Rust in Tsjetsjenie ‘Voor je het weet is het voorbij’

Onder het ijzeren regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov is de hoofdstad Grozny in razend tempo weer opgebouwd. Het normale leven komt voorzichtig op gang, maar de bevolking moet er flink voor betalen.

P1030483

,,Vijf jaar geleden? Toen had ik niet eens gedacht dat ik nog zou leven, dat ik hier kon zijn. Nu zijn we er allemaal, maken we muziek en genieten we van iedere dag.” Marad (40) is de zanger en gitarist van G-Town, een Tsjetsjeense band die bijna iedere dag in een omgebouwde garage in het centrum van Grozny repeteert. ,,We geven bijna geen concerten, er werkt verder niemand in deze studio. We spelen gewoon voor onszelf”, vertelt hij. De vijfkoppige formatie speelt geen Tsjetsjeense volksmuziek of Russische pop, maar Engelstalige blues en rock, van Johnny Cash tot AC/DC. Sommige versterkers en gitaren hebben de mannen zelf gemaakt, de rest is de afgelopen jaren uit een gemeenschappelijk budget gekocht. ,,We hebben allemaal een andere achtergrond, onze gitarist is het hoofd beveiliging bij een overheidseenheid, anderen zijn ingenieurs of doen zaken. Het allerbelangrijkste is dat we hier de muziek kunnen spelen waar we van houden. Noem het maar een vorm van therapie”.

Na twee bloedige oorlogen komt het normale leven langzaam op gang in Tsjetsjenië. Op het centrale plein is een nieuwjaarsmarkt, jongeren slaan om het hardst op boksballen, kinderen vliegen in draaimolens heen en weer. Op de hoeken van het plein houden bewapende militairen een oogje in het zeil. Onder leiding van toenmalig premier Vladimir Poetin hebben de Russen de macht uit handen gegeven aan een selecte groep Tsjetsjenen. Het leger trok zich grotendeels terug en de administratie van de energieke president Ramzan Kadyrov drijft een systeem van megalomane corruptie. Hele woonwijken worden in een paar maanden uit de grond gestampt, maar wie iets wil bereiken of een gezinswoning claimt moet daar flink voor betalen. De kritische pers is monddood gemaakt, mensenrechtenactivisten worden gemarteld of dood teruggevonden. ,,Ze bouwen overal winkelcentra, maar wie heeft het geld om daar iets te kopen? Ze zijn de gewone mensen vergeten”, zegt Makka Koerbanova (42), moeder van vier kinderen. Met 116 andere families wonen ze in een verlaten overheidsgebouw. De enige kraan in het gebouw staat bij het modderige voorportiek. ,,Geen warm water, geen toiletten. Alle kinderen worden ziek. Ze roepen al zeven jaar dat we nieuwe woningen krijgen, maar zolang we niet betalen krijgen we niets”.

,,Ik ben wel onder de indruk van wat ze allemaal gedaan hebben”, legt de 22-jarige Tsjetsjeen Aslan uit met een zachte Limburgse tongval. Hij speelt met een paar vrienden biljart in een klein zaaltje waar ze, net als in de rest van de deelrepubliek, geen alcohol schenken. Op zijn 14e kwam hij als vluchteling naar Nederland, en nu keert hij af en toe terug naar Tsjetsjenië om zaken te doen. ,,President Kadirov geeft een order om een nieuwe straat aan te leggen, en als ‘ie er binnen een maand niet is krijgt iedereen de zak”, vertelt hij. Maar ook volgens hem is het systeem door en door corrupt. ,,Toen ik hier voor het eerst weer kwam beloofden ze me werk in de IT-sector. Ik had een afspraak bij een minister, en al snel was het duidelijk dat ik moest betalen. Wanneer je 10.000 euro of meer afkoopt krijg je een goede baan, maar na een half jaar kunnen ze je evengoed weer ontslaan.” Nu importeert hij uit Nederland witgoed en technische apperatuur. ,,Er valt hier nu flink geld te verdienen, de nieuwe elite heeft diepe zakken. Maar zo’n systeem kan nooit lang bestaan. Ik doe als de meeste mensen hier, we genieten er van zolang het kan. Voor je het weet is het allemaal weer voorbij”.

‘Kijk uit voor Katja’s’

De afgelopen weken doken er in Rusland compromiterende video’s op van oppositiepolitici, activisten en bekende journalisten. De slachtoffers weten het zeker. Het Kremlin zet mooie meisjes, verborgen camera’s, cocaà¯ne en vooral YouTube in ze in de val te lokken.

katja

De Katja in kwestie

‘Woord en daad’ is de titel van een korrelige video-opname die vorige maand een kleine internetsensatie teweeg bracht. Het waren opnames met een verborgen camera uit verschillende politieauto’s waarin de bekende oppositieleider Ilja Jasjin, de politiek analist Dimitri Oresjkin en de hoofdredacteur van de Russische editie van Newsweek Michail Fisjman verkeersagenten vroegen ‘of er nog alternatieven zijn’ en flinke sommen smeergeld betaalden. De drie slachtoffers ontkende alle betrokkenheid en zelfs de Moskouse verkeerspolitie liet later weten dat de video waarschijnlijk in scène was gezet. Maar een paar weken later kreeg het verhaal James Bond-achtige proporties toen er een video opdook waarin Fisjman in bijzijn van een jonge naakte vrouw cocaà¯ne snoof. Jasjin schrijft op zijn blog ‘Ik herkende het appartement direct. Ik ben daar ook geweest. in soortgelijke omstandigheden’. De afgelopen weken duiken er op videosites allerlei filmpjes op waarin bekende oppositiepolitici, activisten en bekende journalisten door mooie vrouwen in de val worden gelokt.

Tijdens de hoogtijdagen van de Koude Oorlog kregen Westerse diplomaten in de Sovjet-Unie duidelijk te verstaan op hun hoede te zijn voor verleidelijke vrouwen. De Sovjets aarzelden niet te chanteren met zogenaamde ‘honey-traps’, prostituees op de loonlijst van de geheime dienst. Zo’n twintig jaar na de val van de Sovjet-Unie blijkt die methode nog altijd springlevend. Jasjin schrijft dat hij ‘Katja’ in 2008 leerde kennen. ‘We gingen af en toe uit. Op een avond belde ze met een verrassing’, legt hij uit. Samen met een vriendin trok Katja allerlei seksspeeltjes uit de kast. Toen er ook cocaà¯ne in het spel kwam kreeg Jasjin een vermoeden dat hij in de val gelokt werd en is hij naar eigen zeggen vertrokken.

Donderdagnacht dook er ook van de radiopresentator Viktor Sjenderovitsj een video met dezelfde ‘Katja’ op. Ook de activist Alexander Potkin en de schrijver/provocateur Eduard Limonov komen naakt in de opname [niet voor hele jonge lezers] voor. Volgens Sjenderovitsj is het een kwestie van pure wraak. ‘Ik heb meer dan 10 jaar me kritisch uit kunnen laten over Poetin en zijn administratie. Ze hebben me van allerlei onzin kunnen beschuldigen, maar nu hebben ze eindelijk iets gevonden dat klopt. Ik ben met Katja naar bed geweest’. De video’s zijn in sommige gevallen ruim anderhalf jaar oud. Oppositieactivisten maken zich zorgen. ‘Wees voorzichtig’, schrijft Jasjin op zijn blog. ‘De klootzakken die de macht hebben deinzen niet terug voor de meest smerige methodes. Iedereen loopt gevaar’, waarschuwt hij.