In de mijnwerkerstad Donetsk gelooft iedereen dat ‘hun’ kandidaat nu president zal worden. Viktor Janoekovitsj heeft hier zijn thuisbasis, en na vijf jaar nationalistische politiek en een duidelijke focus op het westen vinden de inwoners het tijd dat hun kandidaat het voor het zeggen krijgt.

In een hoekje van het enorme Leninplein staan ze broederlijk naast elkaar, de kleine campagnetentjes van de communisten, de agrarische partij en de mensen die flyers uitdelen voor Joelia Timosjenko. Maar onder het Leninbeeld, dat in Donetsk nog altijd op zijn sokkel staat, zijn de aanhangers van Viktor Janoekovitsj al bezig met de voorbereidingen voor het overwinningsfeest. Er staat een enorm videoscherm, een groot podium en de eerste televisieploegen proberen voorzichtig de rails van de rollende camera. In het oosten van Oekraine weet men het zeker, na vijf jaar pro-westerse politiek van president Viktor Joesjtsjenko gaat hun kandidaat Janoekovitsj het nu overnemen.

Het is een wonderlijke comeback. In november 2004 werd Viktor Janoekovitsj (59) al uitgeroepen tot president, hij had zelfs de felicitaties uit Moskou op zak. Maar de oppositie sloeg de handen ineen met jongerenorganisaties en kondigde weken van straatprotesten aan, duizenden mensen sloegen in hoofdstad Kiev hun tenten op. Het hooggerechtshof draaide de uitslag terug en na een nieuwe ronde werd Joesjtsjenko verkozen. Janoekovitsj zou van het politieke spectrum verdwijnen. Maar niet voor lang, president Joesjtsjenko stuurde na amper negen maanden zijn politieke partner Julia Timosjenko de laan uit en Janoekovitsj trad aan als premier. Toen hij eind 2007 weer plaats moest maken voor Timosjenko richtte stelde hij zijn peilen op het presidentschap.

,,Hij spreekt liever Russisch, groeide op zonder ouders en moest gewoon knokken voor zijn bestaan. Hij is een van ons”, zegt Leonid Morozov (43). Janoekovitsj gaat prat op zijn volkse imago, volgens zijn campagnewebsite mogen we duivensport en jagen tot zijn hobbies rekenen. ,,Goed, hij heeft in de gevagenis gezeten. Maar we hebben allemaal wel een tijdje op het politiebureau gezeten, zeker in de jaren ‘90″, lacht Morozov. Zijn vrienden zijn het roerend met hem eens, de felle Oekrains-nationalistische politiek van president Joesjtsjenko gaat er in het oosten van Oekraine niet in. ,,We willen goede betrekkingen met Rusland, daar wonen per slot van rekening vrienden en familie. We zijn Oekrainers, maar de Russen zijn ons broedervolk. We willen goede betrekkingen met iedereen, van Vladimir Poetin tot Barack Obama, daarom stem ik op Janoekovitsj”, zegt Morozov, die na vijftien jaar in de mijnen op zoek is naar ander werk.

Janoekovitsj is al lang niet meer een speelbal van Moskou, zoals zijn politieke tegenstanders hem wegzetten. Hij heeft een breed team van adviseurs en streeft volgens analisten vooral economische samenwerking na, met Moskou en met de Europese Unie. Hij heeft de steun van de steenrijke oligarchen in het land en in zijn tijd als premier trok de Oekrainse economie juist aan. Buiten werktijd geven zelfs Europese diplomaten aan dat er met Janoekovitsj beter te werken valt dan met de opportunistische president Joesjtsjenko of premier Timosjenko. Volgens de laatste peilingen gooit Janoekovitsj de hoogste ogen, hij loopt bijna 10 procent voor op Timosjenko en de voormalig minister van Economische Zaken Sergej Tigipko, die de afgelopen week zijn populariteit zag stijgen. Voor de andere kandidaten, inclusief president Joesjtsjenko, zijn de kansen verkeken. Zondag mogen de Oekrainers naar de stembus.

In de laatste dagen van de presidentscampagne halen de verschillende Oekrainse kandidaten alles uit de kast. De beschuldigingen en verdachtmakingen vliegen over en weer. Het laat de meeste Oekrainers koud. Naar verwachting blijft de opkomst laag, sommige kiezers proberen zelfs via internet hun stembiljetten te verkopen.

KIEV Gevonden op Flickr; http://www.flickr.com/photos/stuckincustoms/ / CC BY-NC-SA 2.0

,,Ik ben één keer naar de stembus gegaan. In 1991, toen ze ons vroegen of Oekraine zelfstandig moest worden of bij de Sovjet-Unie zou moeten blijven. Ik stemde voor de Sovjet-Unie, sindsdien vertik ik het. Ondertussen denkt misschien de helft van dit land er zo over”. De jurist Vladimir Barikin (41) laat de verkiezingen van aanstaande zondag net als veel van zijn landgenoten aan zich voorbijgaan. ,,Zolang er nog overal corruptie is, zolang ik iedere politie-agent moet betalen en zolang het leven hier bijna onmogelijk is ga ik niet stemmen.” Barikin, die bijklust als taxi-chauffeur, denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn en dat voor de meeste stemmen het grootste bedrag op tafel gelegd moet worden. ,,Maar al zouden ze me ervoor betalen, ik stem niet”, zegt hij stellig. Analisten verwachten dat de opkomst dit jaar naar een historisch dieptepunt zal gaan.

In voorgaande jaren kwamen in de aanloop naar de verkiezingen tienduizenden mensen op de been. Nu is het rustig in Kiev, slechts hier en daar delen de aanhangers van verschillende kandidaten foldertjes uit. Ondertussen smijten president Viktor Joesjtsjenko, premier Joelia Timosjenko en oud-premier Viktor Janoekovitsj met modder. Joesjtsjenko zoekt een tweede termijn, maar is volgens de peilingen kansloos. Hij beschuldigt Timosjenko ervan paniek te zaaien en zette vorige week Janoekovitsj buiten spel door hem ‘een directe stem voor Moskou’ te noemen. Joelia Timosjenko schuift op haar beurt de crisis in de schoenen van de president en noemde haar rivaal Janoekovitsj eergisteren een ‘lafaard’. Behalve de drie rivalen zijn er nog vijftien andere, onafhankelijke kandidaten die naar verwachting zondag geen kans maken in de tweede ronde van de verkiezingen mee te doen. De meeste Oekrainers hebben het gehad met de politieke elite van het land. Vandaag doken in de Oekrainse media berichten op dat sommige kiezers hun stembiljet verkopen via internet. Hoewel het een strafbaar feit betreft zou volgens een onderzoek ruim zes procent van de Oekrainers daar geen moeite mee hebben.

Vijf jaar na de benoeming van president Joesjtsjenko is het land volgens velen geen stap vooruit gegaan. De corruptie is alleen maar toegenomen en het land is na de financiele crisis nagenoeg bankroet. Zelfs het Internationaal Monitair Fonds hield vorige maand een miljardenlening tegen omdat de regering in Kiev het budget niet op orde krijgt. Op het onafhankelijkheidsplein in het centrum van de stad, de afgelopen jaren het toneel van massale protesten en politieke manifestaties, is het rustig. Dankzij een reclamestunt van een bekende Oostenrijkse chocoladefabrikant kleurt het plein niet oranje, maar paars. De 30-jarige horeca-ondernemer Alexander Godmanenko ontkurkt in het bijzijn van een paar vrienden een fles champagne. In Oekraine vierde men woensdag volgens de orthodoxe calender nieuwjaar. Hij is nostaligsch over de oranje-revolutie. ,,Toen waren we één volk, we hadden het moment. Nu is dat definitief voorbij. We geloofden Joesjtsjenko op zijn mooie woorden, maar net als het land zelf was hij er niet klaar voor”. Samen met zijn vrienden hekelt hij de corruptie in het land. ,,Je merkt het overal, op je werk, op straat en zelfs op de school van je kinderen. Wil je hier iets voor elkaar krijgen heb je goede contacten nodig, of moet je veel geld betalen.” Of ze naar de stembus gaan weet het gezelschap nog niet, maar in Kiev hoopt men eindelijk een einde komt aan het politieke geruzie. ,,Wij willen goede relaties met Moskou en met Brussel. Oekraine is een groot, mooi en vooral moeilijk land. We hopen dat er nu eindelijk eens iemand opstaat die de leiding kan nemen.”