NAVO-basis zorgt voor rumoer op Lenin’s geboortegrond

Op de geboortegrond van Vladimir Lenin wil de NAVO een basis in gebruik nemen om de logistieke terugtrekking uit Afghanistan te stroomlijnen. De communisten zijn woedend en de overheid moet moeizaam uitleggen dat het ondanks de bezwaren toch samenwerkt met de vijand van weleer.

,,Waarom noemt iedereen het toch een basis? Het gaat om een transitiepunt, en bovendien is het er nog niet eens. Er is nog geen besluit genomen, en tot die tijd mag ik er überhaupt niets over zeggen”. De perssecretaris van de administratie in de Oeljanovsk-regio gooit kwaad de hoorn weer op de haak. De middelgrote stad op zo’n 700 kilometer van Moskou is in de ban van de NAVO.

Sinds enkele weken zijn plannen uitgelekt dat de NAVO en de Russische overheid al geruime tijd onderhandelen over het gebruik van een vliegveld net buiten de stad. Gebouwd in 1983 als testtraject van een vliegtuigfabriek en lange tijd gebruikt als uitvalsbasis voor het Sovjet-ruimtevaartprogramma zou het Vostotsjni-vliegveld een ideale omslaghaven zijn. Goederen en militair materiaal kan tijdens de geplande terugtrekking van de NAVO uit Afghanistan naar Rusland worden gevlogen, om vervolgens per spoor naar de Baltische Zeehavens te worden verscheept.

,,Dat is landverraad”, legt Doema-lid Valentin Romanov uit. Hij is op bezoek bij de lokale communisten die al weken actie voeren tegen de komst van de basis. ,,Hoe je het ook noemt, een basis, een omslagpunt of een transitiecentrum, het zijn buitenlandse troepen op ons grondgebied. En dat notabena in de stad waar de grote Vladimir Lenin is geboren!”

Premier Vladimir Poetin en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov hebben meerdere malen moeten uitleggen dat het plan ‘niets bijzonders’ is. Het Kremlin heeft de afgelopen maanden hard uitgehaald naar de NAVO en moet nu plots de toon matigen, iets wat niet te rijmen valt voor een groot deel van de bevolking in Oeljanovsk. Er worden t-shirts verkocht met de tekst ‘Yankee Go Home’ en op muren en stoeptegels staat de lokale gouverneur afgebeeld als een verrader. De overheid geeft garanties af dat het hele gebeuren onder Russische controle komt te staan en belooft dat er geen wapentuig zal worden vervoerd. In een open brief schrijft gouverneur Sergej Morozov dat het plan voor veel werkgelegenheid zou zorgen, iets waar de regio flink om verlegen zit.

,,Prostitutie zorgt ook voor veel werkgelegenheid, dat wil niet zeggen dat het daarmee toegestaan is”, werpt Romanov tegen. ,,De NAVO ziet ons nog altijd als vijand, ze willen zich met onze interne politiek bemoeien. Daar moeten we ons met hand en tand tegen verdedigen”. In het kleine gebouw van de Communistische Partij bereiden de activisten de volgende protestmars voor. ,,Ik ben een oud-officier van de spionagediensten”, legt de gepensioneerde Evgeni Lytjakov uit. ,,En geloof mij maar, een militaire basis is een structurele dreiging. We gaan binnenkort weer proberen de luchthaven te bezetten”. Op het vliegveld zelf is het volgens de patrouillerende politieagenten rustig. ,,Wij zouden zo’n NAVO-basis best leuk vinden”, fluistert een van hen. ,,Dan gebeurt er tenminste nog eens wat”.

Nederlandse ooggetuige: ‘Het was een hel’

De Nederlander Frank Oosterdijk stond in de aankomsthal van de Moskouse luchthaven Domodedovo toen de de bom afging. ,,De dingen die ik in die twee minuten heb gezien zijn verschrikkelijk.”

,,Het gebeurde allemaal erg snel, legt Frank Oosterdijk (42) per telefoon uit. Hij werkt als service-monteur voor een bedrijf uit Eefde bij Deventer. Hij komt vaker in Rusland en vloog met Air Berlin vanaf Düsseldorf naar de Russische hoofdstad. ,,Ik stond op mijn gereedschap te wachten, dat zat in een aparte koffer en moest langs een extra controle”, legt hij uit. ,,Toen volgde de explosie. Ik heb niemand gezien, maar hoorde een klap en voelde de enorme druk. Delen van het plafond kwamen naar beneden.”

Daarna liep Oosterdijk door wat hij beschrijft als ‘de hel op aarde’. ,,De dingen die ik daar in die twee minuten heb gezien zijn verschrikkelijk. Het was echt de hel op aarde. Overal lagen armen, benen. Op bagagekarretjes werden halve lichamen afgereden. Het is eigenlijk niet te beschrijven.”

De Russische chauffeur die op de luchthaven Oosterdijk kwam afhalen is bij de aanslag om het leven gekomen. Toen Oosterdijk de hal uitliep dook de internationale pers op hem. ,,Je wit even tot rust komen, maar iedereen wil met je praten. En daarna sta je alleen in de kou. Niemand kwam me helpen. Ik had alleen maar euro’s bij me en kon nergens betalen. Ze hebben me aan mijn lot overgelaten, ik heb uiteindelijk maar een trein naar Moskou genomen. Ik neem het niemand kwalijk, maar het is wel vervelend”. Oosterdijk’s oren suizen nog altijd na. Hij heeft de nacht na de aanslag niet kunnen slapen en is dinsdag toch bij een klant aan het werk gegaan. ,,Ik wil het liefst zo snel mogelijk naar huis, waarschijnlijk vlieg ik donderdag terug. Ik zou eigenlijk snel alweer naar Marokko voor mijn werk, maar dat laat ik voorlopig maar even varen”.

Aanslag op luchthaven: ‘Iedereen om me heen was dood’

Bij een zelfmoordaanslag op de Moskouse luchthaven Domodedovo kwamen zeker 35 mensen om het leven. Terwijl ooggetuigen op het vliegveld op adem komen gaat het vliegverkeer door en checken de Russen toch maar in op vakantievluchten.

,,Het was verschrikkelijk. Het gebeurde in een kleine ruimte en iedereen om me heen was eigenlijk op slag dood”, vertelt Artjom Zjichanov, een stevige dertiger die op het moment van de aanslag van een vlucht van Duesseldorf kwam afhalen. ,,Ik ben op mijn hoofd gevallen en even bewusteloos geweest, maar uiteindelijk valt het voor mij mee. Mijn been doet pijn, en zie dit soort beelden maar eens te vergeten”. Zijn jas zit onder het bloed, op zijn schoenen kleven kleine stukjes opgeblazen mensen. ,,Er waren ook buitenlandse slachtoffers”, vertelde Zjichanov tegen de verzamelde Russische pers. ,,Ik heb nog een Chinese vrouw zien liggen. Overal was rook, er ontstond enorme paniek. Ik kon nog lopen en ben maar naar buiten gegaan”. Volgens de laatste gegevens van het Russische Ministerie van Urgente Zaken zijn er 35 doden gevallen, ruim honderd mensen zijn gewond, waarvan 20 in ernstig. Een politeagent die buiten een sigaretje rookt weet zeker dat er buitenlanders achter de aanslagen zitten. ,,We hebben ze nog niet in het vizier, maar van wat ik gezien heb was het extremistische moslims uit Centraal-Azie”. Een andere politieagent liet tegen het Russische persbureau Interfax weten dat het hoofd van de dader is gevonden. ‘Het is een man met een Arabisch voorkomen, ergens tussen de 30 en 35 jaar oud’.

Volgens overheidsfunctionarissen is er een bom met zeker 5 kilo explosief materiaal ontploft. De bom was verpakt in een koffier die bovendien gevuld was met metalen deeltjes om extra schade te berokkenen. In Moskou is de controle opgevoerd. Bij metrostations en op strategische plekken in de stad worden mensen moeten mensen door detectiepoorten. Domodedovo is de grootste luchthaven in Rusland, er vertrekken behalve vluchten naar Russische en Europese bestemmingen ook een hoop lange-afstandsreizen. In 2004 werden twee vliegentuigen die vanaf Domodedovo vertrokken door terroristen opgeblazen. De controle op de luchthaven is niet waterdicht. Wie voor een vertrekkende vlucht gaat of iemand op wil halen mag meestal gewoon langs de controle lopen. Voor Russische begrippen kwam de reddingsoperatie snel op gang. Er was geen paniek onder de hulpverleners en wegen werden vrijgehouden om ambulances vrij baan te geven. De Russische president Dimitri Medvedev liet weten dat de families van de slachtoffers financiele steun krijgen. Hij stelde zijn reis naar het Economisch Forum in Davos uit en schreef op Twitter dat de daders ‘gevonden en gestraft’ zullen worden.

Ondanks alles is het vliegverkeer maar heel kort onderbroken geweest. Amper een half uur na de aanslag vertrokken de eerste vliegtuigen alweer. Net als bij de aanslagen in de metro van vorig jaar maart blijven de Russen koel onder de gebeurtenis. ,,Ze droegen hier de gewonden voorbij, het ging heel snel”, vertelt Joelia, de koffiedame van een klein cafe’tje in de vertrekhal. ,,Ik moest overgeven, maar ben daarna gewoon weer aan het werk gegaan. Wat moet je anders. Sommige mensen moeten even bijkomen en krijgen een kop koffie”. Valerija (24) checkte toch maar in op haar vakantievlucht naar Thailand. ,,Ik ben wel bang, maar als je niet vliegt winnen de terroristen. Ik hoop maar dat onze veiligheidsdiensten nu goed werken en dat alles goed komt”.

UPDATE: Volgens politiewoordvoerder Vladimir Markin zijn er twee Britten bij de aanslag om het leven gekomen zijn. De Nederlandse ambassade in Moskou laat weten dat er vooralsnog geen sprake is van Nederlandse slachtoffers.

Rust in Tsjetsjenie ‘Voor je het weet is het voorbij’

Onder het ijzeren regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov is de hoofdstad Grozny in razend tempo weer opgebouwd. Het normale leven komt voorzichtig op gang, maar de bevolking moet er flink voor betalen.

P1030483

,,Vijf jaar geleden? Toen had ik niet eens gedacht dat ik nog zou leven, dat ik hier kon zijn. Nu zijn we er allemaal, maken we muziek en genieten we van iedere dag.” Marad (40) is de zanger en gitarist van G-Town, een Tsjetsjeense band die bijna iedere dag in een omgebouwde garage in het centrum van Grozny repeteert. ,,We geven bijna geen concerten, er werkt verder niemand in deze studio. We spelen gewoon voor onszelf”, vertelt hij. De vijfkoppige formatie speelt geen Tsjetsjeense volksmuziek of Russische pop, maar Engelstalige blues en rock, van Johnny Cash tot AC/DC. Sommige versterkers en gitaren hebben de mannen zelf gemaakt, de rest is de afgelopen jaren uit een gemeenschappelijk budget gekocht. ,,We hebben allemaal een andere achtergrond, onze gitarist is het hoofd beveiliging bij een overheidseenheid, anderen zijn ingenieurs of doen zaken. Het allerbelangrijkste is dat we hier de muziek kunnen spelen waar we van houden. Noem het maar een vorm van therapie”.

Na twee bloedige oorlogen komt het normale leven langzaam op gang in Tsjetsjenië. Op het centrale plein is een nieuwjaarsmarkt, jongeren slaan om het hardst op boksballen, kinderen vliegen in draaimolens heen en weer. Op de hoeken van het plein houden bewapende militairen een oogje in het zeil. Onder leiding van toenmalig premier Vladimir Poetin hebben de Russen de macht uit handen gegeven aan een selecte groep Tsjetsjenen. Het leger trok zich grotendeels terug en de administratie van de energieke president Ramzan Kadyrov drijft een systeem van megalomane corruptie. Hele woonwijken worden in een paar maanden uit de grond gestampt, maar wie iets wil bereiken of een gezinswoning claimt moet daar flink voor betalen. De kritische pers is monddood gemaakt, mensenrechtenactivisten worden gemarteld of dood teruggevonden. ,,Ze bouwen overal winkelcentra, maar wie heeft het geld om daar iets te kopen? Ze zijn de gewone mensen vergeten”, zegt Makka Koerbanova (42), moeder van vier kinderen. Met 116 andere families wonen ze in een verlaten overheidsgebouw. De enige kraan in het gebouw staat bij het modderige voorportiek. ,,Geen warm water, geen toiletten. Alle kinderen worden ziek. Ze roepen al zeven jaar dat we nieuwe woningen krijgen, maar zolang we niet betalen krijgen we niets”.

,,Ik ben wel onder de indruk van wat ze allemaal gedaan hebben”, legt de 22-jarige Tsjetsjeen Aslan uit met een zachte Limburgse tongval. Hij speelt met een paar vrienden biljart in een klein zaaltje waar ze, net als in de rest van de deelrepubliek, geen alcohol schenken. Op zijn 14e kwam hij als vluchteling naar Nederland, en nu keert hij af en toe terug naar Tsjetsjenië om zaken te doen. ,,President Kadirov geeft een order om een nieuwe straat aan te leggen, en als ‘ie er binnen een maand niet is krijgt iedereen de zak”, vertelt hij. Maar ook volgens hem is het systeem door en door corrupt. ,,Toen ik hier voor het eerst weer kwam beloofden ze me werk in de IT-sector. Ik had een afspraak bij een minister, en al snel was het duidelijk dat ik moest betalen. Wanneer je 10.000 euro of meer afkoopt krijg je een goede baan, maar na een half jaar kunnen ze je evengoed weer ontslaan.” Nu importeert hij uit Nederland witgoed en technische apperatuur. ,,Er valt hier nu flink geld te verdienen, de nieuwe elite heeft diepe zakken. Maar zo’n systeem kan nooit lang bestaan. Ik doe als de meeste mensen hier, we genieten er van zolang het kan. Voor je het weet is het allemaal weer voorbij”.

Adopteer een oorlogsgraf

Een mooie kerstgedachte, adopteer een oorlogsgraf en help het levenswerk van mijn collega Remco Reiding vooruit. Met een kleine bijdrage van 50 euro ben ik donateur voor de herinnering aan Ivan Iosifovitsj Lasjkarasjvili uit het dorpje Lapankoeri vlakbij de Dagestaanse grens.

Anatoli Koedrin - Leusden

Foto: Anatoli Koedrin (knielend bij het graf) brengt met zijn vrouw Nadezjda voor het eerst een bezoek aan het graf van zijn vader Ivan Koedrin. Deze overleed op 10 mei 1945 in Duitsland, werd overgebracht naar Margraten en later herbegraven op het Russisch Ereveld in Leusden. (SHODY CAREMAN/AD).

De 865 graven op de Russische begraafplaats in Leusden worden ter adoptie aangeboden. De Stichting Russisch Ereveld wil zo het grafbezoek van nabestaanden mogelijk maken en de herinnering aan de soldaten levend houden. Op het Russisch Ereveld, naast de Amersfoortse begraafplaats Rusthof aan de Dodeweg, liggen 865 Sovjetrussische oorlogsslachtoffers begraven. Hun verwanten zijn daarover na de Tweede Wereldoorlog niet geïnformeerd. Pas de laatste jaren is de Amersfoortse onderzoeker held Remco Reiding erin geslaagd familieleden op te sporen. Inmiddels zijn de verwanten van 170 in Leusden begraven soldaten gevonden.

Nu de nabestaanden eindelijk weten waar hun vader of broer ligt, willen zij voor het eerst in hun leven het graf bezoeken. Velen kunnen de reis zelf niet betalen. Het Russisch Ereveld was lange tijd een min of meer vergeten plek. De begraafplaats was ommuurd en daardoor afgesloten van de geallieerde graven op de naastgelegen begraafplaats Rusthof. Op de grijze grafstenen staan namen in een vreemd letterschrift. Wie de hier begraven soldaten precies waren, bleef onduidelijk totdat in 2000 de eerste verwanten werden opgespoord. Om te voorkomen dat het ereveld weer in de vergetelheid raakt, wil de eerder dit jaar opgerichte Stichting Russisch Ereveld de samenleving meer bij de begraafplaats betrekken. Vanaf vandaag kan iedereen daarom voor 50 euro per jaar een graf adopteren. Aanmelden kan op de website www.russisch-ereveld.nl

‘SOS op de minaret’

Kirgizie

Het vreemde aan een oorlog is dat je plots de ruimte krijgt. Niet alleen op de ether, televisie en in kranten, maar ook in de vorm waarin je schrijft. Voor een krantenstuk ben je vaak de helft van je stuk al kwijt aan inleidingen,achtergrondjes, bijzinnen en analise. Nu kon ik plots, heel simpel gezegd, schrijven. Gewoon optekenen wat mensen je vertellen. Echte journalistiek. Pas later komt de achtergrond en moet je weer op de vierkante centimeter werken, zoals hierboven. Het conflict in 3000 tekens voor Knack. [PDF]

The clowns of war

“You, where are you from?” A tired, bored and maybe half-drunk Kyrgyz soldier flags me down on Osh’s main drag, Ulitsa Lenina.

In the past days, the city has been transformed into a war zone. Burned-out cars, tipped-over buses and sawn-down trees are makeshift blockades.

“You’re not supposed to be here,” the soldier says.

“I’m a journalist from Moscow.” As long as I stick to short phrases I can hide my very un-Russian accent.

I guess in a way, I am somehow a Muscovite: I say ‘malako’ for milk and even feel at home there while stuck in an endless traffic jam.

“He’s from Moscow!’ the soldier shouts to a shifty group of army men sitting around an old Mercedes on the edge of the Kyrgyz part of town.

Some of them are wearing uniforms, but others just shorts and T-shirts that bluntly say “FBI”, or armed vests that have “Shanghai Metropolitan Police” in yellow letters on the back. The clowns of war. They try to cook rice on a fire of rubbish and keep complaining that Uzbeks are better cooks.

“How much does it cost to buy an apartment in Moscow?” he asks while reloading his gun and slowly aiming it in my direction. “Are girls nice there?” he asks. “How much do they charge to sleep with you? You have a metro there, right? How much do you pay for gas? Why are you not sending any Russian troops? Could Putin not rule Kyrgyzstan? Are the streets clean?”

His friends call him Belek, I have to write down my phone number for him. In the end, they let me pass to the Uzbek area of town. Chances are that he and his mates drove through these streets a couple of nights ago in armed vehicles, fired at anything that moved and burned down the whole street except for the mosque.
The Uzbeks about 200 metres further down the road don’t have any guns – just sticks and kitchen-knives. A mob of men appears out of the rubble. Only men are left. Women and children have fled, trying frantically to cross the border into Uzbekistan.

“If you guys are really from Moscow, you’re a bunch of liars! Stop telling lies and do your job!” an older man shouts.

Like many others he brings his mobile to show the slaughter the Uzbeks managed to film while it happened. “And you in Moscow only show Kyrgyz victims,” he continues. “Your Channel One is lying to us!”

At this point, the Russian photographer I’m with snaps. “So why the hell are you shouting at me? Do I work for Channel One? I’m a photographer! Russian television always says bullshit. Now they’ve fucked you once, but you forget they fuck my whole country every day on TV.”

Then Belek calls.

“Did the Uzbeks kill you yet?” he laughs, but abruptly stops. “There is a problem,” he explains. “We are watching Russia’s Channel One here, and they’re only showing Uzbek victims! You’re a bunch of liars!”
Because war is complicated enough already I hang up the phone. He calls me back later that evening.

“Never mind the television – I want to come to Moscow too. I heard it’s cheap to buy a car there, and you can make a lot of money as a taxi driver. When I come, can I stay at your place?”

Illustration by Evgeni Vasiliev

Clowns of war

“You, where are you from?” A tired, bored and maybe half-drunk Kyrgyz soldier flags me down on Osh’s main drag, Ulitsa Lenina.

press

In the past days, the city has been transformed into a war zone. Burned-out cars, tipped-over buses and sawn-down trees are makeshift blockades.

“You’re not supposed to be here,” the soldier says.

“I’m a journalist from Moscow.” As long as I stick to short phrases I can hide my very un-Russian accent.

I guess in a way, I am somehow a Muscovite: I say ‘malaka’ for milk and even feel at home there while stuck in an endless traffic jam.

“He’s from Moscow!’ the soldier shouts to a shifty group of army men sitting around an old Mercedes on the edge of the Kyrgyz part of town.

Some of them are wearing uniforms, but others just shorts and T-shirts that bluntly say “FBI”, or armed vests that have “Shanghai Metropolitan Police” in yellow letters on the back. The clowns of war. They try to cook rice on a fire of rubbish and keep complaining that Uzbeks are better cooks.

“How much does it cost to buy an apartment in Moscow?” he asks while reloading his gun and slowly aiming it in my direction. “Are girls nice there?” he asks. “How much do they charge to sleep with you? You have a metro there, right? How much do you pay for gas? Why are you not sending any Russian troops? Could Putin not rule Kyrgyzstan? Are the streets clean?”

His friends call him Belek, I have to write down my phone number for him. In the end, they let me pass to the Uzbek area of town. Chances are that he and his mates drove through these streets a couple of nights ago in armed vehicles, fired at anything that moved and burned down the whole street except for the mosque.

The Uzbeks about 200 metres further down the road don’t have any guns – just sticks and kitchen-knives. A mob of men appears out of the rubble. Only men are left. Women and children have fled, trying frantically to cross the border into Uzbekistan.

“If you guys are really from Moscow, you’re a bunch of liars! Stop telling lies and do your job!” an older man shouts.

Like many others he brings his mobile to show the slaughter the Uzbeks managed to film while it happened. “And you in Moscow only show Kyrgyz victims,” he continues. “Your Channel One is lying to us!”

At this point, the Russian photographer I’m with snaps. “So why the hell are you shouting at me? Do I work for Channel One? I’m a photographer! Russian television always says bullshit. Now they’ve fucked you once, but you forget they fuck my whole country every day on TV.”

Then Belek calls.

“Did the Uzbeks kill you yet?” he laughs, but abruptly stops. “There is a problem,” he explains. “We are watching Russia’s Channel One here, and they’re only showing Uzbek victims! You’re a bunch of liars!”

Because war is complicated enough already I hang up the phone. He calls me back later that evening.

“Never mind the television – I want to come to Moscow too. I heard it’s cheap to buy a car there, and you can make a lot of money as a taxi driver. When I come, can I stay at your place?”

‘Ze had hier een week geleden moeten zijn’

Voor het eerst sinds de uitbraak van het massale geweld in de zuidelijke regio kwam interim-president Roza Otoenbajeva op bezoek in de stad Osj. Ze beloofde hulp en wederopbouw, de bevolking gelooft niet dat de regering bij machte is.

Otoenbajeva

,,Ik ben hier gekomen om met eigen ogen te zien wat er gebeurd is en van jullie te horen wat er moet gebeuren”, riep interim-president Roza Otoenbajeva op de trappen van het gemeentehuis van de stad Osj. Ze droeg een schermvest en werd omgeven door veiligheidsmensen. Volgens Otoenbajeva is er nog altijd sprake van goede wil tussen de Kirgizen en de Oezbeken en zal de regering er alles aan doen de stad te herbouwen. Een woedende menigte mensen die foto’s van overleden familieleden met zich droegen geloven niet dat de regering in Bisjkek nog bij machte is. ,,Geloof in ons. Onze troepen laten weten dat ze het zullen redden”, smeekte de presidentskandidate. De menigte werd alleen maar kwader en joelde dat ze beter weg kon wezen. ,,Ze snapt het niet”, liet een jonge Oezbeekse vrouw later weten. ,,Het is juist het leger dat hier alles kapotmaakt”. Eerder op de dat liet Otoenbajeva tegenover het Russische dagblad Kommersant weten dat het officiële dodenaantal van 193 slachtoffers ‘waarschijnlijk met 10 vermenigvuldigd kan worden’.

Een groepje zwargemaskerde elite-soldaten van het Kirgizische leger vinden de komst van hun tijdelijke president maar een aanfluiting. ,,Ze had zich hier vorige week moeten durven vertonen, toen wij ook uit het noorden hiernaar toe werden gezonden. Nu komt ze, straks gaat ze weer weg. Ze weet dondersgoed dat deze regio al lang niet meer onder haar controle is”, zegt Abdel, een 26-jarige soldaat uit het noorden van het land. Hij bevestigd het vermoeden dat de regering niet de volledige controle over het leger heeft. Ook komen er steeds meer aanwijzingen dat enkele legeronderdelen hebben meegedaan aan de pogroms in de Oezbeekse buitenwijken. Volgens schattingen van de Verenigde Naties zijn zo’n 400.000 mensen op de vlucht geslagen voor het geweld en zouden op de langere termijn ongeveer een miljoen mensen hulp nodig hebben.