Pro-Poetinkamp zingt toontje lager

Sinds 2005 organiseert Nasji, de Poetin-jeugdbeweging, een zomerkamp aan het idyllische Seligermeer. Zonder alcohol en met een flinke portie vaderlandsliefde worden de deelnemers klaargestoomd in de cynische wereld van de macht. De enorme portretten van president Vladimir Poetin zijn dit jaar verdwenen, maar een gezellig festival zal het nooit worden.

Guard of honor

Alleen de erewacht staat er nog. In een hoekje van het Seliger-zomerkamp, tussen de tentjes en conferentiezalen staan vierentwintig uur per dag twee jongeren in Sovjet-uniformen. Ze houden de wacht bij een geïmproviseerd oorlogsmonument. Het kamp maakte de afgelopen jaren furore door portretten van oppositieleiders in brand te steken en kon altijd op een bezoek van Poetin rekenen. Sinds een paar jaar is het roer om. Seliger heeft een internationaal karakter gekregen, en de deelnemers worden niet opgeleid tot straatvechters, maar krijgen een stoomcursus in de Russische politiek.

,,We willen laten zien dat Rusland een open en vriendelijk land is. Een land dat de dialoog aangaat”, legt Alexander Selivanov uit. Hij bracht tientallen hoogleraren, politici en zo’n 300 deelnemers uit de hele wereld naar het Seliger, ruim 300 kilometer buiten Moskou. ,,We willen de toekomstige wereldleiders verenigen voordat politieke spelletjes hen uit elkaar drijven”. Het sluit naadloos aan bij een nieuwe strategie die president Vladimir Poetin afgelopen week tijdens een ambassadeursconferentie uit de doeken deed: Rusland moet iets aan het imago van het land zelf doen. ,,Landen die regelmatig delen van de wereld bombarderen zijn de goedzakken. Zij die oproepen tot dialoog zijn fout. We zijn alleen schuldig aan het feit dat we onze positie maar slecht kunnen uitleggen”, valt er in een transcriptie van de speech te lezen. Met behulp van ‘soft-power’, culturele instituten, economische uitwisseling en PR-bedrijven wil Rusland de komende jaren beter te boek komen staan. Op het Seliger-kamp kunnen de internationale deelnemers zich alvast inschrijven als vrijwilliger voor de Olympische Winterspelen in Sotsji, of voor stages bij staatsbedrijven als Sberbank, Rostelekom en het Engelstalige televisiekanaal Russia Today.

,,We zingen dit jaar een toontje lager”, legt Soeltan Chamzajev uit. Hij leidt een Russische jeugdbeweging en laat trots de hypermoderne toiletten, de gaarkeukens en een tijdelijke bibliotheek zien. ,,Het was de afgelopen jaren erg negatief, nu proberen we het op een andere manier. Dit is een plek waar je de kans krijgt om contacten op de doen, waar je over de grens kunt kijken”. Bij een kampvuur klagen deelnemers over de strikte regels. ,,Je mag nergens roken, alcohol is verboden”, legt Denis Goloebjov uit, een 23 jarige student uit Tver. Deelnemers moeten vierentwintig uur per dag een badge dragen, de beveiliging knipt er bij iedere overtreding een hoekje af. Bij de vierde overtreding moeten de deelnemers naar huis. ,,Ik kwam tien minuten te laat bij een lezing, toen was ik al een hoekje kwijt”, vertelt Goloebjov. ,,Toen ik de beveiliger een klootzak noemde knipte hij er nog een af”. Het is de eerste en laatste keer dat hij naar Seliger gaat. ,,Het niveau is niet geweldig, sommige lezingen zijn interessant, maar in het algemeen is het allemaal wel heel erg oppervlakkig”. Van de carrière-mogelijkheden gelooft hij niets. ,,Je kunt wel doen alsof dit Europa is, maar het blijft gewoon Rusland. Politiek is hier smerig, en zo zal het altijd blijven”.

Ongeliefd Verenigd Rusland zeker van verkiezingszege

Met nog minder dan een maand tot de parlementsverkiezingen is de Verenigd Rusland-partij van premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev minder populair dan ooit te voren. Toch is de zittende macht zeker van een overwinning, de trukendoos is opengehaald en de verkiezingscampagne is in volle gang.

Rabotaem

Wie te vroeg inschakelde voor de eerste uitzending in de zendtijd voor politieke partijen kreeg nog net het laatste deel van het zes uur journaal mee. De correspondente van het Eerste Kanaal laat de TV-kijker een gloednieuw bejaardentehuis in de Voronezj-regio zien. Er is een mooie bibliotheek, okergeel-gepleisterde muren en zelfs gratis wifi. ‘Het is hier mooier dan in de duurste hotels’, snikt een van de bewoners, een oorlogsveteraan. ‘En dat allemaal vanwege de Verenigd Rusland-partij’, legt de journaliste uit. ‘Die financieren in heel Rusland zulke prachtige projecten’. Vijf minuten later begint het eerste officiële televisiedebat in de aanloop naar de verkiezingen voor de Doema komende maand. Niets werd aan het toeval overgelaten, van de presentator mochten de twee kandidaten, Vladislav Inozemtsev van de oppositiepartij Pravoje Delo en Grigori Javlinksi van het liberale Jabloko het alleen over defensie en veiligheid hebben. ‘Iedere vijfde roebel van het defensiebudget verdwijnt in iemands zakken, de corruptie is het grootste probleem in dit land, en de grootste bedreiging voor Rusland’s veiligheid’, zei Javlinksi. Op een videoscherm klapte zijn medestanders. Bij de debatten mag geen publiek aanwezig zijn, de videoschermen laten op gepaste momenten geluid horen.

Ook de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland doet voor het eerst mee in de debatten, die de komende weken over de staatstelevisie en publieke radiostations zullen worden uitgesmeerd. De partij heeft een ‘speciaal team’ van debaters uitgezocht, Dimitri Medvedev mag niet meedoen omdat hij volgens de partij zich moet concentreren op zijn taken als president. Verenigd Rusland heeft het moeilijk, uit een recente peiling van het Leveda-centrum blijkt dat nog maar 51 procent van de bevolking de partij steunt. Ook de persoonlijke goedkeuring van premier Vladimir Poetin (61 procent) en die van Dimitri Medvedev (57 procent) staan op een historisch dieptepunt. Nadat anderhalve maand geleden bekend werd dat Poetin terugkeert als president hebben veel Russen het gehad met met de doorgestoken kaart-politiek van de grootste politieke partij in het land. Het zou kunnen betekenen dat Verenigd Rusland bij de verkiezingen voor het eerst geen twee-derde meerderheid in het parlement zou krijgen, het benodigde minimum om zonder problemen grondwetswijzingen door te voeren.

Daarom haalt de partij de trukendoos open. Woensdag lanceerde Verenigd Rusland de campagne ‘Laten we het samen doen‘, een video waarin een jong stel de gemoederen op een stembureau hoog doet oplopen en er stoom uit een stemhokje komt. In Moskou kocht Verenigd Rusland de rechten van de posters die de overheid gebruikt om de bevolking naar de stembus te krijgen. Met exact dezelfde afbeeldingen, logo’s en lettertype’s lijkt het daarmee alsof de hele stad volhangt met Verenigd Rusland-posters. De afgelopen weken doken er op YouTube verschillende opnames op waarin partijfunctionarissen bluffen over hun fraudetechnieken of groepen in het maatschappelijke middenveld uitleggen dat wanneer ze niet voor de regerende partij stemmen hun financiering in het geding komt. Internationale waarnemers klagen off-the-record dat ze in de door Rusland onderhandelde handvesten bijna niets mogen en geen bewegingsvrijheid hebben. President Medvedev beloofde eerder dat de verkiezingen ‘vrij, open en absoluut eerlijk’ zouden worden.

Wie geen lid is van de regeringspartij kan het schudden

De Verenigd Rusland-partij van Vladimir Poetin en Dimitri Medvedev heeft de touwtjes ook op lokaal niveau sterk in handen. In de kleine stad Toetsjkovo vlak onder de rook van Moskou blijven de burgers op een oppositiekandidaat stemmen. Maar de regeringspartij geeft de macht niet uit handen.

P1020733Het station van Toetsjkovo. Meer foto’s hier.

,,Wij hebben geen chocolade. Echt niet!” De bewakers bij de knalrode chocoladefabriek van Nestlé leggen uit dat er al tijden niemand meer werkt. Toen de fabriek in 2007 open ging was het een teken van de toenemende Russische welvaart. Een jaar later stond een deel van de werknemers alweer op straat en sinds afgelopen zomer is de fabriek helemaal gesloten. Op de parkeerplaats staan gloednieuwe vrachtwagens onder een dikke laag stof te wachten op een nieuwe bestemming. Met de sluiting van de fabriek zijn de ruim 18.000 inwoners van Toetsjkovo, een kleine stad op zo’n 80 kilometer van Moskou, voor werk weer aangewezen op de hoofdstad. Iedere ochtend nemen duizenden forenzen de boemeltrein naar Moskou, een flink deel van de passagiers is dronken. Om Toetsjkovo weer in het gareel te krijgen kozen de inwoners een jaar geleden Vitali Oestimenko als burgemeester, een oud militair die wilde afrekenen met de corruptie en was geen lid van de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland. Het kwam hem duur te staan, nog geen twee maanden na zijn aanstelling werd hij dood gevonden.

Tijdens de regionale verkiezingen in maart dit jaar won de oppositiekandidaat Viktor Alksnis als opvolger in Toetsjkovo. Hij beloofde het werk van Oestimenko door te zetten, maar daar stak de kieskommissie een stokje voor. De stembusgang was plots ongeldig en het dagelijks bestuur van de stad werd in handen gegeven van het hoofd van de plaatselijke school. ‘Ik heb nog nooit zoveel druk meegemaakt tijdens verkiezingen’, schrijft Alksnis op zijn blog. ‘Plots waren er 11 tegenkandidaten waarvan de meesten niet uit Toetsjkovo kwamen’. Zijn registratie was nagenoeg onmogelijk en plots bleek hij geen legaal adres meer te hebben. De meeste burgers in Toetsjkovo weten zeker dat het om corruptie gaat. In de buurt van de stad moet een nieuwe ringweg komen en er is de afgelopen jaren budget vrijgemaakt voor de bouw van zwembaden en sportcomplexen. Daar is vooralsnog geen spoor van te vinden. President Dimitri Medvedev beloofde bij zijn aantreden de strijd aan te binden met corruptie, maar daar is maar weinig van gelukt. Op de jaarlijkse index van Transparency International staat Rusland dit jaar op de 154e plaats, vlak boven Tadzjikistan en onder Papua Nieuw-Guinnea.

De burgers in het dorp zijn de politieke problemen zat. Gennady Siderov (48) loopt met zijn klein-dochter door het heldenpark. Hij is kwaad. ,,Ik ben twee keer wezen stemmen. Mijn eerste keus hebben ze vermoord, de tweede keer was de uitslag plots ongeldig. Ze luisteren niet naar ons, maar zo werkt dat blijkbaar in Rusland”. Niemand in Toetsjkovo gelooft dat er ooit nog eerlijke verkiezingen komen. Aleksander Romanovitsj, het regionale hoofd van Rechtvaardig Rusland, de partij waar ook Oestimenko lid van was, is bezig met allerlei rechtzaken. ,,Wat er in Toetsjkovo het afgelopen jaar heeft plaatsgevonden is absoluut tegen de wet. Het is vechten tegen de bierkaai, maar wij willen dat Alksnis alsnog de burgemeesterspost krijgt”. Het is volgens hem typerend voor de koers die Rusland vaart, langzaam krijgt de macht het niet alleen op federaal niveau, maar ook in alle regio’s, dorpen en steden het voor het zeggen. ,,En de boodschap is duidelijk. Wie geen lid is van Verenigd Rusland kan het hier wel schudden.”

Verenigd Rusland wint maar wankelt

Hoewel de ‘Verenigd Rusland’-partij van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin nog altijd de lakens uitdeelt heeft het zittend regime bij regionale verkiezingen afgelopen zondag in sommige delen van Rusland amper de helft van de stemmen weten te behalen. Twee jaar na zijn aantreden komt president Medvedev zijn beloftes over democratische hervormingen en vrije verkiezingen niet na.

Toen het laaste stembureau afgelopen zondag de deur dichtdeed liet Vladimir Sjoerov, het hoofd van de Russische kiescommissie, weten dat het Russische kiessysteem ‘het beste ter wereld’ is. De onafhankelijke waarnemersorganisatie ‘Golos’ weet wel beter. Bij de organisatie in Moskou stond de telefoon de hele dag roodgloeiend. Uit het hele land kwamen berichten binnen van mensen die niet mochten stemmen, werknemers die juist verplicht werden te stemmen of stembureau’s waar de uitslag al ruim van te voren bekend was. In Jekaterinenburg, een grote stad in het Oeral-gebergte, waren de stembureau’s zoals gewoonlijk niet in scholen of bibliotheken, maar in grote winkelcentra te vinden. Leonid Volkov, een woordvoerder van de organisatie, legt uit op zijn blog uit hoe het er daar aan toeging. ‘De oudere bewoners van de stad werden met een grote bus opgehaald voor een ‘excursie’. Wie met een extra volmacht kwam stemmen kreeg een cadeaubon voor een nabijgelegen supermarkt.’ Volgens Volkov was de fraude niet van ‘Moskouse proporties’, maar zijn de verkiezingen verre van eerlijk te noemen.

Afgelopen oktober gingen andere Russische regio’s, waaronder de stad Moskou, naar stembus voor nieuwe gemeentebesturen, regionale organen en federale kiesdistricten. De fraude was destijds zo omvangrijk dat de oppositiepartijen in het Russische parlement kwaad een sessie verlieten. President Medvedev beloofde verbetering, maar volgens de meeste waarnemers is er bij deze verkiezingen niet op vooruit gegaan. Medvedev belooft sinds zijn aantreden twee jaar grote hervormingen en meer politieke vrijheid. Daar is echter volgens de meeste Russen weinig van te merken. Bovendien hebben vooral de bewonders van de afgelegen regio’s het sinds de crisis zwaar te voorduren. De werkeloosheid en de inflatie gaan omhoog en de corruptie is de afgelopen jaren op hetzelfde niveau gebleven. De uitslag is dan ook een forse klap voor Verenigd Rusland, het kolossale politieke vehikel onder leiding van president Medvedev, premier Poetin en de Moskouse burgemeeser Joeri Loesjkov.

In de Siberische stad Irkoetsk kreeg de communistische burgemeesterskandidaat zelfs 62 procent van de stemmen terwijl de gedoodverfde winnaar van de Verenigd Rusland-partij met 27 procent verloor. De zakenkrant Kommersant haalde een anonieme bron uit de Verenigd-Rusland partij aan die de resultaten zag als een protestgolf. ‘Mensen zijn bereid iedereen te steunen, zolang ze maar geen banden hebben met het heersende regime’. Het Kremlin is alert op regionale onrust nadat er in de Russische enclave Kaliningrad begin dit jaar ruim 10.000 mensen de straat opgingen, een van de grootste protesten in het lands sinds het Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam. De verschillende oppositiepartijen roepen nu al op tot een soortgelijke protestactie volgende week. Volgens de centrale kiescommissie is de opkomst afgelopen zondag op 42,6 procent blijven steken, een paar procentpunten hoger dan bij vorige regionale verkiezingen.

Eenheid in tegenspraak

Het politieke tandem van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin spreekt elkaar af en toe tegen. Terwijl Medvedev allerlei hervormingen wil doorvoeren is het Poetin die de beslissingen neemt. Langzaam tekent zich een scenario uit. Medvedev is vooral voor de buitenlandse consumptie en beeldvorming. Premier Poetin maakt de belangrijke beslissingen.

Er gaat geen week voorbij of de Russische president Dimitri Medvedev verklaart wel ergens de oorlog aan. Van corruptie bij de overheid tot de afhankelijkheid van olie en gas, van een ‘oorlog tegen alcoholisme’ tot het aanpakken van corruptie. Er zit een patroon in, tijdens conferenties of speciale gelegenheden laat Medvedev in harde bewoordingen weten dat hij flinke maatregelen zal nemen om bijvoorbeeld drugsverslaving aan te pakken. Of de georganiseerde misdaad, de bucreaucratie, de gezondheidszorg, de kwakkelende infrastructuur, het legale nihilisme of zelfs geschiedvervalsing. Vorige week kondigde hij een strijd aan tegen de onveiligheid op de Russische wegen. Ieder jaar komen er meer dan 21.000 mensen om het leven in verkeersongevallen, een probleem wat volgens Medvedev ‘even urgent is als de economische recessie’. Ook liet hij deze week tijdens een congres van regeringspartij ‘Verenigd Rusland’ weten dat de partij de democratische regels van het spel moest leren spelen, door sommige commentatoren uitgelegd als een ‘oorlog tegen verkiezingsfraude’.

Af en toe lijkt het alsof president Medvedev en zijn voorganger, de huidige premier Vladimir Poetin, elkaar tegenspreken. De grote plannen van Medvedev staan haaks op de uitvoerende besluiten van premier Poetin. Terwijl Medvedev afgelopen week ‘Verenigd Rusland’ de oren kwam wassen loofde Poetin dezelfde dag nog de partij als het vehikel voor vooruitgang. Die tegenspraak is slechts schijn, weet Maksim Troedoljoebov, columnist bij de Russische zakenkrant Vedemosti. In een opiniestuk legde hij deze week uit dat premier Poetin en president Medvedev beide een ander publiek hebben. ,,Het publiek van Poetin bestaat uit de lagere- en de middeninkomens die afhankelijk zijn van de regering. Het zijn de ouderen, mensen die een groot deel van hun leven in de Sovjet-Unie hebben doorgebracht. Mensen die TV kijken. Het publiek van Medvedev bestaat vooral uit de jongere generatie, ze wonen in steden, reizen naar het buitenland en zijn niet afhankelijk van de staat voor hun inkomen.” Volgens Troedoljoebov is president Medvedev bedoeld voor de jongere, nieuwe generatie en voor buitenlandse consumptie. Premier Poetin, zelfs wanneer die in het buitenland uitspraken doet, preekt voor eigen parochie. Volgens Troedoljoebov zijn de plannen van Medvedev eerder proefballonnetjes, het Kremlin geeft een signaal en kijkt hoe het volk daarop reageert. Alleen de plannen die goed vallen worden opgepakt, en meestal door Poetin.

Ondanks de vele beloftes daalt de populariteit van de Russische leiders langzaam. Volgens een recente peiling van een openbaar onderzoeksinstituut is het vooral de economische crisis en de toegenomen werkeloosheid die het vertrouwen van de Russische bevolking in haar leiders schaadt. Nog maar 52 procent van de bevolking gelooft in president Medvedev. Zeker 65 procent van de bevolking ziet premier Poetin nog altijd als een sterke leider, maar ook zijn populariteit is de afgelopen maanden naar beneden gegaan. Volgens verschillende analisten worden er allerlei maatregelen genomen om te voorkomen dat Medvedev populairder zou kunnen worden dan Poetin. Iedere keer wanneer president Medvedev in het nieuws is duikt Poetin op een bijzondere plek op. Afgelopen week werden er nieuwsuitzendingen onderbroken om live over te schakelen naar een hip-hopfestival waar premier Poetin een prijsuitreiking bijwoonde. ,,Vladimir Poetin is voor alle jongeren een voorbeeld, een echte held”, liet de winnaar van de wedstrijd weten. ,,Ik zou bijzonder graag een ‘track’ met hem op willen nemen”. Wanneer de populaiteit van de premier daalt onder jongeren zal dat nummer niet lang op zich laten wachten.