Nergens ter wereld wordt er zoveel gedronken als in Rusland. De cijfers wijzen op een ware catastrofe, meer dan de helft van de volwassen mannen is aan de drank. President Medvedev is de volgende Russische leider die er iets aan wil doen.

Opschrift: ‘Opgelet: vanaf 8 augustus 2008 is de verkoop van sterke drank tussen 23-00 en 08-00 de volgende dag niet toegestaan!’ In een winkel in Lisva

‘Hij drinkt’. Het zegt de gemiddelde famlie in Rusland meer dan genoeg. Alcoholisten raken als eerste hun werk kwijt. Dan verdwijnen de inkomsten, gaat het huwelijk er aan, wordt het huis verkocht en in veel gevallen krijgt de alcoholist ook nog eens problemen met de almachtige administratie. In de grotere Russische steden is het probleem aan de oppervlakte niet zo zichtbaar, in de kleinere des te meer. Alcoholisten liggen gewoon op straat, de inwoners laten ze links liggen en de medische diensten rijden er aan voorbij.

,,Laat ze kapotvriezen”, zegt Elena Soldatova (29). Ze loopt met haar twee kinderen door een parkje in Lisva, een kleine provinciestad aan de voet van het Oeralgeberte, zo’n 1500 kilometer ten oosten van Moskou. ,,Mijn man was vroeger een schat, maar toen ik zwanger was van onze tweede zoon is hij gaan drinken”, legt ze uit. ,,Hij sloeg alles stuk, mijn ouders hebben hem het huis uitgezet. Ik weet niet eens waar hij nu is. Tragisch, maar ik heb niet met hem te doen.” Wie de gevolgen van alcoholverslaving wil begrijpen hoeft alleen maar een lokale krant open te slaan. Deze week reedt in de kleine gemeenschap van Lisva een dronken vrachtwagenchauffeur een tentje heen. Twee doden. Een jong gezin kwam om het leven bij een aanrijding met een beschonken chauffeur. Een aantal houten huizen vlak buiten de stad brandde tot de grond toe af nadat een dronken bewoner met een brandende sigaret in slaap was gevallen.

President Dimitri Medvedev noemde de Russische alcoholconsumptie onlangs een ‘nationale ramp’. Gemiddeld gezien drinkt de Rus achtien liter pure alcohol op jaarbasis, vrouwen en kinderen meegerekend. ,,Wanneer je de cijfers omzet in flessen drank, dat gaat je verstand te boven”, liet Medvedev tijdens een kabinetszitting weten. Meer dan de helft van de mannen boven de 40 heeft een alcoholprobleem. Hij kondigde onder andere strengere wetgeving en hogere belastingen rondom aan. De administratie van de provincie rondom Perm, waar ook Lisva onder valt, nam alvast een voorschot op de maatregelen en verbood de verkoop van sterke drank na elf uur ’s avonds. Ook andere delen van Rusland hebben soortgelijke maatregelen genomen.

Alcoholverslaving plaagt Rusland al jaren. In de jaren ‘80 werd onder Michail Gorbatsjov al een ambitieus anti-alcoholprogramma ingevoerd. Maar de populariteit van de laatste Sovjetleider stortte in en veel Russen gingen in badkuipen hun eigen drank brouwen, met alle gevolgen van dien. Volgens Tatjana Golikova, de Russische minister van Volksgezondheid, verwacht men van slechts 40 procent van de huidige schoolverlaters dat men de pensioengerechtigde leeftijd, tussen de 55 en 60, zal halen.

Het ontbreekt in Lisva, net als in de rest van Rusland, aan medische zorg voor de chronische alcoholverslaafden. Doktor Lazareva van de polikliniek in de stad legt uit dat ze de dronkenlappen niet in haar kliniek wil hebben. ,,Er is maar een remedie, en je hoeft er geen arts voor te zijn. Ze moeten van de fles afblijven. Verder helpt er niets.” Ondertussen beconcurreren de winkeltjes in het stadje elkaar met de alcoholprijzen. Een blik ‘Baltika’-bier kost in achttien en een halve roebel, ongeveer 40 eurocent. ‘Goedkoper drink je nergens’, staat op een affiche. Een liter vodka gaat er voor 150 roebel, iets meer dan drie euro, over de toonbank. ,,We waren eerst 24 uur per dag open”, legt verkoopster Masja uit. ,,Maar sinds de nieuwe wetgeving draai ik na middernacht de deur op slot, daarna verkoop ik toch niets meer.” Veel verschil maakt het volgens haar niet. ,,Ze kopen voor sluitingstijd twee flessen vodka en liggen de volgende ochtend hier nog voor de deur.”

Het begint ergens in april. Wanneer de laatste sneeuw in Moskou gesmolten is worden de inwoners onrustig. Je hoort het aan de gesprekken op straat. ‘Kan het al?’ ‘Ben jij er al geweest?’ ‘Zijn de wegen begaanbaar?’ Wanneer het kwik boven de 15 graden stijgt vertrekken de meeste Russen naar de kleine stukjes land buiten de stad. De Rus gaat in de zomer naar zijn datsja.

Russen mogen dan veelal in kleine flatjes wonen in troosteloze buitenwijken, hun hart ligt op het platteland. Bij de eerste zonnestralen vertrekken echtparen, vrienden en vaak complete gezinnen naar de datsja, het buitenhuis. Een bijzondere gewaarwording. In het altijd overbevolkte Moskou kan het zomers soms zo rustig zijn dat de enkele overgebleven inwoners rustig fietsen of rolschaatsen over de vierbaanswegen in de stad.

Datsja’s zijn er in allerlei soorten en maten. Van kleine hutjes tot villa’s waar zelfs premier Poetin van op zou kijken. Russen hebben er hun groentetuintjes. Ze gaan er vissen, jagen, verzamelen paddestoelen en grillen er lapjes vlees. Dit jaar moest ik er ook aan geloven: een weekend op de datsja. Het begon al verkeerd. Voor 1000 roebel (25 euro) vond ik een Oezbeekse taxichauffeur bereid me een uur buiten de stad te rijden. Alleen viel hij continue in slaap. Het bleek dat hij al twee dagen aaneen achter het stuur zat. Ik heb hem bij een parkeerplaats laten slapen.

Eenmaal aangekomen, met een andere taxi, leek het bezoek zeer de moeite waard. Mijn vrienden waren in opperbeste stemming. Een aantal gasten waren op zoek naar frambozen en samen met Igor, de eigenaar van de datsja, plukte ik een vogel die de buren de dag daarvoor geschoten hadden. Diezelfde buren kwamen later op de avond langs met een fles vodka. Daar ging het mis.

Er werd gedronken op de kennismaking, nog een keer op de kennismaking en al snel zat de sfeer er, vooral onder de twee buurmannen, goed in. ,,Ik heb een Nederlandse kennis, die hield het hier op de datsja nog geen dag vol”, zei er een. Ik liet me niet kennen. Ik woon al jaren in Rusland en vodka is per slot van rekening net jenever. Al snel werd het laat. Mijn vrienden hadden genoeg van de luidruchtige buren en wezen hen de deur. Zonder me duidelijk te herinneren waarom moest ik mee.

Op de datsja van Andrej, een van de buren, werden er meer flessen vodka aangerukt en kwamen er zoute hapjes op tafel. Er werd gezongen. Van bekende popnummers tot de hymne van de Sovjet-Unie. Om vuur uur ’s ochtends had ook de vrouw van Andrej er genoeg van en wist ik met een hoop moeite de datsja van Igor terug te vinden.

Omstreeks een uur of elf werd ik wakker gemaakt. De buren stonden met jachtgeweren voor de deur. Ik vroeg me af wat er verkeerd was gegaan. ,,Hollander! We gaan jagen! Je moet mee!”, riepen ze. Ik zei tegen Igor dat ik me beroerd voelde en niet zo in de stemming was. Hij legde het uit. ,,Niemand voelt zich goed, gewoon een glaasje vodka naar binnen slaan en je bent zo weer de oude”, riepen de mannen. Ik kwam onder geen beding mijn bed uit. Igor maakte veronschuldigende gebaren naar zijn buren. ,,Zie je wel”, zeiden ze. ,,Die buitenlanders kunnen onze vakanties niet aan!”