Afgelopen woensdag diskwalificeerde de organisatie van de World Press Photo in Amsterdam de Oekraïnse fotograaf Stepan Rudik (27). Hij zou een ‘element’ uit zijn winnende foto hebben weggepoetst. Volgens de fotograaf zelf gaat het om ‘een kleinigheid’ en zijn de regels onduidelijk. Hij denkt dat er opzet in het spel is.

Orgineel (c) Stepan Rudik

Hij baalt. ,,Vooral van het feit dat mijn reputatie als professioneel fotograaf nu in het geding komt. Ik ga niet tegen het besluit van de jury in, dat is zinloos. Maar ik wil wel mijn reputatie redden”, legt Rudik uit per telefoon vanuit Polen, waar hij op dit moment een cursus volgt. ,,Ik heb de afgelopen uren allerlei kranten en blogs aangeschreven, als het goed is trekt zelfs de New York Times op haar fotoblog de berichtgeving recht. Wanneer je de foto’s naast elkaar legt valt het allemaal wel mee”. Rudik won dit jaar de derde prijs in de categorie sport met een fotoserie uit 2007. Het is een fotoverslag van een groep jongeren in Kiev die vrijwillig met elkaar op de vuist gaan. De beelden zijn korrelig en zwart-wit, hier en daar is bloed te zien. Op de website van de World Press Photo zijn de foto’s verdwenen, ‘disqualified‘ staat er nog.

,,De foto waar het om gaat is een detailopname van een jongen die zijn vuisten laat verbinden. Daar zat een storend element in, een wazige voet van een man die meters achter hem stond”, vertelt Rudik. Uit de orginele kleurenfoto blijkt inderdaad dat er meer mensen in de buurt staan, waaronder een man op flinke afstand van de jongen. Zelfs in het orgineel is de voet van de man moeilijk te zien. ,,In de ingezonden foto heb ik dat geretoucheerd, en volgens de regels mag dat ook gewoon. Zo’n retouchering stelt niets voor, het is echt klein bier. Bovendien doet het niks wezenlijks af aan de essentie van de foto, legt Rudik uit. De jury van de World Press Photo is het daar niet mee eens en legt uit dat de retouchering aan het licht kwam toen de Oekraïnse fotografenunie contact met de organisatie opnam. Woordvoerder Sasja de Bie legt uit wat het probleem is. ,,Het been is verwijderd, je ziet niet meer dat daar nog iemand achter stond”. De Bie legt uit dat er inderdaad best aan de foto’s gemorreld mag worden, maar dat het regelement voorschijft dat die verandering niet ‘verder mag gaan dan de standaarden in de industrie’. De aanpassing van Rudik ging volgens de jury te ver. Rudik baalt er vooral van dat de organisatie hem diskwalificeerde zonder de foto’s vrij te geven en mensen zelf te laten oordelen. ,,Nu denkt iedereen dat ik maar een beetje in het wilde weg heb zitten photoshoppen, dat is natuurlijk niet zo”. De Bie begrijpt dat, maar legt uit dat de organisatie de foto’s niet kon vrijgeven omdat het met de diskwalificatie juridisch gezien ook de rechten van de foto kwijt was.

Rudik neemt het de organisatie bovendien kwalijk dat de regels onduidelijk zijn. ,,Dit mag dus blijkbaar niet, maar andere ingrepen die veel verder gaan kunnen blijkbaar wel. Er staat nergens in het regelement opgegeven wat wel kan en wat niet”. Volgens De Bie verschillen de regels inderdaad van elkaar in de verschillende categorieën. Bovendien baalt de Oekraïnse fotojournalist van zijn collega’s. ,,Het is de fotografenunie die contact heeft opgenomen om mij, uit pure afgunst, te diskwalificeren. Ze kunnen ook gewoon trots zijn op een collega, maar dit is de stand van de fotojournalistiek in Oekraïne op dit moment. Ik ben er kapot van, het is erg treurig allemaal. Ik ga het weekend skieën in de Karpaten, dat lijkt me beter.”

Inzending (c) Stepan Rudik

,,Lekker, Russinnen”, mompelt de boomlange Egyptische buschauffeur. Hij grijnst, doet zijn zonnebril op en vraagt een collega om een sigaret. Achterin zijn bus ligt de Oekraïnse reisleidster Jelena nog te slapen. De chauffeur maakt haar wakker. ,,Nu al?”, vraagt ze. ,,Ik hoop dat ze nog niet dronken zijn”. Het hele jaar door vliegen ze af en aan, de de honderden gecharterde vluchten uit steden als Zaporizjija, Omsk, Kiev, Orenboerg, Sotsji, Perm, Jakoetsk en vooral Moskou. Vertegenwoordigers van verschillende reisorganisaties zwaaien met bordjes en doen hun uiterse best groepen toeristen bij de juiste bus af te leveren. Russisch is de voertaal in Hurgada. Wanneer een dikke vrouw in een bontjas vraagt wanneer de bus nu eindelijk vertrekt snauwt de buschauffeur haar toe ‘wanneer ik daar zin in heb’.

Het is de schrik van menig Europees vakantieganger: een buslading vol Russische toeristen. Toen voor de crisis in de voormalige Sovjet-Unie de economie aantrok kon de middenklasse het zich plots veroorloven om op vakantie gaan naar oorden in Turkije, Cyprus of Egypte die voorheen voornamelijk het domein waren van westerse vakantiegangers. Ze komen uit Oekraïne, Wit-Rusland, het verre Russische Oosten, de Baltische Staten of uit Centraal-Azië, voor de buitenwereld zijn het allemaal ‘Russen’. In Zwitserland misdroegen Russische toeristen zich dusdanig dat sommige hotels een ‘Russenverbod’ afkondigde en later adverteerde ‘100 procent Russenvrij’ te zijn.

Wanneer de bus vol is en de chauffeur de motor start zucht Jelena diep. Ze staat op, loopt naar voren, pakt de microfoon en vraagt ‘of we er allemaal zin in hebben’. Het blijft pijnlijk stil in de bus. ,,Goed”, zegt Jelena. ,,Of jullie er zin in hebben of niet, we moeten eerst een paar afspraken maken. Jullie zitten allemaal in andere hotels, maar de regels zijn voor iedereen hetzelfde. Om te beginnen: Naakt of topless zonnebaden is verboden, je mag geen koraal mee naar huis nemen en probeer d’r niet in je eentje op uit te gaan. Als je echt zo nodig een waterpijp wilt kopen, hou er dan rekening mee dat je wel de waterpijp zelf, ook de tabak, maar niet de kooltjes het land uit mag nemen. Heeft iedereen dat begrepen?” vraagt ze. Weer blijft het stil. ,,Ik vroeg of iedereen het begrepen had!” schreeuwt ze. Er klinkt gejuich. ,,Ze je wel”, lacht Jelena. ,,Groep A moet over twee minuten uitstappen.”

Bij binnenkomst krijgt iedereen een fluoriserend armbandje om. ,,U mag het absoluut niet kwijtraken”, drukt de receptionist me op het hart. In het ‘Desert Rose’ resort loopt alles volgens een strak schema. Egyptische sjouwers dragen de bagage naar binnen en loodsen de groepen naar hun kamers. De hele dag door zijn er maaltijden in een enorme kantine. Zoals de meeste resorts in Hurgada werkt het ‘all-inclusive’, de vlucht, het hotel, de maaltijden en zelfs de alcohol is bij de prijs inbegrepen. De prijzen variëren, maar een week in een vijfsterrenhotel kost ongeveer 400 euro, soms minder. Twee mannen uit de Russische industriestad Tomsk wrijven de slaap nog uit hun ogen. ,,Mijn vrouw slaapt, dan kan in tenminste ongehoord eens wat drinken met mijn broer hier”, vertelt een veertiger. Hij lacht. ,,Bij ons kost een glas whiskey zeker acht euro. Als we nu iedere dag 10 glazen drinken, dan halen we die vakantie d’r makkelijk uit!” Zijn jongere broer Sergej is 38 en werkt als buschauffeur. ,,Ik hoef het je niet uit te leggen, maar in Tomsk is het nu -30, en volgens de weersverwachting zou het nog kouder worden. Hier is het prachtig, je kunt hier de hele dag drinken, lekker in de zon liggen en af en toe een beetje pootjebaden. Wat wil een mens nog meer!” Een ober brengt twee plastic glazen whiskey-cola met een rietje. ,,Je kunt ons beter maar een fles geven!”, grapt de oudste van de twee broers. De ober wijst verveeld op een bordje boven de bar. ‘Wij schenken per glas, niet per fles’, staat er in het Russisch.

Jaarlijks krijgt de luchthaven van Hurgada zo’n zeven miljoen passagiers te verwerken, dat terwijl er officieël slechts 50.000 mensen wonen in de kustplaats. Betrouwbare cijfers ontbreken, maar volgens de meeste verkopers, handelaren, hoteliers en taxichauffeurs zijn zo’n 80 procent van de vakantiegangers ‘Russisch’. Er werkt een soort wederkerig racisme. De Russische toeristen halen hun neus op voor het Egyptische personeel, de meeste Egyptenaren kunnen op hun beurt de onbeschofte en vaak bezopen vakantiegangers niet luchten of zien. ,,Het zijn geen echte mannen”, zegt Mohammed, een 31-jarige barman uit Caïro. ,,Ik heb geen respect voor ze. Ze spreken geen woord Engels, laten hun vrouwen naakt rondlopen en zijn de hele tijd dronken. Soms vraag ik me af of ze wel weten dat ze in Egypte zijn, we willen niet eens naar de pyramides!” Twee Turkse fotografen die verderop een kop koffie drinken hebben het prima naar hun zin. ,,We maken foto’s voor de folders die overal in Rusland liggen, daar krijgen we een beetje voor. Verder gaan we vaak met die prachtige Russische blondines naar bed. Het is niet te geloven, ze poseren naakt zonder dat je het hoeft te vragen.”

Wie het resort wil verlaten moet 24 uur van te voren een busje reserveren. Het wordt toeristen streng afgeraden de poorten van het hotel op eigen gelegenheid te verlaten. ,,Weet u zeker dat u zomaar de stad ingaat”, vraagt een Russische receptioniste. ,,Niet om het een of ander, maar er gebeurt bij ons ook vanalles. En u weet toch dat het allemaal moslims zijn, daar in die stad?” Dagelijks organiseert het hotel allerlei activiteiten, van snorkelen tot koraalzoeken. Tegen woekerprijzen worden er theatervoorstellingen georganiseerd waarbij de koks en kelners plots opdraven als farao’s en koningen.

Antonina Koeznetsova, een jonge Russische uit Moskou die sinds vorige zomer voor het Desert Rose resort werkt, zoekt te cijfers na. Er werken in het resort 680 receptionisten, schoonmakers, tuiniers, koks, souvenierverkopers en handdoekenuitdelers. 90 procent van de toeristen spreken Russisch. ,,En dan heb je nog een handjevol Arabieren dat hier vakantie komt vieren, en natuurlijk de Chinezen. Maar die blijven altijd maar een paar dagen”, zegt Koeznetsova. ,,De Russen blijven hier gerust twee weken”. Alle toeristen komen via Russische toer-operators binnen. Koeznetsova legt uit hoe het resort ondanks de ‘all-inclusive’ formule toch geld blijft verdienen. ,,Het gaat in de eerste plaats om massa. Op topdagen hebben we 4000 gasten in het resort, zelfs al maak je per gast maar een beetje winst, het totaal is nog altijd indrukwekkend. Bovendien kloppen er een aantal zaken niet. Het mag dan officieel een vijf-sterren resort zijn, in werkelijkheid hebben we het hier over twee, hooguit drie sterren. De alcohol die het hotel weggeeft is lokaal gestookt. ,,Dat weet bijna niemand”, zegt Koeznetsova. Het resort verdient goed aan de wisselkoersen, die tot 30 procent slechter zijn dan bij een bank in de stad. Een telefoongesprek van vijf minuten naar Nederland kost 18 dollar en er is draadloos internet beschikbaar voor 12 dollar per uur. Wie vergeet een handdoek terug te brengen naar een ‘handdoekenpunt’ krijgt een boete van zo’n 30 dollar.

Koeznetsova moet tijdens haar werk vooral ‘brandjes blussen’. ,,Omdat ze 300 dollar neerleggen hebben voor een vakantie denken ze dat alles maar kan. Ik moet alles vertalen en het meestal nog oplossen ook. Soms worden mensen een gevaar voor zichzelf, wanneer ze heel erg dronken zijn kunnen ze zomaar verdrinken in dat zwembad. Daar moet je op letten.” Het Desert-Rose resort maakt dezelfde levensloop mee als alle hotels in Hurgada. In 2001 werd het opgetrokken als exclusief hotel voor westerse, voornamelijk Duitse toeristen. ,,Toen kwamen al snel de Aziaten, en later de Russen, legt Koeznetsova uit. ,,Een paar jaar geleden zijn we op de ‘all-inclusive’ formule overgegaan. En zo blijft het hotel nog een jaar of tien bestaan, en dan bouwen ze weer een nieuwe.”

Overal in Hurgada worden er nieuwe hotels opgetrokken. In het stadje zelf zijn de reclameposters, billboards en aankondigingen in het Russisch. ‘Internetclub, met Russich toetsenbord!’, of ‘Investeer in ontroerend goed in Hurgada’. Voor de prijs van een treurige tweekamerflat in een Moskouse buitenwijk koop je in Egypte een vrijstaande villa met een eigen stuk strand aan de Rode Zeekust. Alina Poergadonova (43) uit Moskou heeft vorig jaar hier een penthouse gekocht. ,,Ik lag in scheiding met mijn man, kreeg de helft van zijn geld en heb hier wat gekocht”. Ze importeert worsten en kaas uit Rusland om in Hurgada aan de Russische gemeenschap te verkopen. ,,Het is niet de leukste plek op aarde, maar je kunt hier wel een goed bestaan opbouwen. En het is altijd mooi weer”, lacht ze. ,,Ik mis die sneeuw, kou en ellende uit Rusland voor geen meter!”

In de Sovjet-Unie waren reizen naar het buitenland voorbehouden aan een kleine groep geselecteerden. De excursies en fabrieksreizen in eigen land waren streng en stonden altijd onder leiding van een gids. Nu men vrij mag reizen gaan ieder jaar meer Russen het land uit. Vanwege soepele visa-regelingen zijn vooral Turkije, China en Egypte populaire bestemmingen. n de Europese Unie gaan de meeste Russische toeristen naar Spanje, Italie en Duitsland.

Het Nederlandse reisbureau Annasol kondigde in 2005 aan dat het vliegvakantie’s naar de Turkse kust verkocht die ‘gegarandeerd Rusvrij’ zijn. Aan het Algemeen Dagblad liet een medewerkers van het reisbureau destijds weten dat ‘Russen op vakantie een hele andere mentaliteit hebben dan Nederlanders. Zij doen alsof het hotel van hen is en zijn vaak erg onvriendelijk tegen het personeel en andere gasten.’

Op het Indiase eiland Goa liet de voorzitter van de Bharatiya Janata Partij onlangs weten dat ‘Russische toeristen kwaad voor het eiland zijn‘. De afgelopen jaren nam de influx van Russische toeristen naar het eiland flink toe, en gingen daarmee ook de misdaadcijfers en etnische spanningen op het eiland omhoog.

In Oostenrijk kondigde het toeristenbureau van de wintersportplaats Kitzbühel een quotum in voor Russische toeristen. Maximaal tien procent van de hotelakmers zou nog maar naar Russische gasten mogen gaan. Het bericht veroorzaakte veel commottie in Oostenrijk en het toeristenbureau werd teruggefloten door Minister van Economische Zaken Martin Bartenstein.

Nu Roemenië en Bulgarije hebben aangekondigd delen van het Amerikaanse raketschild te willen herbergen kondigde de seperatistische regio Transdnjestrië aan dat het graag Russische raketten op haar grondgebied wil hebben. Voor het conflictgebied, waar nog altijd Russische troepen gelegerd zijn, is een oplossing ver te zoeken.

Transdnjestrië heeft grensposten, eigen paspoorten, andere nummerborden en de Transdnjestische roebel als munteenheid. Toch wordt de de-facto onafhankelijke regio, ingeklemd tussen Oekraïne en Moldavië, nergens ter wereld erkend, zelfs niet in Moskou. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vocht Transdnjestrië in 1992 een korte maar bloedige onafhankelijkheidsoorlog, waarna het Russische leger het conflict ‘bevroor’ en de huidige grenzen werden opgetrokken. Nog altijd zijn er zo’n 1500 Rusissche soldaten gelegerd in de buurt van de hoofdstad Tiraspol. Igor Smirnov, de president van de sepetaristische regio , liet deze week tegenover het Russische persbureau Interfax weten dat hij ‘er niet op tegen is’ dat er Russische raketten in Transdnjestrië geplaatst zouden worden. ‘We hebben het al eerder aangegeven, we zijn meer dan bereid om Iskander-raketten te plaatsen’. Het Iskander-wapensysteem is een tactische raketinstallatie van Russisch makelij.

Het bericht is een reactie op de aankondiging deze week van een nieuwe, mobiele versie van het Amerikaanse raketschild dat in Oost-Europa geplaatst zou moet worden. In september veegde president Obama het orginele idee van tafel, maar deze week presenteerde de Amerikaanse overheid een nieuw plan waarbij bases in Bulgarije en Roemenië een belangrijke rol spelen. Er bestaat grote Russische weerstand tegen het raketschild omdat het volgens Moskou niet alleen tegen Iran, maar ook tegen Rusland gebruikt zou kunnen worden. De Russische gazant bij de NAVO, Dimitri Rogozin, wierp het voorstel uit Tiraspol al snel van tafel. ‘Die situatie zou tot een serieus conflict kunnen leiden, of we geplaats moeten worden of niet, Iskander-raketten mogen geen onderdeel zijn zulke onderhandelingen’, liet hij weten. Wel tekende Moskou afgelopen woensdag een militair samenwerkingscontract met Abchazië, een van de twee Georgische seperatistische regio’s waar Rusland in de zomer van 2008 een korte oorlog om voerde. Net als in Transdnjestrië zijn de Abchaziers onafhankelijk van politieke, financiële en militiare steun uit Moskou.

De minister van Buitenlandse Zaken van Transdnjestrië, Vladimir Jastrebsijak, vroeg vorige maand Moskou nog het aantal militairen op te schroeven en het vliegveld in de hoofdstad Tiraspol te voorzien van helicopters. Nog altijd bewaakt een grote Russische legereenheid een enorm wapendepot in Transdnjestrië, volgens analisten een van de grootste wapenopslagen in Europa. De meeste inwoners hebben naast Moldavische ook Russische paspoorten en volgens de uitslag van een referendum in 2006 wil de regio uiteindelijk deel uitmaken van de Russische Federatie. Gesprekken onder leiding van de OVSE, Rusland en Oekrainë over een mogelijke oplossing zitten al jaren muurvast. Ondertussen probeert Moldavië de regio economisch te isoleren. Transdnjestrië staat bekend als een vrijhaven voor de illegale handel in wapens, drugs en als een van de belangrijkste zones voor mensensmokkel.

Terwijl de stemmen nog geteld moeten worden wijzen de eerste uitslagen en de meeste exit-polls er op dat Viktor Janoekovitsj (59) de komende vijf jaar aan het roer staat in Oekraïne. Hij wist de huidig premier Joelia Timosjenko met een marge van een paar procentpunten te verslaan. De komende dagen moet blijken of de bittere strijd tussen de twee rivalen daarmee tot een einde komt.

‘Too close to call?’ Ik ben de dag begonnen met een opzet voor twee stukken die naar aanleiding van de uitslag respectievelijk geplaatst konden worden. Maar toen de exit-polls rood blauw sloegen met Janoekovitsj was het duidelijk. Voorlopig.

,,Ik ben geen waarzegger, maar ik denk dat mensen vandaag de juiste keuze zullen maken”, liet Viktor Janoekovitsj weten toen hij zondagmiddag bij een stembureau in Kiev zijn stem uitbracht. Hij werd vergezeld door partijfunctionaris Viktor Sivets, die liet weten dat ‘alle falsificatie van de kant van Timosjenko zou mislukken’. Sivets en Janoekovitsj arriveerden enkele minuten nadat halfnaakte demonstraten van de feministische actiegroep ‘FEMEN’ bij het stembureau werden weggevoerd. Het was de afgelopen dagen dan ook onrustig in Oekraïne. Beide kandidaten hebben aangekondigd dat hun aanhangers strategische gebouwen zullen bezetten wanneer de uitslag niet naar hun zin zou zijn. Volgens de laatste berichten heeft Janoekovitsj met een marge van 3 tot 6 procent gewonnen. Beide kandidaten klagen over fraude in verschillende delen van het land.

Viktor Janoekovitsj komt uit het overwegend Russisch-sprekende oosten van het land. In zijn campagne trok hij fel van leer tegen de pro-westerse politiek van uittredend president Viktor Joesjtsjenko en liet hij weten zich onder andere in te zullen zetten voor de Russische taal en goede betrekkingen met Moskou. Janoekovitsj groeide op in een klein dorpje onder de rook van mijnwerkerstad Donetsk. Zijn ouders zijn van simpele afkomst en in zijn jeugd heeft Janoekovitsj twee keer vastgezeten wegens diefstald en geweldspleging. Hij schoolde zich later om tot elektrotechnikus en werd in 1997 verkozen tot gouveneur van de Donetsk-regio. Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2004 werd Janoekovitsj ook al uitgeroepen tot president. Toen waren het weken van straatprotesten onder leiding van Joelia Timosjenko en de latere president Viktor Joesjtsjenko die roet in zijn eten gooide. Het Oekrainse hooggerechtshof maakte die uitslag vanwege massale fraude ongedaan. In de afgelopen vijf haar heeft Janoekovitsj zich omgevormd tot een pragmatisch politicus en wil zich de komende tijd vooral op economisch herstel richten.

Het Nederlandse Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) was afgelopen zondag als waarnemer in de Oekrainse havenstad Odessa. Volgens hem leefden de verkiezingen daar niet echt. ,,Vorig jaar Dit jaar mei waren hier burgemeestersverkiezingen, ik heb me laten vertellen dat die op veel meer interesse onder de bevolking konden rekenen”. Timosjenko voerde de laatste weken veel campagne in Odessa. ,,In haar rol als premier kwam ze hier onlangs nog 40 ambulances afleveren”, vertelt van Bommel per telefoon. ,,Maar op de zijkant stond toch echt haar naam en in sommige gevallen zelfs het logo van haar partij. Dat kan natuurlijk niet.” Ook zag van Bommel onder andere dat een groep inwoners niet op een kieslijst stonden, maar toch mochten stemmen. ,,Verder verloopt het hier rustig. Het is zondag, de mensen maken een wandelingetje en gaan dan stemmen.” De komende dagen moet blijken of de aantijgingen van fraude van beide kandidaten gevolg voor de definitieve uitslag zullen hebben.

Zondag vindt in Oekraïne de tweede en beslissende ronde van de presidentsverkiezingen plaats, die gaat tussen Viktor Janoekovitsj en Joelia Timosjenko. In Oekraïne wegen de zakelijke belangen zwaarder dan de politieke standpunten.

,,We hebben er slaande ruzie om gehad. Echt, ik heb mijn moeder bijna een jaar niet gezien”, legt Tatjana Martsjoek (51) uit. ,,Ze was tijdens de oranje-revolutie van 2004 heel erg pro-Joesjtsjenko, en ik zei toen al dat het weinig voorstelde en dat het gewoon een nieuwe roversbende zou zijn.” De schoonheidsspecialiste uit Kiev had maandenlang geen contact meer met haar 74-jarige moeder, die ze daarvoor dagelijks verpleegde. ,,Als ik belde gooide ze de hoorn op de haak. ‘Wie gaat er dan voor je zorgen’, vroeg ik. ‘Joesjtsjenko zal voor me zorgen’, zei ze dan. Pas tien maanden later bood ze haar excuses aan. Ik had gelijk gekregen, en ik denk het nog. Het hele politieke spel in dit land gaat in de eerste plaats om geld.”

De uitslag van de verkiezingen van aankomende zondag hangen in veel opzichten af van de voorkeuren van de invloedrijke Oekraïnse oligarchen. Veel van de huidige miljardairs maakten fortuin tijdens de privatiseringen van de zware industrie in de jaren ‘90, vlak na de Oekraïnse onafhankelijkheid. De meeste oligarchen hebben weinig baat bij het doorvoeren van financiele en economische hervormingen. Dat erkende zelfs José Manuel Pinto Teixeira, het hoofd van de delegatie van de Europese Commissie in Kiev. Twee maanden geleden liet hij tegenover persbureau Reuters weten dat ‘oligarchen allergisch zijn voor competitie’. ,,Corruptie, formaliteiten en allerlei administratieve maatregelen spelen hen alleen maar in de kaart. Terwijl de grote meederheid van de Oekraïners geen fatsoenlijk werk kan vinden, geen normaal salaris heeft en het hier nog altijd ontbreekt aan sociale zekerheid kun je stellen dat het land in veel opzichten lijkt op hoe het hier twintig jaar geleden was.”

Ook volgens de onafhankelijke politiek analist Konstantin Bondarenko zijn het de zakelijke belangen die de boventoon voeren. ,,Een kandidaat komt niet zomaar voort uit een politieke stroming, ze hebben altijd de steun van verschillende rijke geldschieters. En dat geld moet de kandidaat uiteindelijk terugverdienen”. Volgens Bondarenko is dat ook de reden waarom uittredend president Viktor Janoekovitsj in 2005 al brak met premier Joelia Timosjenko. ,,Ze konden het niet eens worden over wie welke verantwoordelijkheid krijgt, en waar ze het geld vandaan halen. Het gaat om hele percentages van bijvoorbeeld de importheffingen, belastingen en de olie- en gasdeals met buurland Rusland. Bondarenko noemde de situatie in het land om dit moment ‘te gek om los te lopen’.

De politieke crisis in Oekraïne laait dan ook op. Afgelopen donderdag gingen de afgevaardigden van Janoekovitsj en Timosjenko nog met elkaar op de vuist in het Oekraïnse parlement. Op het laatste moment werden er wijzigingen in de kieswet aangebracht die volgens waarnemers fraude bij de verkiezingen van aanstaande zondag in de hand werken. In de laatste campagnedagen maakte beide kandidaten duidelijk dan wanneer ze de verkiezingen winnen de tegenkandidaat in de gevangenis zal belanden. De meeste burgers hopen dat er na zondag eindelijk rust komt in de politieke arena, zodat de financiële situatie in het land zich langzaam kan herstellen. ,,Zalfjes en crèmes die wij uit Frankrijk importeren zijn soms al twee, drie keer duurder eer ze door de douane komen”, legt Tatjana Martsjoek uit. ,,Het maakt niet uit wie de nieuwe president gaat worden, ze moeten eens aan de portefuille van de gewone man denken, niet aan zichzelf. Dat weet inmiddels zelfs mijn 74-jarige moeder.”

Terwijl het stadion in Donetsk er al staat en de burgemeester van Kiev hotels laat bouwen en bezig is de straatnamen naar het Engels te vertalen is er in de West-Oekrainse speelstad Lviv nog weinig van de voorbereidingen te merken. Het stadion is een bouwput. Dee aanhoudelijke politieke tumult zit de voorbereidingen voor het EK 2012 in de weg.

Foto: Natalia Sergejeva, hier de complete reportage

,,Jullie zijn op de hoogte, toch? Vandaag komt de hoge pief uit Kiev”, laat een opzichter een ploegje vlechtwerkers uit Azerbeidzjaan weten. ,,Dus ruim je rommel hier wat op, gooi je sigarettenpeuken niet zomaar in het wilde weg en doe gewoon alsof je aan het werk bent!” De gazant uit Kiev blijkt de Oekrainse vice-premier Ivan Vasjoenik die afgelopen maandag een inspectiebezoek bracht aan de locatie waar volgens de orginele planning tegen het eind van het jaar een enorm voetbalstadion moet komen te staan. ,,Ik wil jullie gerust stelen”, laat hij de toegestroomde pers weten. ,,De situatie is slecht en er zijn veel fouten gemaakt. Maar we hebben er van kunnen leren en dat stadion gaat er komen.” Volgens de vice-premier gaat men de bouw deze maand nog hervatten en is met de UEFA afgesproken dat het stadion in de zomer van 2011 opgeleverd kan worden. De opzichter legt uit dat de bouw op dit moment stil ligt omdat het te koud is. ,,Je kunt niks met beton als het vriest. Wanneer het boven nul is gaan we weer aan de slag”.

Waardoor de vertraging precies is ontstaan is onduidelijk. Allerlei grote projecten in Oekraine liggen de laatste maanden stil, voornamelijk vanwege de aanhoudende politieke crisis. De verkiezingen aanstaande zondag moeten uitkomst bieden welke president de voorbereidingen voor het voetbalevenement in goede banen moet leiden. Andrej, een jonge bouwvakker die boven een vuurtje een paar worstjes kookt weet het allemaal nog niet zo zeker. ,,Als de presidentiele ploeg komt te veranderen zullen die opnieuw proberen het geld achterover te drukken. President Joesjtsjenko heeft alles al gestolen, en nu is de vraag die de rest mag meenemen, Joelia Timosjenko of Viktor Janoekovitsj.” Naar eigen zeggen verdient de bouwvakker zelf zo’n twee euro per uur. Azovinteks, het bouwbedrijf dat het project moet realiseren, was volgens vice-premier Vasjoenik niet goed genoeg voorbereid. ,,Maar we hebben nu Europese experts aan boord en ook de financiering is in orde, dat stadion komt er”.

Terwijl de overheid in de Oekrainse hoofdstad Kiev hard bezig de Oekrainse straatnaambordjes naar het Engels te vertalen, allerlei hotels laat bouwen en de infrastructuur onder handen neemt ontbreekt het aan vanalles in Lviv. Het vliegveld is niet meer dan een landingsbaan met een kleine vertrekhal. Openbaar vervoer richting het stadion ontbreekt, de dichtsbijzijndste bushalte ligt op zo’n drie kilometer lopen. Plannen voor de bouw van een trambaan en een snelweg zijn nog onduidelijk. UEFA-president Michel Platini liet vorige week weten dat de keuze voor Oekraine en Polen ‘riskant’ was. ,,Beide landen hebben geen ervaring in het organiseren van zulke grote evenementen. Het is een groot avontuur voor ons, en een beetje riskant”, zei hij in een interview met het Poolse sportblad Przeglad Sportowy. Zondag zullen in Warschau resultaten de loting voor de kwalificatieronden van het EK2012 bekend gemaakt worden.

UPDATE: Nu met video van (lingoheld) Lars van der Werf. Ook afgelopen zomer gebeurde er nog niet zoveel, en toen stond de bouw-deadline nog op 30 november 2009.

De inmiddels 70-jarige Vera Stepanovna kwam als kind in Auschwitz en bracht na de bevrijding haar jeugd door in een weeshuis. Terwijl ze al jaren recht heeft op een pensioen werkt de 70-jarige overlever nog vijf dagen in de week als accountant. ,,We waren wezen, daarom wil je altijd de beste zijn”.

Foto: Maks Levin

,,Omdat de fascisten alles goed bijhielden weet ik dat ik uit een dorpje in de buurt van Vitebsk (Wit-Rusland) kom”, vertelt Vera Stepanovna. ,,Mijn vader zat bij het partizanenleger en omdat mijn moeder haar echte, Joodse achternaam vertelde werden we op de trein naar Auschwitz gezet. Mijn moeder en mijn jongste zusje zijn direct om het leven gebracht.” Later, tegen het eind van de jaren ‘80, heeft Vera Stepanovna de documentatie ingezien. ,,Ze hielden zelfs bij wat voor kleren we droegen toen we van de verzamelplaats naar het kinderkamp gebracht werden. Volgens de gegevens had ik midden in de winter alleen een hempje aan. En dat is precies hoe ik me Auschwitz herinner: IJskoud en hongerig. Je begrijpt op die leeftijd niets, je voelt alleen de angst”.

Vera Stepanovna (70) werkt als accountant. In een kleine kantoorruimte van een voormalige school in een buitenwijk van de Oekrainse hoofdstad Kiev vertelt ze over haar jeugd in het concentratiekamp en en in het weeshuis dat daarop volgde. ,,Kinderen moesten werken, we waren slaven. Bovendien moesten we bloed afstaan, want kinderbloed is nog ’schoon’. Dat we daar niet om het leven zijn gekomen is een kwestie van tijd geweest, we stonden laag op de wachtlijst.” De Sovjet-bevrijding, vandaag op de kop af 65 jaar geleden, kan Vera Stapanovna zich nog levendig herinneren. ,,Plots stonden er tanks op het terrein, we omheldsen de soldaten. En natuurlijk wilden we mee naar het front. Al ben je vijf jaar. Later pas wilden we naar huis. Daar kwam het probleem: we hadden geen thuis meer.” De eerste Sovjet-colonnes gingen van Auschwtiz terug naar Kiev, waar Vera Stepanovna samen met 282 andere kinderen uit concentratiekampen in een speciaal weeshuis werd opgevangen.

,,In die tijd werden er in de buurt van Kiev allerlei fabrieksterreinen ingericht. We zijn nog lang doodsbenauwd geweest voor die fabriekspijpen en rookpluimen die over de stad hingen”. Vera Stepanovna moest opnieuw Russisch leren. ,,Russisch was streng verboden in Auschwitz, de kinderen spraken een mengelmoes van Duits en Pools. Zelfs op latere leeftijd haalde ik nog allerlei woorden door elkaar.” De Sovjet-bureaucratie wist zich geen raad met de ontheemde kinderen. ,,Mijn oudste zus wist mijn achternaam, maar de geboortedatum, die mochten we zelf uitzoeken. Ik weet eigenlijk niet of ik ouder of jonger ben”, legt Vera Stepanovna uit. Als geboorteplaats werd bij alle kinderen ‘Kiev’ opgegeven. ,,Maar toen we ons eigen paspoort konden opvragen moesten we plots een etnische achtergrond aangeven. ‘Moet dat?’ vroeg ik. Op het politiebureau geloofden ze niet dat de hele nationaliteitenkwestie voor mij geen betekenis had. ‘Maak er maar Georgisch van’, zei ik uiteindelijk. Bij ons op school zat een prachtig Georgisch meisje met golvend donker haar en mooie donkere ogen. En zo ben ik een Georgische geworden, tot op de dag van vandaag. Het hele nationaliteiten-idee spreekt mij nog altijd niet aan. Russen, Oekrainers, Wit-Russen, we zijn allemaal Sovjet-burgers. We hebben hetzelfde bloed,”

De jaren na het weeshuis waren niet makkelijk. ,,De Sovjet-Unie was hard, je moest knokken voor je bestaan. Ik ben op mijn 13e begonnen met werken, en dat doe ik tot op de dag van vandaag. Het is wat vreemd natuurlijk, zeker in dit kantoor met jonge meisjes, maar zelfs na 53 jaar ben ik niet moe”. Van de 282 kinderen uit het speciale weeshuis in Kiev zijn er inmiddels nog maar 21 in leven. ,,Tot 2005 kwamen we om de zoveel tijd samen, uit alle hoeken van de wereld. Het is een bijzondere groep mensen. Vergeef me dat ik het zo banaal zeg, maar van de meisjes is niemand prostitue geworden. Niemand is aan de drank gegaan, meer dan 60 procent heeft een universiteitsdiploma. We moesten ons keer op keer bewijzen. Ik denk dat alle kampkinderen die mentaliteit hebben: doorbijten en vooruit.”

In Kiev telt men de stemmen nog, maar alles wijst erop dat Viktor Janoekovitsj de eerste ronde van de Oekrainse presidentsverkiezingen heeft gewonnen. Analisten voorspellen verschillende scenario’s, maar verwachten dat de rol van premier Joelia Timosjenko voorlopig nog niet is uitgespeeld. Terwijl het politieke spel van start gaat is een ding duidelijk: president Joesjtsjenko staat buiten spel.

In meer dan 33.000 verschillende stembureau’s mochten de 36,5 miljoen kiesgerechtigde Oekrainers vandaag in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen hun stem uitbrengen. Hoewel verschillende analisten er op wezen dat veel Oekrainers genoeg hebben van de verkiezingen was de kiesdrempel ver boven de benodigde 50 procent. Het tellen van de stemmen zal nog tot maandag in beslag nemen, maar de eerste exit-polls en peilingen wijzen erop dat Viktor Janoekovitsj met een marge van 4 tot 11 procent wint. Volgens de peilingen van het Razoemkov instituut steunt 31,5 procent van de bevolking Viktor Jankoekovitsj, 27,2 procent huidig premier Joelia Timosjenko en 13,5 procent de voormalig minister van economische zaken Sergej Tigipko.

Viktor Janoekovitsj (59) en zeer waarschijnlijk Joelia Timosjenko (49) gaan door naar de tweede ronde op 7 febuari. Volgens politiek analist Konstantin Bondarenko gaat de echte strijd om het presidentschap vanaf maandag beginnen. ,,Nu gaat het erom wie de basis van de ‘verslagen’ kandidaten overneemt”, legt hij uit. ,,Wanneer Timosjenko een deal met Tigipko kan sluiten zijn haar kansen nog niet verkeken. Bovendien blijft ze die hele periode, zelfs na het eventuele aantreden van Janoekovitsj, nog altijd aan als premier.” Net als veel andere analisten denkt Bondarenko dat de komende dagen het ‘Maidan-argument’ zal opspelen. ,,Beide kandidaten zullen hun aanhangers mobiliseren op het Maidan-plein in Kiev, wat daar gebeurt zal doorslaggevend zijn.” In 2004 protesteerden tienduizenden aanhangers van Joesjtsjenko tegen de benoeming van Janoekovitsj, die vijf jaar geleden aanvankelijk de verkiezingen won. Na aantijgingen van fraude liet het hooggerechtshof de stemmen hertellen en kwam Joesjtsjenko aan de macht. Maar ditmaal blijven de berichten over massale fraude uit. Toch waren er incidenten. In Zaporizja werd een journaliste door de kiescommissie hardhandig het stembureau uitgezet en waren een aantal stembureau’s om nog onduidelijke redenen gesloten. In Donetsk werden Georgische waarnemers door de politie opgepakt en in Odessa beviel een zwangere vrouw in een stemlokaal van een drieling.

Ongeacht de uiteindelijke uitkomst is duidelijk dat het tijdperk Joesjtsjenko voorgoed voorbij is. Hij kan voorlopig maar op 5 of hooguit 6 procent van de stemmen rekenen. Oekraine kreeg de afgelopen jaren financieel de wind van voren en de corruptie in het land is alleen maar toegenomen. Rusland speelt, anders dan bij de vorige verkiezingen, bij deze verkiezingen nagenoeg geen rol. Bondarenko. ,,Ze kunnen in het Kremlin met de armen over elkaar zitten. Iedere uitkomst is goed”, legt hij uit. ,,Iedere kandidaat wil betere betrekkingen met Moskou. Het is paradoxaal, maar vijf jaar na de oranje-revolutie zien we dat eigenlijk alleen Rusland er baat bij heeft gehad.”

Ter lering en vermaak. Vergelijk met de echte Joelia Timosjenko in deze video, vanaf 4:22

In de mijnwerkerstad Donetsk gelooft iedereen dat ‘hun’ kandidaat nu president zal worden. Viktor Janoekovitsj heeft hier zijn thuisbasis, en na vijf jaar nationalistische politiek en een duidelijke focus op het westen vinden de inwoners het tijd dat hun kandidaat het voor het zeggen krijgt.

In een hoekje van het enorme Leninplein staan ze broederlijk naast elkaar, de kleine campagnetentjes van de communisten, de agrarische partij en de mensen die flyers uitdelen voor Joelia Timosjenko. Maar onder het Leninbeeld, dat in Donetsk nog altijd op zijn sokkel staat, zijn de aanhangers van Viktor Janoekovitsj al bezig met de voorbereidingen voor het overwinningsfeest. Er staat een enorm videoscherm, een groot podium en de eerste televisieploegen proberen voorzichtig de rails van de rollende camera. In het oosten van Oekraine weet men het zeker, na vijf jaar pro-westerse politiek van president Viktor Joesjtsjenko gaat hun kandidaat Janoekovitsj het nu overnemen.

Het is een wonderlijke comeback. In november 2004 werd Viktor Janoekovitsj (59) al uitgeroepen tot president, hij had zelfs de felicitaties uit Moskou op zak. Maar de oppositie sloeg de handen ineen met jongerenorganisaties en kondigde weken van straatprotesten aan, duizenden mensen sloegen in hoofdstad Kiev hun tenten op. Het hooggerechtshof draaide de uitslag terug en na een nieuwe ronde werd Joesjtsjenko verkozen. Janoekovitsj zou van het politieke spectrum verdwijnen. Maar niet voor lang, president Joesjtsjenko stuurde na amper negen maanden zijn politieke partner Julia Timosjenko de laan uit en Janoekovitsj trad aan als premier. Toen hij eind 2007 weer plaats moest maken voor Timosjenko richtte stelde hij zijn peilen op het presidentschap.

,,Hij spreekt liever Russisch, groeide op zonder ouders en moest gewoon knokken voor zijn bestaan. Hij is een van ons”, zegt Leonid Morozov (43). Janoekovitsj gaat prat op zijn volkse imago, volgens zijn campagnewebsite mogen we duivensport en jagen tot zijn hobbies rekenen. ,,Goed, hij heeft in de gevagenis gezeten. Maar we hebben allemaal wel een tijdje op het politiebureau gezeten, zeker in de jaren ‘90”, lacht Morozov. Zijn vrienden zijn het roerend met hem eens, de felle Oekrains-nationalistische politiek van president Joesjtsjenko gaat er in het oosten van Oekraine niet in. ,,We willen goede betrekkingen met Rusland, daar wonen per slot van rekening vrienden en familie. We zijn Oekrainers, maar de Russen zijn ons broedervolk. We willen goede betrekkingen met iedereen, van Vladimir Poetin tot Barack Obama, daarom stem ik op Janoekovitsj”, zegt Morozov, die na vijftien jaar in de mijnen op zoek is naar ander werk.

Janoekovitsj is al lang niet meer een speelbal van Moskou, zoals zijn politieke tegenstanders hem wegzetten. Hij heeft een breed team van adviseurs en streeft volgens analisten vooral economische samenwerking na, met Moskou en met de Europese Unie. Hij heeft de steun van de steenrijke oligarchen in het land en in zijn tijd als premier trok de Oekrainse economie juist aan. Buiten werktijd geven zelfs Europese diplomaten aan dat er met Janoekovitsj beter te werken valt dan met de opportunistische president Joesjtsjenko of premier Timosjenko. Volgens de laatste peilingen gooit Janoekovitsj de hoogste ogen, hij loopt bijna 10 procent voor op Timosjenko en de voormalig minister van Economische Zaken Sergej Tigipko, die de afgelopen week zijn populariteit zag stijgen. Voor de andere kandidaten, inclusief president Joesjtsjenko, zijn de kansen verkeken. Zondag mogen de Oekrainers naar de stembus.