denken aan de massa-deportatie van Georgiërs in 2006. Na een diplomatiek schandaal pakte de overheid honderden Georgiërs op, werden Georgische casino’s per direct gesloten en moesten de meeste Georgische restaurants hun chef-koks ontslaan. In de overvolle deportatiecentra kwamen destijds twee mensen om het leven. Karomat Sjaripov van een actiegroep van Tadzjiekse gastarbeiders laat tegenover Interfax weten dat de campagne nog wel een tijd kan duren. ‘Tegen mijn mensen is vandaag gezegd dat ze geen schijn van kans hebben nog in Rusland te blijven, zelfs al hebben ze een universitaire opleiding. Op dezelfde manier zijn destijds de Georgiërs het land uitgezet, later zijn er maatregelen genomen tegen Oekraïners en Oezbeken. En nu moeten wij het ontgelden’.

In Kirgizie is de grootste generator uitgevallen en Oezbekistan trok zich deze week terug uit een regionaal energiedienstenverband. Regionale conflicten en de oude Sovjet-infrastructuur spelen de problemen in de kaart. Bewoners maken zich op voor een koude winter.

Zomers slaan de Tadzjieken de oogst, om er tijdens de strenge winter van te kunnen leven. Foto: Brian Harrington Spier op Flickr

Dinsdagmorgen leidde een technisch probleem bij een generator tot de tijdelijke stillegging van de Toktogoel-waterkrachtcentrale in Kirgizie, een installatie die in ongeveer 40 procent van de stroomvoorziening van het Centraal-Aziatische land voorziet. In het land zijn inmiddels noodmaatregelen van kracht die de stroomvoorziening moeten rantsoeneren. De verouderde infrastructuur uit de Sovjet-tijd speelt het land parten. Twee jaar geleden waren er tijdens de winter ook al problemen met de energielevering. Toen het kwik daalde tot -25 viel in sommige provincies de stroom uit en begaf de stadsverwarming het. Doordat de meeste mensen in slecht geisoleerde appartementjes wonen vielen er duizenden doden.

Vorige week trok Oezbekistan zich terug uit een Centraal-Aziatisch samenwerkingsverband tussen de verschillende buurlanden. Volgens de Oezbeekse overheid steelt buurland Tadzjikistan electriciteit en kan men niet langer in de eigen energiebehoefte voorzien zonder het buurland af te sluiten. Tadzjikistan importeert via Oezbekistan ook electriciteit uit Turkmenistan. ,,Wij zien dat als een politieke stap”, laat Choesrav Ghojbov, een hooggeplaatse Tadzjiekse functionaris uit tegen een Russisch persbureau weten. ,,Ieder land mag natuurlijk zijn eigen beslissingen nemen, maar dit besluit heeft ernstige consequenties.” Oezbekistan heeft de grootste energievoorzieningen in Centraal Azie en heeft in het verleden vaker gas en electra afgesloten naar buurlanden Kirgizie, Tadzjikistan en delen van Kazachstan. Analisten vrezen dat door de terugtrekking van Oezbekistan uit het regionale bondgenootschap Tadzjikistan op korte termijn met grote tekorten zal komen zitten.

Stroomvoorziening en energie-infrastructuur is een groot probleem in de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Bovendien zijn complete regio’s vaak afhankelijk van een enkele centrale, iets wat bleek tijdens het ongeluk met de Russische Sajano-Sjoesjenkskaja waterkrachtcentrale afgelopen augustus. Grote delen van Siberie kwamen toen tijdelijk zonder stroom te zitten. Waar vroeger Moskou voor de voorziening en distributie zorgde moeten de Centraal-Aziatische landen dat inmiddels zelf en veelal onderling oplossen. Dat leidt al jaren tot conflicten, meestal in de wintermaanden. In 2006 draaide Rusland de gaskraan naar Georgie dicht, waarna het land in korte tijd haar energievoorziening moest diversificeren en tegen woekerprijzen gas inkocht bij buurlanden. Ook met buurland Oekraine heeft Rusland al enkele jaren een conflict over gasleveranties. Vorig jaar kwamen er tientallen mensen in Europa om het leven doordat Rusland de gaskraan naar Oekraine dichtdraaide en daardoor de leveranties aan Moldavie, Roemenie, Bulgarije en Polen in het geding kwamen.

Energievoorziening en distributie is al sinds de aanleg ervan in het begin van de vorige eeuw een punt van zorg. Sovjet-ingenieurs lobbyden jarenlang voor een project waarbij men een aantal Russische rivieren zouden ‘omdraaien’ om het droge Centraal-Azie van energie en water te voorzien. Nog altijd zijn hier voorstanders voor te vinden, waaronder de Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov. Zowel Rusland als Iran hebben allerlei plannen voor nieuwe energiecentrales in Centraal-Azie, maar voorlopig is daar geen geld voor. Mahmadsaid Oebaildoellojev, voorzitter van het Tadzjiekse parlement, stelde onlangs voor dat iedere inwoner een maandsalaris zou moeten inleveren om de bouw van een nieuwe hydrodam te bekostigen.