In een handreiking naar de demonstranten krijgen alle stembureau’s in Rusland voor de aankomende presidentsverkiezingen webcams. In Japan en China worden vrachtladingen vol computers aangeschaft, internet-experts waarschuwen voor landelijke crashes en kiescommissies in heel Rusland zijn zenuwachtig. De hele wereld kijkt mee.

‘De geboorteplaats van de Russische democratie maakt zijn naam waar’, kopt de lokale krant in Veliki Novgorod. In de stad waar in de twaalfde eeuw de handelslieden al vertegenwoordigers kozen zijn de eerste webcamera’s geïnstalleerd. Op de doorzichtige stembussen en boven de werktafel van de kiescommissie staan twee camera’s met een internetverbinding. Bij de verantwoordelijke stadsvertegenwoordiging wordt enthousiast de telefoon opgenomen. ,,Ze doen het hoor!”, zegt een secretaris van de kiescommissie. ,,We hebben vandaag journalisten van de staatstelevisie op bezoek gehad, die hebben alles nog eens getest. Nu kan de hele wereld meekijken”. Voor de presidentsverkiezingen op 4 maart moeten de meeste stembureau’s in Rusland worden uitgerust met webcams. De komende weken worden de eerste tests gedaan en krijgen de commissieleden training. In verschillende provinciesteden is er protest tegen de camera’s. Commissieleden voelen zich begluurd en zijn bang voor represailles.

Om de demonstranten die sinds begin december op de been zijn tegemoet te komen beloofde premier Vladimir Poetin tijdens zijn jaarlijkse televisiemarathon een eerlijke stembusgang. Het is niet voor het eerst dat cameratoezicht de gemoederen moet bedaren. Na de desastreuze bosbranden in 2010 liet de overheid webcams installeren om op de herbouwing van verwoestte dorpen na te zien. De inwoners van het dorp Maslovka in de buurt van Voronezj noemden de camera’s het ‘oog van Poetin’. Malafide bouwbedrijven, clandestiene drankstokers en illegale gastarbeiders liepen met een grote boog om de camera’s heen. Analisten zijn sceptisch over het project. Breedband verbindingen zijn niet overal beschikbaar, en er zijn niet genoeg onafhankelijke waarnemers om de stroom aan informatie te verwerken. IT-experts waarschuwen bovendien dat het Russische internet niet genoeg capaciteit heeft om de live-streams van de ruim 200.000 stembureau’s te verwerken.

Aanvankelijk wilde het ministerie voor massa-communicatie alle stembureau’s van laptops van Russische makelij voorzien, maar de afgelopen weken werd duidelijk dat Rusland die niet op korte termijn kan produceren. Zeven gecharterde vrachtvliegtuigen moeten de computers uit China en Japan naar de Russische regio’s vervoeren. Oppositieleiders zien maar weinig in het project, dat naar schatting ruim 200 miljoen euro kost. Een woordvoerder van de Jabloko-partij, wiens leider Javlinksi vandaag van de kieslijst werd geschrapt, verklaart weinig heil in het project te zien. ,,Zolang er geen onafhankelijke kandidaten zijn is er geen sprake van een eerlijke stembusgang. Webcams lossen het probleem niet op. De uitslag wordt buiten het zicht van de camera’s alsnog vervalst”.

Er duikt steeds meer bewijs op dat de regionale verkiezingen van 11 oktober doorgestoken kaart zouden zijn. Volgens oppositieleiders werd er in Moskou en daarbuiten op grote schaal gefraudeerd. Naburige stemlokalen laten totaal verschillende resultaten zien. President Medvedev bekijkt eventuele aanpassingen aan de kieswet.

Oppositieleider Sergej Mitrochin van de Jabloko-partij kwam tijdens de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen van 11 oktober zijn stem uitbrengen in stemlokaal 192. Onder toeziend oog van tientallen fotografen en televisiecamera’s schoven hij en zijn gezin hun stembiljetten in een transparante stembus. De uitslag wist zelfs de ervaren oppositieleider te verbazen. Bij de laatste telling bleek er geen enkel stembiljet met een kruisje voor zijn partij te vinden. ,,Nog nooit in de recente geschiedenis van Rusland is de stembusfraude zo omvangrijk geweest”, schreef hij later op zijn website.

De afgelopen weken duikt er steeds meer bewijs op dat de verkiezingen van 11 oktober, die allerlei delen van Rusland werd gehouden, doorgestoken kaart zijn. In Moskou won de Verenigd Rusland partij van president Medvedev en premier Poetin 66 procent van de stemmen. De Communistische Partij kreeg volgens de officiele telling 13 procent. De andere partijen wisten de kiesdrempel van zeven procent niet te behalen. De Jabloko-partij van Mitrochin verzamelde de afgelopen weken het bewijs van grootscheepse fraude. Er zou in grote mate sprake zijn van ‘caroussel-stemmen’, bussen met stemmers trekken van stembureau naar stembureau en worden op ieder bureau ingeschreven om een stem uit te brengen. Waarnemers werden op politiebevel de stemlokalen uitgezet en grote groepen studenten reden in Moskou af en aan om extra stembiljetten in te vullen. Veel oudere, slechtziende burgers kregen hulp van de functionarissen, de stembiljetten waren reeds voorzien van kruisjes bij de Verenigd Rusland.

De kritiek laaide flink op. Uit protest liepen daags na de verkiezingen onder andere de fracties van de liberaal-democratische partij en de communisten weg uit een zitting van het parlement. Novaja Gazeta pakte uit met een special waarin het haarfijn de fraude en de echte resultaten van de verkiezingen uiteenzette. Maarliefst vijf partijen zouden de kiesdrempel gehaald hebben, niet alleen Verenigd Rusland en de communisten, aldus de krant. Zelfs voormalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov uitte publiekelijk kritiek op de gang van zaken en noemde de verkiezingen een ‘democratische schertsvertoning’. President Dimitri Medvedev liet aanvankelijk weten dat de verkiezingen ‘goed georganiseerd’ waren, maar gaf later toe dat er ‘problemen’ waren geweest en gaf aan open te staan voor aanpassingen aan de kieswet. Medvedev werd later teruggefloten door Vladislav Soerkov, een van de belangrijkste politiek-strategen binnen het Kremlin. Hij liet weten dat Rusland in chaos zou vervallen wanneer politici proberen ‘te flirten met liberale tendenzen‘. ‘Zelfs nu, terwijl de macht redelijk centraal ligt, gaat de ontwikkeling van dit land langzaam en moeilijk. Als daar enige vorm van politieke instabiliteit bij komt kunnen we vooruitgang wel vergeten’, zei hij tegen weekblad Itogi.

Hoewel een paar honderd activisten de straat op gingen om tegen de uitslag te protesteren laten de meeste Russen de commotie rondom de verkiezingen langs zich heengaan. Weinig mensen bekommeren zich om het verkiezingen, volgens officiele cijfers lag de opkomst twee weken geleden in het hele land rondom de 35 procent. Waarnemers trekken dat getal in twijfel, internet-polls bevestigen die tendens. In verschillende publicaties en vooral op internet circuleren de officiele uitslagen van een aantal stembureau’s. In het Moskouse district 160 kwam slechts 18,3 procent van het publiek stemmen en gingen er bijna net zoveels stemmen naar de communisten als naar Verenigd Rusland. In het naburige 161e district was een opkomst van maarliefst 94,3 procent, alleen Verenigd Rusland haalde hier de kiesdrempel.