Terwijl in Rusland een dag van nationale rouw is afgekondigd en overal in het land de vlaggen halfstok hangen zwelt de kritiek tegenover politie en vooral de geheime dienst FSB aan. Sommige experts menen dat de aanslagen van gisteren voorkomen hadden moeten worden.

,,Sta niet zo te lummelen en ga eens aan het werk!” snauwt een oudere vrouw een mollige politieagent toe die in z’n eentje de veiligheid van het Tsjertanovskaja-metrostation moet waarborgen, amper 24 uur na de aanslagen op de Moskouse metro waarbij maandagmorgen volgens de laatste gegevens 39 mensen om het leven kwamen. De agent haalt zijn schouders op. ,,Ik kan er ook niets aan doen”, zegt hij. De vrouw loopt kwaad weg. Op een aantal metrostations is de beveiliging opgeschroefd maar in de meeste stations is de situatie als vanouders. Sinds de aanslagen in 2004 hebben politieagenten metaaldetectoren op zak, maar die worden volgens Moskovieten zelden gebruikt. Terwijl een dag van nationale rouw is afgekondigd neemt in Rusland de kritiek op de overheid, het politiekorps en vooral op de veiligheidsdiensten toe. In een hoofdredactioneel commentaar schrijft de toonaangevende krant Vedemosti dat ‘de overheid ons jarenlang slaapliedjes heeft voorgezongen’ over de werkelijke situatie in de Kaukasus.

De Russische geheime dienst FSB verdenkt Dokoe Oemarov ervan het brein achter de aanslagen geweest te zijn. Eerder dit jaar eiste hij in een videoboodschap al de aanslag op een luxe-nachttrein tussen Moskou en Sint-Petersburg op, daar kwamen afgelopen november 26 mensen bij om het leven. De zelfmoordterroristen zouden onder leiding hebben gestaan van Saà¯d Boerjatski, een schuilnaam van de Russische extremist Alexander Tichomirov. Die werd tijdens een speciale anti-terroristische operatie begin deze maand om het leven gebracht, maar de naar schattig dertig zelfmoordterroristen zijn nog altijd spoorloos. Steeds meer mensen vragen zich af waarom de almachtige veiligheidsdiensten de aanslagen niet konden voorkomen. ,,Veiligheid in Rusland blijft laks, de politie is amateuristisch en corrupt, het leger is nutteloos”, weet Dimitri Trenin, directeur van de Carnagie-denktenk in Moskou. ,,Deze aanslagen waren een schok voor Moskou maar vooral een enorme blamage voor de autoriteiten”, laat hij desgewenst weten. ,,We zullen de komende jaren meer terrorisme zien, nu al hoor je oproepen tot aanslagen in Sotsji waar in 2014 de Olypische Winterspelen moeten plaatsvinden. Nu is de veiligheid in de Moskouse metro wat hoger, maar over een week is alles weer bij het oude.”

Vrijwel direct na na de aanslagen wees ook de Rusissche president Dimitri Medvedev naar de tekortkomen van de veiligheidsdiensten. ‘De maatregelen die tot op heden zijn genomen zijn duidelijk onvoldoende’, liet hij weten. ‘We moeten de schaal zienderogen vergroten, niet alleen in de metro of alleen in een bepaalde stad, maar in het hele land’. Veel analisten roepen dat de terroristen lang de tijd voor voorbereidingen genomen hebben. Vandaag werd ook bekend dat er vorige week een aantal waarschuwingen bij de FSB zijn binnengekomen over mogelijke bomaanslagen en dat de politie de dagen voor de aanslag met speurhonden nog op zoek is geweest naar explosieven.

Tijdens het spitsuur vonden er deze morgen in de Moskouse metro twee achtereenvolgende zelfmoordaanslagen plaats. Volgens de laatste cijfers zijn er 38 mensen om het leven gekomen. Op een aantal incidenten na blijft paniek in de Russische hoofdstad uit, zelfs de metrostations die het doelwit waren zijn inmiddels al weer open.

Een paar uur na de aanslagen is Koeznetksi Most, een station met een overstap naar Loebjanka waar vanmorgen de eerste aanslag plaatsvond, gewoon open. Er is geen teken van paniek. Terwijl achterin het station politieagenten lijkkisten met de stoffelijke overschotten wegdragen lossen wachtende passagiers gewoon kruiswoordpuzzels op. Een politieagent belt familieleden om te zeggen dat hij ongedeerd is gebleven. Het is stiller dan normaal, mensen kijken angstig op wanneer iemand vlak na het fluitsignaal nog de deuren van een wagon inspringt. ,,Iedereen kijkt naar me” zegt Arthoer Atrosijan, een 42-jarige Armenier die al twintig jaar in Moskou woont en voor zijn werk dag en nacht met de metro rijdt. ,,Ik heb een donker tintje en flinke baardgroei, ze denken dat ik een terrorist ben. Mensen stappen uit als ik binnenstap.” Artrosijan werkt voor een bezorgdienst die met de metro pizza’s bij mensen thuisbrengt. ,,Dat is gewoon sneller”, legt hij uit. ,,Maar als dit zo doorgaat moet ik maar een ander baantje zoeken of ergens in de provincie gaan wonen”, verzucht hij. Volgens politieberichten waren er in verschillende delen van Moskou vandaag incidenten, een vrouw met een hoofddoekje werd van een roltrap geslagen.

Volgens de geheime dienst FSB zijn de bomaanslagen de aanslagen het werk van vrouwelijke zelfmoordterroristen. Volgens Openbaar aanklager Vladimir Markin gaat het om zogenaamde ‘zwarte weduwen’, vrouwen met bomgordels die zichzelf opbliezen. Later op de morgen werd nog een derde, onontplofte bomgordel in de metro gevonden. President Medvedev liet tijdens een persconferentie weten dat hij opdracht heeft gegeven de anti-terroristische operatie in de Kaukasus ‘zonder aarzeling en tot het eind’ door te zetten. Premier Poetin liet vanuit de Siberische stad Krasnojarsk weten de terroristen ‘te zullen vernietigen’. De Moskouse politie kondigde ondertussen een ’speciaal regime’ af in de hoofdstad. Op luchthavens, treinstation en in de metro zijn speurhonden aanwezig en hier en daar worden passagiers gefouilleerd. Volgens de laatste cijfers zijn bij de aanslagen 38 mensen om het leven gekomen en raakten 102 mensen zwaargewond, tot op heden konden slechts 22 omgekomen passagiers geidentificeerd worden. De Nederlandse Ambassade in Moskou liet weten dat zich onder de slachtoffers geen Nederlanders bevonden. Reisorganisaties melden dat er in deze tijd van het jaar weinig toeristen naar Rusland komen.

Toch gelooft niet iedereen dat de aanslagen het werk zijn van Tsjetsjeense terroristen. Sergej Lebedev, een 34-jarige handelaar, weet zeker dat de aanslagen het werk zijn van de geheime diensten zelf. ,,Leg de puzzelstukjes maar naast elkaar. De populariteit van premier Poetin daalt vanwege de crisis en dus flikken ze ons dit om binnenkort met harde hand terug te slaan”, zegt hij. ,,Zo is hij immers ook aan de macht gekomen. Bij mij op het werk heeft iedereen het er over”, voegt hij daar aan toe. In de herfst van 1999 vonden in Rusland een serie bomaanslagen plaats, Vladimir Poetin won destijds aan populariteit omdat hij destijds ook beloofde de terroristen uit te roeien. Tegen het einde van de middag gingen zelfs de metrostations die het doelwit waren van de aanslagen weer open. Mensen leggen bloemen en laten briefjes of pluche teddyberen achter. De inwoners van de stad blijven koel maar maken zich toch zorgen. ,,Het lijkt wel alsof we tien jaar terug de tijd in gaan”, zegt de gepensioneerde Natalia Andrejevna. ,,En de afgelopen tien jaar hebben we het al zo moeilijk gehad. Ik ben vandaag voor het eerst in jaren weer naar de kerk gegaan. Wie weet helpt het.”

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro bliezen maandagmorgen twee vrouwelijke zelfmoordterroristen zichzelf op strategische plaatsen op. Terwijl de reddingsoperatie in volle gang is beloofde de Russische president Dimitri Medvedev de terreur ‘zonder aarzeling en tot het eind’ aan te pakken. De aanslagen bewijzen dat de oorlog in de Noordelijke Kaukasus nog altijd springlevend is.

,,Als de Russen denken dat de oorlog alleen op televisie plaatsvindt, ver weg van de Kaukaus en dat ze er niets van zullen merken, dan hebben ze het mis. We zullen laten zien dat de oorlog ook naar hun eigen voordeur komt”, liet de Tsjetsjeense rebellenleider Dokoe Oemarov twee maanden geleden tegen een lokale nieuwssite weten. Maandagmorgen is die belofte in Moskou waargemaakt. Bij een dubbele zelfmoordaanslag kwamen volgens de laatste berichten 37 mensen om het leven, 65 andere passagiers liggen in kritieke toestand in verschillende ziekenhuizen in de stad. Later op de dag werd een derde, onontplofte bomgordel gevonden. President Medvedev liet tijdens een persconferentie weten dat hij opdracht heeft gegeven de anti-terroristische operatie in de Kaukasus ‘zonder aarzeling en tot het eind’ door te zetten.

De eerste aanslag vond in de vroege morgen plaats bij het Loebjanka-metrostation, enkele tientallen meters van het hoofdkwartier van de Russische geheime dienst. Bovendien was de speciale ‘Rode Pijl’ metrowagon het doelwit. Terwijl de meeste metrowagons in Moskou mosgroen zijn is de Rode Pijl een ‘herdenkingstrein’ vol patriotistische gedichten en foto’s van de Sovjet-overwinning op Nazi-Duitsland, die voor de gelegenheid knalrood is geverfd. Nog geen 40 minuten na de eerste aanslag blies een tweede zelfmoordterrorist zich op aan de andere kant van het centrum, niet ver van het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken. Volgens het Openbaar Ministerie zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwen’, vrouwen uit de Kaukasus die bomgordels gebruiken om zichzelf op te blazen. Rusland voerde twee bloedige oorlogen tegen de seperatische Kaukasusrepublieken. De afgelopen jaren is het daar rustiger geworden, maar aanslagen en ontvoeringen zijn er nog altijd aan de orde van de dag. Volgens verschillende experts zijn de aanslagen van vandaag een vergelding voor de antiterreuroperaties van het Russische leger die afgelopen weken plaatsvonden, daarbij werden ruim 20 rebellen gedood. Het is niet de eerste keer dat de Moskouse metro het doelwit is van een terreurdaad, in 2004 kwamen bij een soortgelijke aanslag op het metrostation Avtozavodskaja 41 mensen om het leven. Afgelopen November was bovendien een luxe-nachttrein op het traject Moskou ““ Sint-Petersburg nog het doelwit van een aanslag, daarbij kwamen 26 mensen om het leven.

Grootschalige paniek is uitgebleven. Terwijl aanvankelijk een deel van de metro stil kwam te liggen en er in het centrum van de stad een verkeerschaos ontstond werd dat snel opgelost. Dagelijks vervoert de Moskouse metro ruim 8 miljoen passagiers. De politie verwacht dat zelfs de stations die vandaag het doelwit waren later op de dag nog opengaan. Passagiers blijven er gelaten onder. ,,Ik ben niet bang, gewoon geschokt”, zegt Ivan Koetoezov, een 22-jarige student die bij Koeznetski Most, een station met een overstap naar Loebjanka, uit de metro stapt. ,,Er heerst wel een vreemde sfeer. Niemand praat met elkaar, iedereen kijkt star voor zich uit.” Hij verwacht dat de autoriteiten de komende tijd een harde hand zullen laten zien, ,,Ik heb het nooit zo op Medvedev gehad, maar ik hoop dat hij de touwtjes in handen neemt en hier een einde aan maakt. Dit verdient niemand.”

Deze morgen tijdens het spitsuur vonden er twee achtereenvolgende terroristische aanslagen plaats in de Moskouse metro. Volgens de laatste cijfers zijn er 35 mensen om het leven gekomen. Paniek in de Russische hoofdstad blijft uit.

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro ontplofte om 05:56 Nederlandse tijd op metrostation Loebjanka in het centrum van de stad een bom waarbij 23 mensen om het leven kwamen. Nog geen 40 minuten later was er een tweede aanslag op de metro bij Park Koeltoeri, een drukbezocht metrostation aan de rand van het centrum. Daarbij kwamen zeker 12 mensen om het leven. Volgens de geheime dienst FSB zijn de aanslagen het werk van vrouwelijke zelfmoordterroristen. Volgens openbaar aanklager Vladimir Markin zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwes’, vrouwen met bomgordels die zichzelf opblazen. Volgens onderzoekers werd er bij de aanslagen tenminste twee kilo TNT gebruikt.

Paniek blijft in de Russishe hoofdstad voorlopig uit. Berichten over een derde aanslag werden later in de morgen ingetrokken. Een paar metrolijnen zijn gesloten maar de meeste mensen gaan gewoon naar hun werk. De metro werkt nog, massale verkeersontstoppingen zijn uitgebleven. De politie roept automobilisten op om niet naar het centrum af te reizen om zo de hulpdiensten vrij spel te geven. Ondertussen is een enorme reddingsopatie op touw gezet. Volgens radiostation Echo Moskvi zijn ruim 70 brandweerteams in de weer om slachtoffers te redden. Reddingshelicopters vliegen af en aan om de zwaargewonden naar ziekenhuizen te vervoeren, op de radio worden lijsten voorgelezen met de namen van de mensen die de aanslagen overleefd hebben. De Moskouse politie kondigde ondertussen een ’speciaal regime’ af in de hoofdstad. Op de luchthavens, treinstations en in de metro zijn speurhonden aanwezig en hier en daar worden passagiers gefouilleerd.

De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov is volgens de berichten ter plaatse en de Russische minister voor Urgente Zaken Sergej Sjojgoe overziet namens president Medvedev de reddingsoperatie. Op radio en televise worden burgers opgeroepen ‘alert’ te blijven. De meeste burgers blijven koel onder de aanslagen. ,,Je kunt wel in paniek raken, maar daar help je niemand mee”, zegt zakenman Aleksej Dovolkin die in de buurt van metrostation Loebjanka werkt. ,,Ik blijf gewoon mijn werk doen, als de hulpdiensten en de politie dat ook doet komt het vast wel goed. Ik hoop dat ze de terroristen met wortel en tak uitroeien.”

Volgens de Russische autoriteiten was het ongeluk met een passagierstrein tussen Moskou en Sint-Petersburg een terroristische aanslag. Er kwamen 26 mensen om het leven, 30 personen worden er nog vermist. Terwijl familieleden de slachtoffers identificeren zoeken de politie en de geheime dienst naar de mogelijke daders.

,,De eerste veertig minuten hadden we niets door. Er werd omgeroepen dat we met een paar minuten weer verder konden. Pas toen we dekens en medicijnen moesten inzamelen begrepen we dat het ernstig was. Later zag ik de twee treinstellen naast de rails liggen. Er waren ontzettend veel gewonden, veel mensen waren er slecht aan toe.”, aldus een van de passagiers van de ‘Nevsky-Express’, de trein die vrijdagavond ontspoorde tussen Moskou en Sint-Petersburg. ,,Ik denk dat het aantal slachtoffers de komende dagen nog flink op zal lopen”, liet de ooggetuige weten tegenover een journalist van Delovoi Peterburg, een Russische zakenkrant.

Volgens de laatste gegevens kwamen er bij het ongeluk 25 mensen om het leven en worden er nog zo’n 30 personen vermist. Ruim honderd passagiers raakten gewond. Het hoofd van de Russische geheime dienst FSB, Aleksander Bortnikov, gaat uit van een terroristische aanslag. Bij de plaats van het ongeluk is een krater gevonden en volgens sommige passagiers was er een duidelijke knal te horen. Zaterdag, minder dan 24 uur na het ongeluk, kwam volgens Vladimir Jakoenin, het hoofd van de Russische spoorwegen, een tweede explosief ter ontploffing. Daarbij raakte niemand gewond. Twee jaar geleden ontplofte op hetzelfde traject een soortgelijke bom, daarbij vielen ruim 40 gewonden. Twee verdachten werden later opgepakt, maar hun motieven waren onduidelijk. Tijdens de oorlog in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenie werd Rusland geplaagd door aanslagen op treinen en openbare gelegenheden. De afgelopen jaren was het, buiten de tumulteuze Kaukasus-regio, in de rest van Rusland relatief rustig. Volgens verschillende analisten moeten de daders worden gezocht in seperatistische- en extreem-rechtse hoek. Tot op heden heeft niemand de aanslag opgeist.

De Nevsky-Express is een luxe-treinverbinding tussen de twee belangrijkste steden in Rusland die vooral wordt gebruikt door zakenlieden en overheidsfunctionarissen. De autoriteiten houden er rekening mee dat de aanslag een poging was de overheid onder druk te zetten. Uit de vrijgegeven passagierslijsten blijkt dat de voormalig vice-gouveneur van Sint-Petersburg, Sergej Tarasov, en het hoofd van de Russische reservefonds Boris Evstratikov zich onder de slachtoffers bevinden. Uit angst voor een golf aan aanslagen hebben duizenden Russen door het hele land hun treinkaartjes laten annuleren. President Dimitri Medvedev riep in een televisietoespraak op tot kalmte. ,,Er moet gaan chaos ontstaan, de situatie is al moeilijk genoeg”, liet hij weten. Ondertussen neemt de kritiek tegenover de reddingsdiensten toe. Een oude vrouw liet op televisiekanaal NTV weten dat het ruim vier uur duurde voordat iemand haar uit de wagon kon bevrijden. ,,De jonge mannen van de brandweer kwamen me helpen, maar andere mensen in uniform stonden er alleen maar naar te kijken.” Het treinverkeer tussen Moskou en Sint-Petersburg is zondagmorgen weer op gang gekomen.