Foto: Mitja Alesjkovski op Flickr

Voor de crisis was Gazprom nog het op twee na grootste bedrijf ter wereld. Door de roebelcrisis en een dalend vertrouwen van investeerders is het op die lijst inmiddels flink gezakt. Toch is het nog altijd een invloedrijke speler. Gazprom is actief op de Europese, Aziatische, Afrikaanse en de Noord- en Zuid-Amerikaanse markt. In totaal werken er meer dan 400.000 mensen voor het Gazprom, een bedrijf dat zich al jaren niet alleen meer met aardgas bezig houdt. Niet alleen heeft het bedrijf een monopolie voor de export van gas uit Rusland, het beheert ook een flink deel van de pijpleidingen in de voormalige Sovjet-Unie. Gazprom kocht de afgelopen jaren verschillende oliebedrijven op, heeft een enorm vastgoed-portfolio, veel landbouwgrond, een eigen bank en zelfs een eigen luchtvaartmaatschappij, GazpromAvia. Sommige analisten wijzen erop dat een groot deel van de winst van Gazprom verdwijnt in de zakken van corruptie bestuurders en politici. De mediatak van het bedrijf kwam de afgelopen jaren onder vuur te liggen, vooral omdat het kritische publicaties opkoopt, waaronder radiostation Echo Moskvy en de zakenkrant Kommersant.

Daarnaast is Gazprom een grote sponsor in de sportwereld. Het gasbedrijf tilde Zenit, de voetbalploeg uit Sint-Petersburg, tot internationale hoogte. Er werden nieuwe spelers aangekocht, de Nederlandse Dick Advocaat werd als trainer binnengehaald en in 2008 won de club behalve de Russische competitie ook de UEFA-beker. Dit weekend doken er geruchten op dat Gazprom de nieuwe sponsor van AZ zou worden. Directeur Toon Gerbrands van AZ deed tegenover de camera’s van de NOS de geruchten af als ‘fabeltjes’. Ook bij het hoofdkwartier van Gazprom in Moskou weet niemand iets van de aankoop van de Nederlandse club. Gazprom sponsort op dit moment Schalke ‘04, een club in de Duitse Bundesliga. Volgens de Servische media is het bedrijf bovendien in gesprek met voetbalclub ‘Rode Ster’ uit Belgrado om daar de nieuwe hoofdsponsor te worden. Een maand geleden sloot Gazprom nog een miljardendeal met Servie.

Vorige winter werd de politiek macht van Gazprom duidelijk zichtbaar. Nadat Oekraine een betalingstermijn liet verlopen sloot Rusland de gaskraan naar het buurland af. Er volgde een langdurende politieke impassa waarbij ook enkele Europese landen dagen zonder gas kwamen te zitten. Pas met bemiddeling van de Europese Unie kwamen de Russische premier Poetin en de Oekrainse premier Joelia Timosjenko tot een akkoord. Rusland levert aan ‘bevriende’ buurlanden gas aan vriendenprijsjes. In Rusland zelf maakt het bedrijf amper winst op de gasleveranties.

Gazprom is dan ook voor 60 procent van haar inkomen afhankelijk van de landen in de Europese Unie. Hoewel de Europese Unie al jaren probeert haar energie-aanvoer te diversificeren ondermijnt Rusland dat beleid effectief door bilaterale contracten af te sluiten met verschillende landen en de nationale eneriebedrijven. Het bedrijf heeft lucratieve contracten met Duitse, Franse en Italiaanse bedrijven. Deze week nog tekende Polen een contract voor Russische gasleveranties tot 2037. Ook Nederland werkt actief samen met Gazprom. De Nederlandse GasUnie kocht twee jaar geleden een belang van negen procent in ‘NordStream’, een pijplijn die van Rusland direct naar Duitsland loopt. De Russen namen een belang in een pijplijn die tussen Nederland en Engeland loopt. Gazprom heeft een aantal Nederlandse dochterondernemingen en heeft belangen in Nederlandse bedrijven die zich bezighouden met het transport en de opslag van aardgas.

‘De club dankt Advocaat en gaat verder’, staat er op de website van de Peterburgse voetbalcub Zenit te lezen. Afgelopen zondag zegde de club Dick Advocaat (61) de wacht aan. ‘Na zijn besluit het Belgische nationale team te coachen zijn de resultaten bij Zenit zienderogen naar beneden gegaan. Zowel de fans als het management van de club zijn teleurgesteld’, aldus het bericht.

Na de zomerstop speelde Zenit zes wedstrijden waarvan het er slechts eentje won. Eerder in de competitie verloor de club al van zowel Dinamo als CSKA uit Moskou. Zenit staat momenteel op de zevende plaats in de Russische competitie. Tot overmaat van ramp lag Advocaat overhoop met enkele spelers. De trainer van het jeugdteam, Anatoli Davydov, zal als invaller optreden.

Zenit Directeur Mitrofanov liet tijdens een persconferentie weten dat het erg moeilijk is afscheid te moeten nemen van Advocaat. ,,Dick begreep dit en accepteerde de redeen van zijn ontslag, een teken van zijn professionalisme”, liet hij weten. Advocaat kondigde in mei al aan zijn contract bij de Peterburgse club niet te laten verlengen. Vanaf 1 januari 2010 gaat als bondscoach in Belgie aan de slag. Tegenover de GPD liet hij destijds weten dat zijn leeftijd hier een rol bij speelde. ,,Ik heb al eerder gezegd dat Zenit mijn laatste club is. Voor een club moet je zeven dagen per week in de weer zijn. Tegen het eind van het jaar ben ik 62. Het is tijd voor een ander leven.”

De afgelopen jaren zat het Russische voetbal in de lift. Vooral na de overwinning van het Russische elftal op het Nederlandse team tijdens het Europees Kampioenschap vorig jaar was een opsteker van de Russische fans. Voetbal is niet langer het ondergeschoven kindje van de sporten waarin Rusland uitblinkt. Ook de salarissen van de topselers in de Russische competitie doen niet onder aan die van West-Europese clubs. ,,Zenit was daar een goed voorbeeld van”, laat voetbalanaliste Veronika Gibadiejeva weten. ,,Ze wisten een fantastische trainer aan te kopen, verdienden geld met transfers en hebben met Gazprom een steenrijke sponsor gevonden.”

Veel Russische fans verloren het vertrouwen in Advocaat al toen hij zijn vertrek naar Belgie aankondigde. ,,Eerst ging Arsjavin, nu gaat ook onze trainer. We zijn populair geworden en nu vertrekken al onze helden”, zei Igor Lebedev (29). Net als de meeste fans koestert hij geen wrok tegen de Hagenees. ,Hij heeft Zenit, Sint-Petersburg en Rusland op de kaart gezet. Hij zal hier altijd welkom zijn.”

Voor de meeste voetbalanalisten kwam het vertrek van de Nederlande coach niet onverwacht. Evgeni Boesjmanov, die in 1996 voor het nationale elftal uitkwam, noemt bij de website gazeta.ru het ontslag ‘logisch’. ,,Zenit had op papier veel beter moeten presteren de afgelopen tijd, maar voetbal bewijst zich enkel op het veld. Advocaat liet op alle fronten steken vallen. Zenit moet zichzelf opnieuw uitvinden.” Op de website van Sovjetski Sport, een populaire sportkrant, varieren de reacties op het vertrek van Advocaat. Maar de meeste fans zien het vertrek als ‘hoognodig’. Tussen de honderden reacties komt ‘Bedank voor alles, Dick!’ vaak terug.

Dick Advocaat na afloop van de wedstrijd Zenit – Koeban. Foto: Olaf Koens

In het zonovergoten Petrovski-stadion in Sint Petersburg won Zenit, de club waar Dick Advocaat sinds drie jaar aan het roer staat, met 2 ““ 0 tegen ‘Koeban’, een club uit de Zuid-Russische stad Krasnodar. Tegenover de Gazet van Antwerpen kwam hij na afloop van de wedstrijd de gang van zaken toelichten. ,,Ik heb al eerder gezegd dat Zenit mijn laatste club is. Voor een club moet je zeven dagen per week in de weer zijn. Tegen het eind van het jaar ben ik 62. Het is tijd voor een ander leven.” In eerdere berichtgeving had Advocaat al laten weten een volgende stap in zijn carriere dichter bij huis te zoeken. ,,Dat betekent dat er een mogenlijkheid is om naar Belgie te vertrekken. Maar ik heb nog geen contract getekend.”

,,Maar de kans is behoorlijk groot”, voegde hij daar aan toe. Advocaat ontkende niet dat zijn raadsman in Belgie reeds zijn medewerking had toegezegd. ,,Hij is de baas”. En met die dubbelzinnige woorden bevestigt de Hagenees zijn komt naar de Rode Duivels. Hij wou niet bevestigen waar de onderhandelingen van zijn contract precies over gaan of waneeer hij denkt zijn contract te ondertekenen. Advocaat volgt naar eigen zeggen de verrichtingen van de Rode Duivels in Japan, maar wil over de stuntelige gang van zaken niets kwijt. ,,Dat is mijn taak nog niet.”

Aanvaller Igor Semsjov wist in de 39e minuut het eerste doelpunt te maken. De keeper van Koeban stopte de bal, maar liet deze uit zijn handen rollen waarmee het eerste doelpunt in een reeks tegenslagen voor de ploeg een feit was. In de 45e minuut scoorde Konstanin Zyrjanov een tweede doelpunt. Zenit won in 2007 de Russische eerste divisie (premjer-liga) en sleepte een jaar later de UEFA-cup binnen. Na eerder in de competitie van Dinamo Moskou en CSKA Moskou verloren te hebben boekte de ploeg van Advocaat vandaag eindelijk weer een overwinning.

Fans zijn niet gelukkig met het vertrek van Advocaat. ,,Eerst ging Arsjavin, nu gaat ook onze trainer. We zijn populair geworden en nu vertrekken al onze helden”, zei Igor Lebedev (29) Toch koestert hij geen wrok tegen de Hagenees. ,,Hij heeft Zenit, Sint-Petersburg en Rusland op de kaart gezet. Hij zal hier altijd welkom zijn.” De oud-bondcoach van het Nederlands Elftal zal in Belgie, mits hij tekent, tot het EK van 2012 aan de slag gaan. Bert van Lingen die ook bij Zenit met Advocaat samenwerkt zal assitent-bondcoach worden.