Nederland en andere NAVO-landen onderscheppen met regelmaat Russische bommenwerpers. President Vladimir Poetin liet de intercontinentale vluchten in 2007 hervatten en de oude symbolen uit de Koude Oorlog laten zien dat het menens is.

De Toepolev Tu-95 is ’s werelds snelste propellervliegtuig. Na het einde van de Tweede Wereldoorlog liet Sovjetleider Jozef Stalin atoombommenwerpers bouwen die naar de Verenigde Staten konden vliegen, en weer terug. Met vier contraroterende turboprop-propellers zijn de vliegtuigen, die al sinds 1952 in verschillende versies in dienst zijn van de Russische luchtmacht, ook de luidste vliegtuigen ter wereld. De toestellen maken zoveel herrie dat de NAVO ze als ‘bears’, brullende beren, liet coderen. De Sovjet-Unie liet er honderden bouwen en het vliegtuig was tijdens de Koude Oorlog een van de belangrijkste symbolen van de Sovjetmacht.

Nadat de toestellen al vijftien jaar niet buiten de landsgrenzen waren gesignaleerd kondigde toenmalig president Vladimir Poetin in 2007 aan dat de Bears hun patrouilles zouden hervatten, iets wat op de Russische televisie breed werd uitgemeten. De boodschap is duidelijk, in 1992 werden de vluchten gestaakt omdat de brandstof te duur was, nu moeten ze de militaire slagkracht en machtsvertoon van het Rusland onder Poetin laten zien. De toestellen worden regelmatig onderschept, niet alleen door Nederland, maar ook door de Deense, Britse, Amerikaanse en Canadese straaljagers. Het Russische ministerie van Defensie laat in een verklaring weten dat de vluchten in ’strikte overeenstemming met internationale regelgeving’ plaatshebben, en leggen keer op keer uit verbaasd te zijn over de commotie bij het ‘gebruik van het internationale luchtruim’.

De invloedrijke minister voor Noodsituaties, Sergej Sjojgoe, legt voor het eerst de vinger op de zere plek. De catastrofale staat van de Russische luchtvaart is volgens hem vooral een mentaliteitsprobleem. Alleen strenge standaarden en een ijzeren discipline kunnen het land vooruit helpen.

,,Waarom zegt niemand: ‘Kerel, je bent zo dronken als een varken?’ Waarom mept in Rusland de gezagvoerder, de tweede piloot of zelfs een stewardess zo’n piloot niet met een koekepan op z’n harses? Dat is het probleem, niet de achterstallige techniek, de politieke partijen of de overheid”. De minister voor Noodsituaties, Sergej Sjojgoe (56), spreekt duidelijke taal. In de wandelgangen van het congres van Verenigd Rusland, de partij waarvan hij mede-oprichter is en het platform waar Vladimir Poetin afgelopen weekend aankondigde dat hij volgend jaar terug zal keren als president liet Sjojgoe tegenover de Russische pers weten wat de stand van zaken is in de burgerluchtvaart. ,,Ik heb wel eens gezien hoe ergens in het hoge noorden een vliegtuig probeerde te landen en een helikopter op hetzelfde moment opsteeg. En wat doen ze in de controletoren? Ze zitten maar wat, drinken thee en kijken voor zich uit. Wat denk je dat het resultaat is? Die jongens in de helikopter zijn hun benen verloren”. Hij is de eerste minister die openlijk zegt dat regelmatige vliegtuigcrashes eerder een mentaliteitsprobleem zijn. ,,We moeten zorgen voor een andere moraal, anders komen we steeds verder in een situatie waarin iedereen denkt: ‘Ach, het is niet mijn probleem en ze zoeken het maar uit”.

Uit een vorige week vrijgegeven rapport blijkt dat de crash met de Toepolev-134 in Petrozavodsk afgelopen juni te wijten is aan de navigator die ‘licht onder invloed’ was. Begin deze maand kwam bij het Russische Jaroslavl een heel ijshockeyteam om het leven nadat een Yak-42 een antenne raakte en neerstortte. President Dimitri Medvedev kondigde een grondige herziening van alle luchtvaartmaatschappijen aan en overweegt de vergunningen van oude Sovjettoestellen in te trekken en overheidskredieten te verstrekken voor de aankoop van westerse vliegtuigen. ,,De waarde van een mensenleven is belangrijker dan het ondersteunen van een industrie”, liet de president weten. Rusland maakt in samenwerking met een aantal Europese partners korte- en
middellange afstandstoestellen, maar de vraag is vele malen groter dan het aanbod. De meeste Yaks en Toepolevs vliegen nog gewoon, al trok de overheid maandagmorgen de licenties van drie kleine maatschappijen in en zette het drie andere bedrijven op non-actief.

,,Ik werk al meer dan twintig jaar bij de reddingsdiensten, de crash bij Jaroslavl was voor mij het 67e ongeluk. Later zegt iedereen altijd dat de crew geen blaam treft, of dat de piloot zo’n goeie kerel was. Wie heeft er dan de schuld?” vroeg Sjojgoe. ,,Neem maar van mij aan, het komt er vooral door dat het bij de luchtvaartmaatschappijen een ontzettende puinhoop is”. De lakse houding ten opzichte van veiligheid, corruptie, oude toestellen en een gebrekkige infrastructuur maken Rusland qua vliegveiligheid een van de meest gevaarlijke landen ter wereld. Experts waarschuwen dat er geen simpele remedie is om de situatie in de luchtvaart op te lossen. Grote, betrouwbare maatschappijen als Aeroflot of Transaero vliegen niet naar de afgelegen gebieden in het enorme land, en het intrekken van vergunningen voor kleine maatschappijen betekent in sommige regio’s van de buitenwereld worden afgesloten. Volgens Sjojgoe is er echter maar één oplossing. ,,We hebben nieuwe, strenge standaarden nodig en een ijzeren discipline. Anders lossen we dit nooit op”.

April 2010

Wanneer de steward met z’n voet de deurvergrendeling van de Toepolev-154 dicht trapt is er geen weg meer terug. Alcohol aan boord serveren ze niet. Gelukkig maar, vliegen in Rusland is toch al niks en van drie glazen Dagestaanse cognac krijg je de zenuwen, zeker wanneer de motoren haperen of plot seen paar octaven van toon veranderen. Het bloemetjesbehang komt op me af. De hele reis klinkt er popmuziek, alsof er naast de cockpit een collectief verveeld op synthesizers speelt. Een prachtig meisje valt tegen mijn linkerschouder in slaap. Na een tijdje schrikt ze wakker, verontschuldigt zich en valt later weer in slaap.

Op de eerste rij achter de business-class, die helemaal leeg is, speelt een dikke kerel fanatiek een soort Flight Simulator op z’n laptop. Na tien minuten heeft hij er genoeg van en knalt hij tevreden zijn vliegtuig tegen een berg. Zelfs zeven rijen vererop kijken mensen op, hij schakelt over op autoracen, maar na een halve ronde is de batterij op. Met meisje links van mij krijgt een droom waarin ze met iemand naar bed gaat. Ze zet naar nagels in mijn arm, mompelt iets en slaapt weer verder. Het is het type Dagestaanse vrouw waar iedereen je voor waarschuwt. Om het kwartier schrikt ze wakker en kijkt ze me lang aan.

Plots trilt er iets. De landing is ingezet en haar telefoon heeft weer bereik. Het vliegtuig komt maar met moeite langs de Kaukasus. Wanneer de laatste heuvels voorbijscheren maken we een flinke draai en landen we naast de Kaspische Zee.

‘Geef me je telefoonnumer’, zegt ze. ‘Ik leg het later wel uit’. Ik schrijf negen nummers op een papiertje en ze slaat me op als ‘Leuke jongen, Moskou’. Wanneer ik in hotel Leningrad in slaap val krijg ik een sms’je. ‘Leuk je te ontmoeten. Ik bel je morgen’.

Ze belde niet. En toen ik het later die avond zelf probeerde bestond ze niet meer. ’The number you have dialed is currently unavailable’, zei een stem met een zwaar Russisch accent. ‘Please try again later’.

December 2010 (gazeta.ru)

In supermarkten, kioskjes, bij kleine standjes in de metro of uit ingemetselde automaten, overal zijn de felgekleurde Russische roddelbladen te koop. De keuze is enorm, van vele tientallen televisiegidsen tot speciale gelegenheidsglossy’s. In de meeste kiosken verdwijnen de serieuze weekbladen en de paar onafhankelijke kranten onder de enorme stapel lief en leed.

Net als de meeste roddelbladen brengt de Russische pers het nieuws vanaf de rode lopers in Hollywood of Cannes. De vakantie van Julia Roberts, de ongelukkige liefdes van Drew Barrymore, hoe Michael Dougles vecht tegen kanker en wat Sylvester Stallone schrijft op Twitter. Veel reportages en interviews zijn opgekocht uit buitenlandse bladen. Het dikke ‘Hello!’ opent met een fotoreportage van het huwelijk van Julio Iglesias en heeft, net als concurrent ‘7dnej’ (Zeven Dagen) een groot interview met regisseur Quentin Tarantino. Toch heeft het een verplicht karakter, de bladen pakken liever uit met Russische sterren.

Met zijn blonde haar en blauwe ogen is drievoudig wereldkampioen kunstschaatsen Evgeni Ploesjenko al jaren publiekslieveling. Toen hij dit jaar tijdens de Olympische Spelen in Vancouver het goud verloor aan de Amerikaan Evan Lysacek was de verontwaardiging enorm. De boulevardpers schreef dat de Olympische Spelen een groot corrupt nest was en dat er gewoon sprake was van een ‘anti-Russisch’ sentiment. Bij 7dnej staat hij pontificaal op de cover. De 27-jarige sportman heeft ‘genoeg van alle schandalen’. Vorige maand legde de Internationale Schaatsunie hem een schorsing voor onbepaalde tijd op. Vanwege een blessure kon hij niet deelnemen aan de wereldkampioenschappen, maar figureerde hij wel in een aantal schaatsshows. Hij zegt dolgelukkig te zijn met zijn tweede vrouw Janna. ‘Ze is mijn vrouw, mijn beste vriend en mijn geliefde. Op haar kan ik bouwen en ik hoop dat het de rest van mijn leven zo mag blijven’. Het blad brengt hun huwelijksfoto’s en laat het echtpaar poseren in een duur hotel. Hij lijkt nog het meest in zijn element in een sportwagen met vleugeldeuren. Ploesjenko veroverde de harten van vele miljoenen Russische vrouwen. Hij rookt niet, drinkt niet en danst hartstochtelijk. De roddelbladen noemen hem de ideale schoonzoon.

Zijn vrouwelijke tegenpool is de televisiester Ksenia Sobtsjak, die de afgelopen jaren niet zonder reden naam maakte als de Russische Paris Hilton. Ze duikt op in seksvideo’s, crasht dure auto’s en verlaat feestjes zelden zonder iemand een drankje in het gezicht te gooien. Het liefdesleven van ‘de bekendste blondine van het land’ wordt breed uitgemeten. Ksenia Sobtsjak is de dochter van Anatoli Sobtsjak, de oud-burgemeester van Sint-Petersburg en politiek leermeester van premier Vladimir Poetin. Volgens veel analisten is Poetin schatplichtig aan de familie Sobtsjak en hebben de televisiester en de premier goed contact met elkaar. Dat de vedette korte lijntjes naar het Kremlin heeft bleek eind 2007, toen een aantal passagiers in een Aeroflot-vlucht naar New York het idee hadden dat de piloot dronken was. Een telefoontje van Ksenia uit de businessclas en de hele crew moest vervangen worden.

De Russische media staat onder strenge controle van het Kremlin. Ook in de boulevardbladen komen de machthebbers veelvuldig in beeld. In de reportage ‘Wij hebben Poetin gezien!’ trekt StarHit op met premier Poetin die eind augustus in een gele Lada zo’n 2000 kilometer snelweg in het oosten van Rusland inaugureerde. Op de foto staat ondermeer het bankje van Albina en Viktor Nikolaev waar Poetin op zat om een praatje te maken en figureren de flesjes water die serveerster Tatjana Kopitova aan de premier verkocht. Opmerkelijk is dat het blad openlijk schrijft over de reserve-auto’s die onderweg mee waren. Het Lada-concern trok alles uit de kast om te verbergen dat de eerste Lada het al na een paar honderd kilometer begaf. Een medewerker van een tankstation is nog altijd verguld toen de premier onderweg kwam tanken. ‘Hij gaf een biljet van 1000 roebel (25 euro) en zei: ‘Laat de rest maar zitten!’

In de rubriek ‘Het echte leven’ gaat StarHit in het laatste nummer een ronde langs de slachtoffers van een vliegramp van twee jaar geleden in de buurt van Perm. Alle 88 passagiers kwamen om het leven, de roddelkrant kijkt hoe het met de nabestaanden gaat. Svetlana Misjiko denkt nog vaak aan haar man Pjotr, maar hun 5-jarige dochter Alesja is haar vader al bijna vergeten. ‘Ze vraagt nooit meer om hem, dat zal wel komen als ze wat ouder is’. Op een volgende pagina het unieke verhaal van een stewardess aan boord van de Toepolev die vorige week een noodlanding maakte in een Siberisch bos. De passagiers gingen na de noodlanding op zoek naar paddestoelen en het boordpersoneel maakte zich vooral druk over het feit dat de Toepolev waarschijnlijk afgeschreven zou worden. ‘We vinden het zo jammer voor het vliegtuig’, legt Elena Razoemova uit. Of het angstig was? ‘Met een fantastisch team als het onze is er niets eng meer’.

Een terugkerend thema in alle roddelbladen zijn de woningen van de sterren. Hello! kijkt binnen bij de openlijk homoseksuele choreograaf en popzanger Boris Moisejev. Net als veel Russische sterren heeft hij een huis in Joermala, de badplaats aan de Letse kust. Het huis is spierwit en bijzonder minimalistisch ingericht. Vooral de huisbezoeken aan de wat oudere sterren uit de Sovjet-tijd leveren prachtig beeldmateriaal op. Sommige bekende Russen laten complete watervallen in hun appartementjes installeren. In de eerste nummers van september brengen de roddelbladen zonder uitzondering uitgebreide reportages waarin de showbizzwereld hun kinderen mee school nemen. De acteur Sergej Sjakoerov en zijn vrouw Jekaterina bregen hun zoontje Marat met een bos bloemen naar school. Sjakoerov hoopt dat hij ‘veel vriendjes’ zal maken. Opvallend is dat in de vele reisreportages de sterren de hele wereld afreizen, maar zelden in Rusland vakantie vieren. Alleen ‘Otdochni’ (Rust) schrijft in lovende woorden over Jaroslavl, de stad die afgelopen weekend zijn 1000-jarig bestaan vierde. Het is de geboortegrond van Valentina Teresjkova, de eerste vrouw in de ruimte. ‘Een ruimtestad dus’, schrijft het blad en waarschuwt lezers om niet zonder de laatste badmode, een smartphone en een nieuw merk chocolade op pad te gaan.

Ook in Rusland hingen de vlaggen op overheidsgebouwen afgelopen maandag halfstok. Terwijl Polen met veel pijn en moeite de dood van de 96 passagiers aan boord van het presidentiele vliegtuig herdenkt riep Rusland een dag van nationale rouw uit. Hoewel de relatie met Polen niet altijd gemakkelijk is probeert Moskou alles in het werk te stellen om de Polen te steunen.

Monument voor de slachtoffers van Katyn, in New Jersey, VS. Foto door ‘p2-r2′ op Flickr

Op de voorpagina’s van de meeste Russische dagbladen staat het beeld van de twee ontredderde premiers die elkaar steviger dan ooit omhelzen. De Russische premier Vladimir Poetin vloog zaterdagavond naar Smolensk om het lichaam van de Poolse premier Lech Kachynski over te dragen aan zijn Poolse collega Donald Tusk. Terwijl het stoffelijk overschot van de president na een korte ceremonie naar Warschau werd gevlogen worden de rest van de 95 omgekomen Poolse hoogwaardigheidsbekleders voor identificatie naar Moskou gebracht. Hoewel maandag 12 april eigenlijk de feesdag is waarop Rusland de geslaagde ruimtemissie van kosmonaut Joeri Gagarin viert werd er een dag van nationale rouw uitgeroepen. Vlaggen in het hele land hingen halfstok en televisieshows werden afgeblazen. Bij de Poolse ambassade in Moskou kwamen honderden mensen hun steun betuigen, onder wie de Russische president Dimitri Medvedev die maandagmorgen het condoleanceregister tekende. Medvedev benoemde na het ongeluk premier Poetin als het hoofd van een speciale commissie die onderzoek gaat doen naar het ongeluk. Poetin liet op de Russische televisie weten dat het ongeluk ‘allereerst een tragedie voor de Polen’ was, maar dat het ongeluk ‘ook onze tragedie is, en dat we met jullie meeleven’.

De Pools-Russische betrekkingen zijn altijd lastig geweest. De meeste Polen zien de Russen als voormalige bezetters. Het Pools leiderschap steunde de afgelopen jaren actief de oranje-revolutie in Oekraà¯ne en was voorstander van Oekraà¯ns en Georgisch NAVO-lidmaatschap, iets waar Rusland fel op tegen is. De afgelopen jaren waren er talloze Pools-Russische conflicten. Onenigheid over vleesimport, de transit van aardgas en vooral historische onenigheid over de Tweede Wereldoorlog zette kwaad bloed tussen beide ’slavische broedervolken’. President Kaczynski, die altijd achterdochtig was over het assertieve Rusland onder Poetin, was onderweg naar Smolensk voor een herdenkingsceremonie in Katyn, het bos waar in 1940 ruim 22.000 Polen werden omgebracht door de geheime dienst van de Sovjet-Unie. Premier Poetin was vorige week in Polen om een andere ceremonie bij te wonen, maar liet excuses voor de massamoord achterwege. De gezamelijke herdenkingen waren een teken voor verbetering van de betrekkingen tussen beide landen. De afgelopen jaren stak Rusland de draak met de ‘westerse’ lezing van de geschiedenis en president Medvedev stelde vlak na zijn aantreden een speciale commissie tegen ‘geschiedvervalsing’ aan. In een ongewone stap publiceerde het Kremlin op haar website vandaag de condoleances in het Pools.

Ondertussen neemt de speculatie over de mogelijke toedracht van het ongeluk toe. Een hoge functionaris van de Russische luchtmacht liet weten dat de luchtsverkeersleiding meerdere malen heeft aangegeven dat het onveilig was te landen in de dichte mist bij Smolensk. Het vliegtuig, een Toepolev-134 154 van Sovjet-makelij, verongelukte bij de vierde landingspoging. Tegenover de BBC liet Witold Waszczykowski, een hoge functionaris binnen de Poolse veiligheidsdienst, weten dat men in Warschau erg tevreden is over de Russische steun. ‘We haden deze zachtaardige en vriendelijke aanpak en de persoonlijke bemoeienis van Poetin niet verwacht. Dit zal uiteraard een positieve bijdrage zijn aan de betrekkingen tussen beide landen.’